ΤΟ ΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΝ ΠΝΕΥΜΑ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ

.

ΝΙΚΗ 3.

Τὸ ἀγωνιστικόν πνεῦμα τῶν Ἑλλήνων.

,

Κωνσταντίνου Ι.Βούρβερη

Τακτικοῦ καθηγητοῦ τῆς Ἀρχαίας Ἑλληνικῆς Φιλολογίας

Ὁ θέλων νὰ ἑννοήσῃ καὶ ἑρμηνεύσῃ ἕνα λαὸν, δὲν ἀρκεῖ νὰ γνωρίσῃ τὰ συγκεκριμένα γεγονότα τῆς ἱστορικῆς ζωῆς του. Μία οἱαδήποτε ἱστορία, παρέχει πρόχειρον τὴν γνῶσιν τῶν γεγονότων τούτων. Ἀλλά διὰ τὴν βαθυτέραν γνωριμίαν καὶ τὴν στενωτέρα οἰκείωσιν χρειάζεται παράλληλα πρὸς τὴν ἱστορικήν γνῶσιν, ἡ σκέψις τοῦ φιλοσόφου καὶ ἡ ἑνόρασις τοῦ ποιητοῦ. Ἐπί πλέον ἀπαιτεῖται καὶ ἀγάπη πολλὴ, ἀγάπη ἀπέραντος πρὸς τὸν λαὸν, ποὺ θέλει κανεὶς νὰ γνωρίσῃ καὶ νὰ ἴδη εἰς τὴν οὐσίαν καὶ τὴν φύσιν του.

Ὅστις θέλει νὰ ἑννοήσῃ καλὰ τὴν Ἑλλάδα, πρέπει πρῶτα-πρῶτα νὰ τὴν ἀγαπήσῃ!

Διότι μόνον εἰς τὴν ἀπολλώνειον αἴγλην τῆς φιλοσοφικῆς θεωρήσεως καὶ τὴν διονυσιακὴν θέρμην τῆς ἑνοράσεως καὶ τῆς ἀγάπης, ἀποκαλύπτονται καὶ ἀξιολογοῦνται αἱ μυστικαὶ δυνάμεις τῆς λαϊκῆς ζωῆς, φανερώνεται εἰς τὸ βάθος τῶν γεγονότων καὶ τῶν προσώπων τῆς ἱστορικῆς πραγματικότητος,  ὁ συμβολισμὸς καὶ τὸ νόημα καὶ ὁ μῦθος των.

Πίσω ἀπό τὴν λαϊκὴν ζωὴν, κρύπτεται ἡ λαϊκὴ ψυχὴ, ἡ δὲ ἱστορία παραμένει γνῶσις ἁπλή καὶ ξηρᾶ μάθησις , ἄν δὲν εἰσδύσῃ ἀπό τὰ πράγματα εἰς τὴν ἰδεάν, ἀπό τὸ γίγνεσθαι εἰς τὸ εἶναι, ἀπό τὴν ζωὴν εἰς τὴν ψυχὴν.

Ἔτσι καὶ εἰς τὰς χιλιετηρίδας τῆς ἱστορικῆς ζωῆς τῶν Ἑλλήνων, παρὰ τὴν δυσσύληπτον πολυμορφίαν καὶ πολυμέρειαν καὶ πολλάκις ἀντιφατικότητα τῶν ἐκδηλώσεών της, ὑπάρχει ὁργανική ἑνότης καὶ καθολικὸν νόημα, τὸ ὁποῖον, ὑπέρ πᾶσαν βιολογικὴν ὁμοιογένειαν, πρέπει νὰ ζητηθῇ εἰς τὴν ἑνιαῖαν καὶ ἀθάνατον ἑλληνική ψυχὴν, εἰς τὴν πνευματικὴν φυσιογνωμίαν τοῦ Ἕλληνος.

Ἀγάπη τοῦ ὡραίου καὶ ἀγάπη τῆς ἐλευθερίας, εἶναι τὰ κεντρικὰ, τὰ θεμελιώδη γνωρίσματα τῆς ἐλληνικῆς ψυχῆς. Καὶ τοῦ διπλοῦ αὐτοῦ ἑλληνικοῦ ἔρωτος, ἕνας κραταιὸς παραστάτης : ὁ Ἀγών !

