Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΝΟΥ ΔΙΚΕΦΑΛΟΥ ΑΕΤΟΥ

..

.

6 - ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΣΗΜΑΙΑ (1).

..

Ἡ ἱστορία τοῦ βυζαντινοῦ δικεφάλου ἀετοῦ.

.

……….Ὁ δικέφαλος ἀετός, στὶς διάφορες ἐκδοχές του ἔχει ὡς ἔμβλημα συνδεθεῖ ἀναπόσπαστα μὲ τὴν ἱστορία τῆς Βυζαντινῆς Αὐτοκρατορίας. Ἡ ἐξέλιξις τοῦ συγκεκριμένου συμβόλου στὸν χρόνο εἶναι πολύ ἐνδιαφέρουσα καὶ ἀποκαλύπτει τὶς πολυσύνθετες ὄψεις μετασχηματισμοῦ τοῦ βυζαντινοῦ κράτους.

……….Ἡ μορφή τοῦ ἀετοῦ, συνήθης ἀπεικόνισις τῆς Ρωμαϊκῆς Αὐτοκρατορίας, ἀποτελοῦσε ἔμβλημα καὶ στὴν Νέα Ρώμη τοῦ Μεγάλου Κωνσταντίνου. Σύμφωνα μὲ ἕνα θρῦλο, ἀετοί πετοῦσαν πάνω ἀπό τὴν περιοχή τοῦ Βυζαντίου, προκειμένου νὰ ὑποδείξουν στὸν Κωνσταντῖνο τὸ χτίσιμο τῆς νέας πρωτεύουσας στὸ συγκεκριμένο σημεῖο.

……….Ἐκτός ἀπό τὴν ἀνάκληση τῆς ἐνδόξου ρωμαϊκῆς παραδόσεως, ἡ μορφή τοῦ ἀετοῦ ἐχρησιμοποιῆτο καί ἀπό τὴν ἀνερχομένη θρησκεῖα, τὸν χριστιανισμό, γιὰ νὰ ἐκφράσῃ τὴν θεῖα ἔμπνευση τοῦ εὐαγγελιστοῦ Ἰωάννη. Ὅλα αὐτά συνέτειναν στὴν σταθερὴ παρουσία τοῦ ἀετοῦ στὴν Βυζαντινὴ Αὐτοκρατορία, ὡς κυριάρχου παραστάσεως τῆς βασιλικῆς ἐξουσίας.

……….Ἡ ἐπίσημη σημαία τοῦ στρατοῦ – καὶ ὡς ἐκ τούτου τοῦ κράτους – ἦταν ἀπεικόνισις ἀετοῦ μὲ τὴν κεφαλὴ γερμένη πρὸς τὰ δεξιά, σὲ χρῶμα κόκκινο. Ἡ συγκεκριμένη σημαία διατηρήθηκε ἔτσι ἔως τὴν ἐποχή τοῦ αὐτοκράτορος Ἰσαακίου Κομνηνοῦ. Ὁ Αὐτοκράτωρ, ποὺ εἶχε καταγωγὴ ἀπό τὴν Παφλαγονία, θέλησε νὰ μεταβάλῃ τήν ἐπίσημη σημαία τοῦ κράτους, ἐπιβάλλοντας ὡς κυρίαρχη παράσταση μία μυθική ὀντότητα τῆς πατρίδος του, τὸ ἀετόμορφο δικέφαλο θηρίο μὲ τὴν ὀνομασία Χάγκα. Τό συγκεκριμένο ὄν θεωρεῖτο ἀπό τὸν τοπικό πληθυσμό προικισμένο μὲ ὑπερφυσικές ἱκανότητες καὶ ἡ παράστασή του κοσμοῦσε τὸ οἰκόσημο τῶν Κομνηνῶν. Ἡ ἀντικατάσταση τοῦ προηγουμένου συμβόλου κρίθηκε ἀπαραίτητη, καθὼς ὁ νέος Αὐτοκράτορας θεωροῦσε ὅτι ὁ δικέφαλος ἀετός συμβόλιζε τὴν διάδοχη κατάσταση καί ἐκπροσωποῦσε τὴν πολεμικὴ ἀνδρεία καὶ ἀποφασιστικότητα ποὺ ἀπαιτοῦσαν οἱ καιροί. Τὸ ἔμβλημα αὐτό, καθιερώθηκε καὶ ἀπό τὸ Οἰκουμενικό Πατριαρχεῖο, ποὺ τὸ χρησιμοποιοῦσε ὡς σύμβολο τῆς θρησκευτικῆς ἐξουσίας τῆς Μεγάλης Ἐκκλησίας.

