ΟΙ ΣΧΕΣΕΙΣ ΕΛΛΗΝΩΝ ΚΑΙ ΡΩΣΩΝ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ ΤΗΣ ΤΟΥΡΚΟΚΡΑΤΙΑΣ

.

Vasilij Ivanovic Surikov. Βασίλη Ιβάνοβιτς Σουρίκοβ. Άποψη τού μνημείου τού μεγάλου Πέτρου στην Αγία Πετρούπολη.
Vasilij Ivanovic Surikov. Βασίλη Ιβάνοβιτς Σουρίκοβ. Άποψη τού μνημείου τού μεγάλου Πέτρου στην Αγία Πετρούπολη.

 

Σχέσεις Ελλήνων και Ρώσων. Προφητείες και χρησμοί

 

……….Η επικοινωνία Ρώσων και Ελλήνων, κυρίως των Εκκλησιών τους, που δεν είχε πάψει ποτέ, έγινε ζωηρότερη μετά τον γάμο τής Σοφίας, κόρης τού δεσπότη τής Πελοποννήσου Θωμά Παλαιολόγου με τον μεγάλο δούκα τής Μόσχας Ιβάν Γ΄ Βασιλίεβτς (1472).

……….Με την βαθμιαία διεθνή προβολή τής μεγάλης ομόδοξης δυνάμεως τού Βορρά στους χριστιανούς ραγιάδες τής Ανατολής, τονώνονται οι ελπίδες γιά την απελευθέρωσή τους και πραΰνονται κάπως και οι κλυδωνισμοί που συνταράζουν το οικουμενικό πατριαρχείο και γενικά την ορθόδοξη εκκλησία.

……….Απογοητευμένοι οι Έλληνες από τούς ηγεμόνες τής Δύσης, φυσικό ήταν να στραφούν προς τούς Ρώσους, που διέθεταν μεγάλες δυνάμεις, επίφοβες γιά τον σουλτάνο, και ήταν και ορθόδοξοι. Οι Έλληνες θα ήταν πάρα πολύ ευχαριστημένοι αν περνούσαν κάτω από την εξουσία των Ρώσων, που είχαν εκχριστιανισθεί από τούς βυζαντινούς προγόνους των και οι οποίοι αναγνώριζαν πάντοτε την πνευματική υπεροχή και το κύρος τού πατριάρχη.

……….Έπειτα η μετάβαση Ελλήνων κληρικών και μοναχών στην Μόσχα και σε άλλες πόλεις τής Ρωσίας γιά την διενέργεια εράνων—συνηθισμένο φαινόμενο την εποχή εκείνη—όχι μόνο συντηρούσε, αλλά και δυνάμωνε ακόμη περισσότερο τις ελληνορωσικές σχέσεις. Οι κληρικοί αυτοί, ορισμένοι από τούς οποίους περνούσαν και από διάφορες χώρες τής Δυτικής Ευρώπης, είχαν μαζί τους ιερά κειμήλια, που τα πρόσφεραν στους ηγεμόνες τής Ρωσίας και αντί γι’ αυτά δέχονταν χρηματικές ενισχύσεις. Είναι γνωστά εξ άλλου τα δώρα και οι δωρεές των Ρώσων ηγεμόνων στο οικουμενικό πατριαρχείο, στα Ιεροσόλυμα, στο Σινά, στο Άγιον Όρος και στις ελληνικές μονές. Αυτά όμως τα ταξίδια – ακόμη και η αλληλογραφία με την Μόσχα – ήταν επικίνδυνα, ιδίως σε εποχές που οι τουρκορωσικές σχέσεις ήταν τεταμένες.

……….Οι κληρικοί ενθουσιασμένοι διακήρυσσαν την πίστη τους στην ορθόδοξη Ρωσία και γίνονταν οι εκούσιοι ή ακούσιοι πράκτορές της στις χριστιανικές χώρες τής οθωμανικής αυτοκρατορίας.

……….Οι Ρώσοι λοιπόν ηγεμόνες, μόλις άρχισαν να σκέπτωνται την επέκτασή τους προς νότο, προς τον Εύξεινο Πόντο, αμέσως κιόλας επεδίωξαν να εκμεταλλευθούν την αφοσίωση αυτή των Ελλήνων. Μέσα στο κλίμα αυτό αναπτύσσονται οι προφητείες εκείνες γιά την απελευθέρωση των χριστιανών τής οθωμανικής αυτοκρατορίας, οι οποίες, όσο προχωρούμε προς τα τέλη τού 17ου αι., ευνοούν απόλυτα την ρωσική πολιτική, κυκλοφορούν ζωηρότεροι και γίνονται ευρύτερα γνωστές και στους ξένους.

……….Σχετικά ο περιηγητές Spon και Wheler (προς τα τέλη τού 17ου αι.) αναφέρουν ότι ο Έλληνας έμπορος Μάνος Μανέας από την Άρτα, άνθρωπος ευφυής και αρκετά μορφωμένος, έλεγε ότι ήταν διαδεδομένη ανάμεσα στους Έλληνες μιά προφητεία, σύμφωνα με την οποία η οθωμανική αυτοκρατορία θα καταστρεφόταν από ένα «χρυσό γένος» και αυτή εννοούσε το ξανθό γένος των Ρώσων.