Διὰ τὸν πασίγνωστον καὶ πανθομολογούμενον ἑλληνικόν ἔρωτα τοῦ ὡραίου, τοῦ καλοῦ, ὁμιλοῦν εὐγλωττότερον οἱασδήποτε ἑρμηνείας του, αὐτά ταῦτα τὰ πλαστουργήματα τοῦ Λόγου καὶ τῆς Τέχνης τῶν Ἑλλήνων.

Διὰ τὴν ἀγάπην τῶν Ἑλλήνων πρὸς τὴν ἐλευθερίαν, καὶ ἄν δὲν ὁμιλήσουν αἱ γλῶσσαι τῶν ζωντανῶν, θὰ ξεσηκωθοῦν τῶν ἀπείρων νεκρῶν προμάχων τῆς ἑλληνικῆς ἐλευθερίας αἱ μαρτυρικαὶ καὶ πανάγιαι ψυχαῖ εἰς τιτανικὸν συναγερμὸν, καὶ τῆς ἑλληνικῆς γῆς αἱ φάραγγες καὶ οἱ βουνοκορφὲς, καὶ οἱ πέτρες ἀκόμη θὰ λάβουν φωνὴν, διὰ νὰ διακηρύξουν, ὅτι τῆς ἐλευθερίας κοιτὶς καὶ λίκνον, δὲν ὑπῆρξεν ἄλλη χώρα εἰς τὸν κόσμον παρὰ ἡ γῆ τῆς Ἑλλἀδος.

Τὸ φυσικὸν καὶ ψυχικὸν κλῖμα τῆς Ἑλλάδος, δὲν σηκώνει παρὰ μόνον τὸ ὡραῖον καὶ τὸ ἐλεύθερον !

Παρεκκλίσεις τινᾶς ἀπό τούτων ἐπεφύλαξεν καὶ εἰς τὴν Ἑλλάδα ἡ τραγικότης τῆς ἱστορικῆς μοῖρας της. Ἀλλ’αἱ παρακκλίσεις αὐταί ἦσαν παρεμβολαὶ πρόσκαιροι καὶ ἐφήμεροι. Πρόσκαιρος ἦτο καὶ ἡ δουλεία τῶν τεσσάρων αἰώνων. Διότι τοῦ Θείου ἡ θέλησις ἐπρονόησε καὶ τῆς φύσεως ἡ καταβολὴ ἀπήτησεν, ὥστε ὁ ἔμφυτος εἰς τὸν Ἕλληνα ἔρως πρὸς τὸ ὡραῖον καὶ πρὸς τὴν ἐλευθερίαν νὰ έχῃ δίπλα του σθεναρὸν σύμμαχον τὸν Ἀγῶνα τὸ τρίτο βασικὸν γνώρισμα τῆς Ἑλληνικῆς ψυχῆς.

Μὲ τὴν διαρκὴ παρουσίαν καὶ παρακέλευσιν τῆς ἀγωνιστικῆς διαθέσεως, ἡ ψυχὴ καὶ τὸ πνεῦμα τῶν Ἑλλήνων ἐπλαστούργησε τὸν πολιτισμὸν τοῦ ὡραίου – τοῦ πνευματικῶς, ἡθικῶς καὶ αἰσθητικῶς ὡραίου – καὶ τὸν πολιτισμὸν τῆς ἐλευθερίας, δύο μορφᾶς πολιτισμοῦ, καὶ τῆς ἀρχαίας καὶ τῆς μεσαιωνικῆς καὶ τῆς συγχρόνου Ἐλλαδος, τῆς αἰωνίας Ἑλλάδος !

Ἡ ἱστορική μοῖρα τοῦ Ἕλληνος εἶναι νὰ ἀγωνίζεται· ἀπό τὴν πρώτην ἐμφάνισίν του εἰς τὴν ἱστορικήν σκηνὴν ἔως σήμερον · ὄχι μόνον εἰς τὸν πόλεμον, ἀλλά καὶ εἰς τὴν εἰρήνην·  καὶ ἐξωτερικά καὶ ἐσωτερικά · καὶ εἰς τῆς ὕλης τὸ πεδίον, καὶ εἰς τοῦ πνεύματος τὴν σφαῖραν· καὶ ὡς πολίτης – ἄτομον, καὶ ὡς πολιτικοκοινωνικὴ ὁμᾶς· εἴτε ὡς πόλις τῆς ἀρχαιότητος, εἴτε ὡς κράτος μεσαιωνικὸν καὶ νεώτερον· εἴτε ὡς οἰκογένεια καὶ γένος, εἴτε ὡς φυλὴ, εἴτε ὡς λαὸς καὶ ὡς έθνος !