……….Ἡ Ἅλωσις τῆς Κωνσταντινουπόλεως ἀπό τοὺς σταυροφόρους, τὸ 1204, ἐπέφερε καὶ τὴν διάχυση τοῦ συμβόλου σὲ πολυάριθμους διεκδικητὲς τῆς συνέχειας τῆς Αὐτοκρατορίας. Οἱ μεταμορφώσεις τοῦ συμβόλου εἶναι ἐνδεικτικές τῶν τομῶν ποὺ συνοδεύουν τὴν περίοδο αὐτή, κατά τὴν ὁποῖα οὐσιαστικῶς γεννᾶται ὁ νεώτερος Ἑλληνισμός.

……….Θεόδωρος Λάσκαρις, πρῶτος ἡγεμόνας τῆς Αὐτοκρατορίας τῆς Νίκαιας, παρέλαβε τὸ ἔμβλημα καί τὸ χρησιμοποίησε μὲ μία τροποποίηση, στεφανώνοντας τὸ διάμεσο τῶν κεφαλῶν, γιὰ νὰ ἐνισχύσῃ περαιτέρῳ τήν ἐγκυρότητα τοῦ νέου κράτους.

……….Τὸ ἴδιο ἔμβληµα χρησιμοποίησε καὶ τὸ Δεσποτᾶτο τῆς Ἠπείρου. Τὰ δύο κράτη ἐπρόκειτο νὰ συγκρουσθοῦν γιὰ τὴν διαδοχὴ τῆς Αὐτοκρατορίας. Τὸ γεγονὸς αὐτό ὁδήγησε σὲ νέα τροποποίηση τοῦ συμβόλου ἀπό τὸν Ἰωάννη Βατάτζη. Ὁ δικέφαλος πλέον ἔφερε στὸ δεξὶ πόδι ροµφαῖα καὶ στὸ ἀριστερό τήν ὑδρόγειο μὲ σταυρὸ στὴν κορυφὴ.

……….Ἡ τελικὴ ἐπικράτησις τῆς Αὐτοκρατορίας τῆς Νίκαιας στὸν ἀγώνα διαδοχῆς, τὸ 1261, ἐπισφράγισε καὶ τὴν ὁριστική ἀλλαγή τῆς ἐπίσημης σημαῖας, μέχρι τὴν Ἅλωση τῆς Πόλης, στὶς 29 Μαΐου 1453.

……….Ἡ τελευταῖα μορφὴ τοῦ δικεφάλου ἀετοῦ ἐγκαινιάσθηκε ἀπό τὸν Μιχαὴλ Παλαιολόγο, ἱδρυτή τῆς τελευταῖας δυναστείας, ποὺ εἶχε τὴν τιμὴ νὰ ἀνακαταλάβῃ τὴν Κωνσταντινούπολη ἀπό τοὺς Φράγκους. Συγκεκριµένα, στεφανώθηκαν καὶ οἱ δύο κεφαλὲς τοῦ ἀετοῦ προκειµένου νὰ τιµηθοῦν οἱ δύο πρωτεύουσες τῆς δυναστείας: ἡ Νίκαια καὶ ἡ Κωνσταντινούπολις. Ἡ σημαία μὲ τὸν δικέφαλο ἀετό, κυμάτιζε στὴν Βασιλεύουσα μέχρι τὴν ἡμέρα τῆς Ἁλώσεως. Ἔκτοτε, παρέμεινε ὡς σύμβολο τοῦ Πατριαρχείου, ποὺ ἀνέλαβε οὐσιαστικῶς τὴν διαχείρηση τῶν χριστιανικῶν πληθυσμῶν στὸ ἐσωτερικό τῆς Ὀθωμανικῆς Αὐτοκρατορίας.

……….Ἡ πολλαπλὴ διαχείρησις τοῦ συμβόλου αὐτοῦ στοὺς κόλπους τοῦ τουρκοκρατούμενου ἑλληνισμοῦ, ἐκφράζει τὴν συλλογικὴ πεποίθηση περὶ ἀναβιώσεως τῆς Ρωμανίας (τοῦ Βυζαντίου) καὶ τὴν ἀπάντηση στὸ ἱστορικό γεγονός τῆς Ἁλώσεως.

……….Ἐπίσης, μέσῳ τοῦ γάμου τῆς ἀνεψιᾶς τοῦ τελευταίου Αὐτοκράτορος, Σοφίας, καί τοῦ Ρώσου Τσάρου Ἰβᾶν Γ’ Βασιλίεβιτς, τὸ ἔμβλημα τοῦ δικεφάλου ἀετοῦ πέρασε στὸν ρωσικὸ χῶρο, τροφοδοτώντας μία παράδοση κληρονομικῆς συνέχειας τῆς Βυζαντινῆς Αὐτοκρατορίας. Οἱ ἐπιπτώσεις τοῦ γεγονότος αὐτοῦ, ἦταν ἐξαιρετικά σημαντικὲς καὶ ἀποτυπώνονται, μεταξὺ ἄλλων, στὸν περίφημο θρῦλο τοῦ «ξαvθοῦ γέvους», ποὺ ἦταν εὐρύτατα διαδεδομένος ἀνάμεσα στούς ὑπόδουλους χριστιανούς.


Αφήστε μια απάντηση