ΤΟ ΜΕΡΙΔΙΟ ΕΥΘΥΝΗΣ ΤΟΥ ΣΥΜΜΑΧΙΚΟΥ ΑΠΟΚΛΕΙΣΜΟΥ ΣΤΟΝ ΚΑΤΟΧΙΚΟ ΛΙΜΟ 1941-1942, ΤΟΝ ΤΕΛΕΥΤΑΙΟ ΜΕΓΑΛΟ ΛΙΜΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ

,

Ἀθήνα-Μεγᾶλος λιμὸς 1941-1942
Ἀθήνα-Μεγᾶλος λιμὸς 1941-1942

,

ΤΟ ΜΕΡΙΔΙΟ ΕΥΘΥΝΗΣ ΤΟΥ ΑΓΓΛΙΚΟΥ ΣΥΜΜΑΧΙΚΟΥ ΑΠΟΚΛΕΙΣΜΟΥ ΣΤΟΝ ΚΑΤΟΧΙΚΟ ΛΙΜΟ 1941-1942, ΤΟΝ ΤΕΛΕΥΤΑΙΟ ΜΕΓΑΛΟ ΛΙΜΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ

,

,

ΧΙΟΝΙΔΟΥ ΒΙΟΛΕΤΑΤὸ ἄρθρο βασίζεται σὲ ἔρευνα τῆς καθηγήτριας τοῦ Πανεπιστημίου Νιούκασλ, Βιολέτας Χιονίδου «Famine and Death in Occupied Greece» (Λιμὸς καὶ Θάνατος στὴν Κατεχόμενη Ἑλλάδα) καὶ ἐκδόθηκε πρόσφατα (2011) ἀπό τὸ Πανεπιστήμιο τοῦ Κέμπριτζ.

Ἡ περίοδος τῆς πείνας, στὴν διάρκεια τῆς ναζιστικῆς κατοχῆς, στοίχισε στὴν Ἑλλάδα τὸ 5% τοῦ πληθυσμοῦ της καὶ ἀποτέλεσε μία ἀπό τὶς τραγικότερες στιγμὲς τῆς ἱστορίας της. Οἱ κατασχέσεις τροφίμων ἀπό τοὺς Γερμανοὺς, ἡ μείωση τῆς παραγωγῆς καὶ οἱ μαυραγορίτες ἦταν, ὥς τώρα, οἱ ἐπίσημες αἰτίες τοῦ λιμοῦ. Νὰ, ὅμως, ποὺ μία τολμηρὴ ἱστορική μελέτη ἀναδεικνύει δύο ἀκόμη:

1. Ἐκτός ἀπό τοὺς Γερμανοὺς, στὴν ἔλλειψη τροφίμων ὁδήγησε καὶ ὁ ναυτικὸς ἀποκλεισμός γιὰ ἕνα χρόνο ἀπ’ τοὺς συμμάχους.

2. Ἡ διοικητικὴ διαίρεση τῆς κατεχόμενης Ἑλλάδος σὲ 13 ζῶνες, μεταξὺ τῶν ὁποίων ἀπαγορευόταν ἡ διακίνηση προϊόντων, εἶχε ὁλέθριες συνέπειες, ἰδιαίτερα γιὰ τὴν Ἀθήνα ποὺ δὲν διέθετε δικὴ της ἀγροτική παραγωγὴ.

Ἡ ἔρευνα τῆς καθηγήτριας τοῦ Πανεπιστημίου Νιούκασλ, Βιολέτας Χιονίδου «Famine and Death in Occupied Greece» (Λιμὸς καὶ Θάνατος στὴν Κατεχόμενη Ἑλλάδα) ἐκδόθηκε πρόσφατα ἀπό τὸ Πανεπιστήμιο τοῦ Κέμπριτζ καὶ περιέχει στοιχεῖα ποὺ ἐμπλουτίζουν τὰ ἔως σήμερα δεδομένα:

*Μία ἀπό τὶς πιὸ διαδεδομένες ἑρμηνεῖες εἶναι ὅτι ὁ λιμὸς στὰ πρῶτα χρόνια τῆς Κατοχῆς (1941-1942) ὁφειλόταν στὸ ὅτι οἱ Γερμανοὶ καὶ οἱ Ἰταλοί κατάσχεσαν ὅλη τὴν ἐτήσια σοδειὰ.