……….Μέσα σ’ αυτήν την ατμόσφαιρα γράφει ο Παΐσιος Λιγαρίδης το «Χρησμολόγιον Κωνσταντινουπόλεως, Νέας Ρώμης», το οποίο αφιερώνει στον τσάρο Αλέξιο Μιχαήλοβιτς (1629-1676) και κατόπιν ο Νικόλαος ο Σπαθάριος από την Λακωνία, τον «Χρησμολόγον», με τον οποίο ερμηνεύει γιά χάρη τού ίδιου τού τσάρου «τας οράσεις τού προφήτου Δανιήλ». Αξιοσημείωτο είναι ότι στον ίδιο ακόμη τσάρο φέρνει και πουλεί ο Κωνσταντινουπολίτης χρυσοχόος Ιωάννης Γεωργίου χρυσό διάδημα στολισμένο με πολύτιμες πέτρες, διαμάντια, ζαφείρια και σμαράγδια, όμοιο με τού «ευσεβεστάτου αυτοκράτορος των Ελλήνων Κωνσταντίνου», καθώς επίσης και το χρυσοποικιλμένο μήλο, σύμβολο τής κυριαρχίας. Ο Έλληνας όμως αυτός, ύστερ’ από καταγγελία, συλλαμβάνεται στην Αλεξάνδρεια, μεταφέρεται και φυλακίζεται στην Αδριανούπολη. Έτσι υφαίνεται η θολή ατμόσφαιρα και υποθάλπεται ο αλόγιστος μυστικισμός και η αίγλη, με την οποία οι ραγιάδες θα περιβάλουν αργότερα την επιβλητική προσωπικότητα τού Μεγάλου Πέτρου (1689-1725).

……….Γιά όλους αυτούς τούς λόγους η Ρωσία ενωρίς είχε εξυψωθή στην υπόληψη των Ελλήνων, οι οποίοι στρέφοντας απελπισμένοι τα βλέμματά τους προς αυτήν ικέτευαν την συνδρομή της. «Οι Έλληνες», γράφει το 1678 ο Άγγλος πρόξενος Σμύρνης Ricaut, «συμπαθούν και εκτιμούν προ πάντων τούς Μοσχοβίτες, οι οποίοι σύμφωνα με μερικές αρχαίες προφητείες είναι προορισμένοι να λυτρώσουν αυτόν τον λαό από την καταπίεση, μέσα στην οποία βρίσκεται».

……….Συμπληρωματικά μπορούν να θεωρηθούν όσα γράφει ο De la Guilletiere στα 1676, ότι οι Έλληνες «έχουν μιά κρυφή ελπίδα ότι θα ξεπεταχθή μιά μέρα ένας Έλληνας αρχηγός, άξιος μιμητής των αρχαίων, ο οποίος θα τούς απελευθερώση από την τυραννία των Τούρκων, και δεν ζητούν τίποτε καλύτερο παρά να ιδούν γρήγορα να προδιατίθενται τα πράγματα προς την επανάσταση αυτήν. Αναμένουν να βοηθηθή αυτή η επανάσταση με την συνδρομή τού μεγάλου τσάρου δούκα τής Μοσχοβίας, που είναι ομόδοξός τους και τον οποίο αγαπούν με μιά αφάνταστη τρυφερότητα».

……….Η ανάγκη των Ελλήνων να κερδίσουν την συμπαράσταση των Ρώσων έγινε περισσότερο αισθητή, όταν στα 1690 οι καθολικοί, με τις συνεχείς προσπάθειες τής γαλλικής διπλωματίας, κατόρθωσαν να εξασφαλίσουν περισσότερα δικαιώματα στους Αγίους Τόπους, τα οποία προηγουμένως είχαν οι Έλληνες χάρις στους αγώνες τού Κυρίλλου Λούκαρι στα 1636.

……….Την νέα τώρα πλεονεκτική θέση των καθολικών μάταια προσπάθησαν να την εξουδετερώσουν οι Ρώσοι, προς όφελος των Ελλήνων. Επίσης, ανεπιτυχώς, κατά τις διαπραγματεύσεις τής συνθήκης του Karlowitz (1699) επεχείρησαν να παρενείρουν σ’ αυτήν άρθρο, με το οποίο θα εξασφάλιζαν στους ορθοδόξους, «Έλληνες, Σέρβους, Βουλγάρους, Σκλαβόνους», εγγυήσεις γιά την ελεύθερη άσκηση τής θρησκείας και γιά την απαλλαγή τους από υπερβολική φορολογία, όπως το είχαν επιτύχει οι Αυστριακοί γιά τούς καθολικούς. Οι Ρώσοι μόνο στα 1774, με την συνθήκη τού Κιουτσούκ Καϊναρτζή, επί Αικατερίνης Β’, το κατόρθωσαν αυτό.

Ηλεκτρονική πηγή : www.e-istoria.com

Αφήστε μια απάντηση