Τὸ ἑλληνικόν λεξιλόγιον, βρίθει λέξεων αἱ ὁποῖαι ἐκφράζουν ἑννοῖας ἀγωνιστικοῦ περιεχομένου. Οἱ πόνοι, τὰ ἔργα, οἱ κίνδυνοι, τὰ δεινὰ, οἱ πόλεμοι, τὰ παλαίσματα, αἱ ἀγωνίαι καὶ οἱ ἀγῶνες, τὰ ἀγωνίσματα καὶ οἱ ἄθλοι, οἱ ἄμιλλαι, αἱ φιλονεικίαι καὶ αἱ φιλοτιμίαι καὶ οἱ σπουδαρχίαι, οἱ δίκαι, οἱ ἔριδες καὶ αἱ μᾶχαι, εἶναι μικρὸν δεῖγμα τοῦ λεξιλογικοῦ πλούτου τῆς ἑλληνικῆς γλώσσης ποὺ ἀποδίδει τὸν τεράστιον ἀγωνιστικόν πληθωρισμὸν τῆς ἑλληνικῆς ζωῆς.

Γενικώτερον ὅλαι αἱ λέξεις καὶ χρήσεις, αἱ δηλωτικαὶ ἁμίλλης συγκρίσεως, διαγωνισμοῦ ὑπεροχῆς πρώτης ἡ μόνης δημιουργίας καὶ εὐρέσως, ἔπειτα ὅλαι αἱ λέξεις αἱ ἀναφερόμεναι εἰς τὰ ἐλατήρια, τὴν κρίσιν, τὴν ἀναγνώρισιν καὶ ἐπιβράβευσιν, τὴν διαμνημόνευσιν καὶ ἱστορικήν ἐπιβίωσιν ἀγωνιστικῶν προσπαθειῶν, ὅλαι αὐταί αἱ λέξεις καἱ αἱ χρήσεις, ὅσας εἰς ἀφάνταστον ἀφθονίαν παραθέτουν οἱ λεξικογράφοι καὶ συνωνυμογράφοι, ἀπό τοῦ Πολυδεύκους καὶ τῶν προδρόμων του, μέχρι τοῦ Βλαστοῦ, ἀποδίδουν τὴν αἰωνίως ζωντανὴν καὶ αἰωνίως ἐκδηλουμένην ἀγωνιστικήν διάθεσιν καὶ τάσιν τῆς ἑλληνικῆς ψυχῆς.

Ὅ,τι λέγει ὁ Εὐριπίδης εἰς τὰς «Ἰκέτιδας» περὶ τῶν Ἀθηνῶν, ἰσχύει διὰ τὴν Ἑλλάδα ὁλόκληρον. Πράγματι ἡ Ἑλλᾶς «ἐν τοῖς πόνοισιν αὔξεται» καὶ ἄν εὐδαιμονῇ καὶ ὁσάκις εὐδαιμονεῖ, τοῦτο τὸ ἐπιτυγχάνει «πολλὰ μοχθοῦσα» καὶ πολλὰ κινδυνεύουσα.  Οἱ μόχθοι, οἱ πόνοι και οἱ ἀγῶνες, εἶναι ἡ τραγικὴ ἱστορική μοῖρα τοῦ Ἕλληνος.

Ἤρχισα ὡς φιλόλογος, ἀπό τὰς λέξεις καὶ τὰ κείμενα, ὄχι τόσον δι’ ἐπαγγελματικήν φιλολογικὴν συνήθειαν, ὅσον δι’οὐσιαστικήν φιλοσοφικὴν ἀνάγκην. Διότι αἱ λέξεις δὲν εἶναι ἁπλᾶ ἀθροίσματα φθόγγων τοῦ προφορικοῦ λόγου, ἤ σημείων τοῦ γραπτοῦ, ἀλλά ἴσα ἴσα, βραχυλογικῆς συμπυκνώσεως σύμβολα καὶ κλειδιά, ὁλοκλήρων κόσμων καὶ πολιτισμοῦ εἰκόνες, καὶ ψυχῆς ἐκφραστικαί μορφαὶ.