Ἔλλειψη σιτηρῶν

Ὅμως, ὅπως δείχνει ἡ Χιονίδου, αὐτές οἱ κατασχέσεις ἀφοροῦσαν ἀγαθά (πορτοκάλια καὶ λεμόνια στὴ Χίο, λάδι στὴ Λέσβο καὶ σταφίδες στὴν Κρήτη) ποὺ ἦταν ἤδη ἀποθηκευμένα. Καὶ κατὰ συνέπεια, εἶχαν ἐλάχιστες ἐπιπτώσεις στὴν ἔκρηξη τοῦ λιμοῦ.

*Καθοριστικὸ ρόλο στὸ ξέσπασμα τοῦ λιμοῦ ἔπαιξε, κατὰ τὴ συγγραφέα, ὁ ναυτικὸς ἀποκλεισμός τῶν Ἄγγλων, ποὺ ἐπιβλήθηκε ἀμέσως μετὰ τὴν κατάληψη τῆς Ἑλλάδος. Κι αὐτό γιατὶ ἄν καὶ τὸ 60% τοῦ πληθυσμοῦ ἦταν τότε ἀγρότες, ἡ ἐπιβίωσή του ἐξαρτᾶτο ἀπό τὶς εἰσαγωγές τροφίμων. Ὑπολογίζεται ὅτι προπολεμικὰ τὸ 30%- 45% τῶν σιτηρῶν ποὺ κατανάλωνε ἡ χώρα, ἦταν εἰσαγόμενα. Κατανοεῖ λοιπὸν εὔκολα κανεὶς, τὶς συνέπειες ποὺ εἶχε ὁ ἀποκλεισμός στὴ διατροφικὴ κατάσταση τῶν Ἑλλήνων.

*Ἀνατρέχοντας σὲ ἀδημοσίευτα ἔγγραφα τοῦ Φόρεϊν Ὄφις, ἡ Χιονίδου ἀποκαλύπτει συγκρούσεις ἐντός τῆς βρετανικῆς κυβέρνησης σχετικὰ μὲ τὸ θέμα τοῦ ἀποκλεισμοῦ: Ἀπό τὴν μία πλευρὰ ὁ ὑπουργός Ἐξωτερικών, Ἄντονι Ἴντεν, ἐπέμενε νὰ δοθῇ βοήθεια στὴν Ἑλλάδα, ὅμως εἶχε νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὸν ὑπουργό Οἰκονομικοῦ Πολέμου, Χιοῦ Ντάλτον, ποὺ δὲν ἤθελε νὰ ἀκούσῃ γιὰ ὁποιαδήποτε ἄρση τοῦ ἐμπάργκο. Στὴ διαμάχη, ἡ πλάστιγγα ἔγειρε ὑπέρ τοῦ δευτέρου, ὅταν ὁ Τσώρτσιλ ὑποστήριξε τὴ συνέχιση τοῦ ναυτικοῦ ἀποκλεισμοῦ. Στὴ συζήτηση παρενέβη καὶ τὸ Βατικανὸ, τὸ ὁποῖο ἔκανε ἔκκληση γιὰ παροχὴ βοήθειας στὴν Ἑλλάδα, ὅμως ἡ ἔκκληση ἀπορρίφθηκε ἀμέσως ἀπό τὴ βρετανικὴ κυβέρνηση. Ὅμως καὶ στὴ Βρετανία ὑπῆρχαν πολλὲς φωνὲς ποὺ ὑποστήριζαν τὴν ἐπανάληψη τῆς βοήθειας πρὸς τοὺς λιμοκτονοῦντες Ἕλληνες, ὅπως ὁ ἀρχιεπίσκοπος τοῦ Κάντερμπέρι, οἱ Κουέκερς, καθὼς καὶ ἡ γνωστὴ ἀνθρωπιστική ὁργάνωση Oxfam. Ὅμως ἡ βρετανικὴ κυβέρνηση παρέμενε ἀνένδοτη.

ΠΕΡΙΜΕΝΟΝΤΑΣ*Τὸν Δεκέμβριο τοῦ 1941, ὁ λιμὸς εἶχε φτάσει στὸ ἀποκορύφωμά του, μὲ ἑκατοντᾶδες ἀνθρώπους νὰ πεθαίνουν στοὺς δρόμους. Τότε παρενέβη ἡ ἀμερικανική κυβέρνηση, ἐκφράζοντας τὴν ἀνησυχία της στὴ Βρετανία γιὰ τὴν κατάσταση στὴν Ἑλλάδα, καὶ ζητῶντας νὰ ἀπαντήσῃ στὶς κατηγορίες ὅτι εὐθυνόταν γιὰ τὸν λιμὸ στὴ χώρα.

Ἡ ἀμερικανική παρέμβαση προκάλεσε πανικὸ στὴ βρετανικὴ κυβέρνηση, καὶ μία σειρὰ ὑπομνημάτων ἀπό τὸ Φόρεϊν Ὄφις πρὸς τὸ ὑπουργικό συμβούλιο. Ἕνα τέτοιο ὑπόμνημα ἀναφέρει:

«Ἄν ἐπιτρέψουμε νὰ πεθάνουν οἱ Ἕλληνες, ἀπό τὸν λιμὸ, θὰ πρέπει νὰ ὑπολογίσουμε μετὰ τὸν πόλεμο σὲ μία ἐχθρική καὶ ἁλυτρωτική Ἑλλάδα, ποὺ θὰ ἀποτελοῦσε μία σημαντικὴ στρατηγικὴ ἀδυναμία…».

Μιὰ ἄλλη ἔκθεση, τόνιζε τὶς ἐπιπτώσεις ποὺ θὰ εἶχε στὴ βρετανικὴ κυβέρνηση «ἄν γίνει εὑρύτερα γνωστὴ ἡ κατάσταση καὶ ἄν ἡ κοινὴ γνώμη πεισθεῖ ὅτι ἡ πολιτικὴ μας εὐθύνεται ἔστω καὶ ἔν μέρει γιὰ τὸ γεγονὸς ὅτι λιμοκτονοῦν οἱ πιὸ θαραλλέοι ἀπό τοὺς συμμάχους μας».

Ἕνα τηλεγράφημα τοῦ ὑπουργοῦ Ἐξωτερικῶν στὸν Τσώρτσιλ ἀνέφερε ὅτι «ἀνεξάρτητα ἀπό τὸ πόσο ὁ έχθρός εὐθύνεται γιὰ τὸν λιμὸ, πιστεύω ὅτι ἡ Ἱστορία θὰ κρίνῃ αὐστηρά τὴν πολιτικὴ μας».

Ἡ ἀλλαγή στάσης τῶν ΗΠΑ δὲν ἔμεινε μόνο στὰ λόγια. Τὸν Ἰανουάριο τοῦ 1942, ἡ κυβέρνηση τῶν ΗΠΑ σὲ συνεργασία μὲ τὸν Ἐρυθρό Σταυρὸ, ἄρχισε νὰ δρομολογῇ μεταφορὲς σιτηρῶν ἀπό τὴν Ἀμερική στὴν τουρκία, μὲ τελικὸ προορισμὸ τὴν Ἑλλάδα.

Αὐτό τὸ ντὲ φάκτο «σπάσιμο» τοῦ «ἐμπάργκο» ἀπό τὶς ΗΠΑ, ἀνάγκασε τελικὰ καὶ τὴ Βρετανία νὰ ἀλλάξει πολιτικὴ. Βρετανικὰ ἔγγραφα, στὶς 18 Ἰανουαρίου 1942, ἀναφέρουν ὅτι «ἡ ἀμερικανική κυβέρνηση μᾶς προτρέπει ἔντονα νὰ ἐπιτρέψουμε τὴν ἀποστολή σιτηρῶν».

Τὸν Φεβρουάριο τοῦ 1942, ἡ Ἀγγλία τερμάτισε τὸν ναυτικὸ ἀποκλεισμό, μὲ ἀποτέλεσμα νὰ ἐπαναληφθῇ ἡ ἀποστολή βοήθειας καὶ τροφίμων στὴν Ἑλλάδα. Ἔτσι, στὶς 21 Μαρτίου 1942 ἔφτασε στὸν Πειραιᾶ ἡ πρώτη ἀποστολή τροφίμων ποὺ εἶχε τὴν ἔγκριση τῆς βρετανικῆς κυβέρνησης. Παράλληλα, ὁ ἀρχιτέκτονας τοῦ ἀποκλεισμού Ντάλτον, μετατέθηκε σὲ ἄλλο ὑπουργεῖο.

Στὸ μεταξὺ εἶχε πεθάνει τὸ 5% τοῦ πληθυσμοῦ τῆς χώρας ἀπό ἕναν λιμὸ ποὺ θεωρεῖται ὁ τελευταῖος μεγάλος λιμὸς τῆς εὐρωπαϊκῆς Ἱστορίας.

 

Διαβᾶστε τὴν συνέχεια τοῦ ἄρθρου γιὰ τὸν ρόλο τῶν μαυραγοριτῶν στό : https://agreenobserver.wordpress.com/

,

Ἐπεξεργασία κειμένου : Ἑλληνικό Ἡμερολόγιο

,

Αφήστε μια απάντηση