Ἀκριβῶς δὲ, αὐτή αὔτη ἡ λέξις, ἀ γ ὼ ν , ποὺ ἔχει ἱστορίαν ὅσην κι ἡ Ἑλλᾶς, ἡ λέξις ἀγών ἑτυμολογικῶς καὶ σημασιολογικῶς ἐξεταζομένη, παρέχει τὸν ἁριάδνειον μίτον, διὰ νὰ ἀνιχνεύσομεν τὴν κοινωνιολογικὴν προέλευσιν τοῦ ἀγωνιστικοῦ στοιχείου τῆς ἑλληνικῆς ψυχῆς.(…)

(…) Ἀλλά, ἄν ἡ κοινωνικότης τοῦ Ἕλληνος, ὑπῆρξε μία ἀφετηρία τῆς ἀγωνιστικῆς ζωῆς του, ἤ ἀκριβέστερα τὸ πρόσφορον ἔδαφος διὰ τὴν καλλιέργειαν καὶ ἀνάπτυξιν τοῦ ἀγωνιστικοῦ στοιχείου, ἡ ψυχολογικὴ καὶ ἀνθρωπολογική ἀφετηρία του, θὰ πρέπῃ νὰ ἀναζητηθῇ ἀλλοῦ.

Θὰ τὴν ἀναζητήσωμεν κατὰ τὴν γνώμην μου γενικώτερον μὲν εἰς τὴν κοινὴν εἰς ὅλους τοὺς ἀνθρώπους ὁρμήν πρὸς αὐτοσυντήρησιν καὶ ζωϊκὸν ἐν γένει μαχητικὸν ἔνστικτον, εἰδικώτερον δὲ εἰς τὸν ἔμφυτον ἀτομισμόν τοῦ Ἕλληνος, μὲ ὅλας τὰς ἀγαθάς καὶ μειονεκτικὰς πλευρᾶς του.

Ὁ ἐγγενής αὐτός ἀτομισμός τῶν Ἑλλήνων, εὑρεθεῖς εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ ἐπίσης ἐμφύτου πλαστικοῦ των βλέμματος, τοὺς ἐβοήθησε νὰ ἀνακαλύψουν τὴν μορφὴν τοῦ φορέως τοῦ ἀγῶνος, δηλαδὴ τοῦ Ἀνθρώπου, καὶ νὰ τὴν ἰδοῦν πανεύμορφον δέσποιναν τῆς φύσεως καὶ τῆς ζωῆς.

Οἱ Ἀσιᾶται, δὲν εἶχον τὴν εὐτυχίαν νὰ ἀνακαλύψουν μέσα εἰς τὰς μυριάδας τῶν δουλικῶν ἀνθρώπων τῆς Ἀνατολῆς, τὸν Ἕνα Ἄνθρωπο. Τοῦτον εἶδον πρῶτοι καὶ μόνοι εἰς τὸν κόσμον, οἱ Ἕλληνες. Ἀπό τῆς εἰσόδου των εἰς τὴν ἱστορικήν κονίστραν, ὁ ἄνθρωπος ἔπαυσε πλέον νὰ εἶναι ἀφανής μονᾶς. Ἔγινεν ὁντότης ἐλευθέρα, ἀποτελοῦσα ὁργανικόν μέλος τοῦ πολιτικοκοινωνικοῦ συνόλου.

Ὁ ἀνθρωπολογικός ἀτομισμός τῶν Ἑλλήνων, φυτευμένος εἰς τὸ ἔδαφος τῆς κοινωνικότητός των, παρήγαγε τὸ ἐκλεκτόν ἄνθος τοῦ ἀγῶνος. Μὲ ἄλλας λέξεις : ἀπό τὴν συζυγίαν τοῦ ἀτομιστικοῦ καὶ τοῦ κοινωνιστικοῦ στοιχείου τῆς ἑλληνικῆς ψυχῆς, ἐγεννήθη ὁ Ἀγών, ἕνα ἀπό τὰ ὡραιότερα καὶ εὐρωστότερα τέκνα της.

Διαβᾶστε ὁλόκληρο τὸ ἄρθρο στό :www.e-istoria.com

Αφήστε μια απάντηση