ΟΙ ΧΑΛΚΙΝΟΙ ΘΗΣΑΥΡΟΙ ΤΟΥ ΠΕΙΡΑΙΑ (18-25/7/1959)

,

Χάλκινο άγαλμα Αθηνάς – Υψ. 2.35μ. τέλος 4ου αι. π. Χ
Χάλκινο άγαλμα Αθηνάς – Υψ. 2.35μ. τέλος 4ου αι. π. Χ

……….Στὶς 25 Ἰουλίου τοῦ 1959,  στὸν Πειραιᾶ (στὴν ὀδὸ Φίλωνος καὶ Γεωργίου Α΄), ὀκτὼ ἡμέρες μετὰ τὴν ἀνακάλυψη τοῦ χάλκινου κούρου (Ἀπόλλωνος) τῆς ἐπίσης χάλκινης κόρης, καὶ μίας μαρμάρινης ἑρμαϊκῆς στήλης,  ἔρχεται στὸ φῶς τὸ εὐμεγέθες (2,35μ.) χάλκινο ἄγαλμα τῆς Θεᾶς Ἀθηνᾶς, στῆς ὁποίας τὴν ἀγκαλιὰ ἦταν τοποθετημένο τὸ μικρότερου μεγέθους (1,55μ.), χάλκινο ἄγαλμα τῆς Θεᾶς Ἀρτέμιδος.

Η χάλκινη Αθηνά αγκαλιά με την μικρή επίσης χάλκινη Αρτέμιδα.Ιωάννου Αλεξάνδρου Μελετοπούλου. ΠΕΙΡΑΪΚΑΙ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΕΣ. Ανάτυπον εκ της ετησίας εκδόσεως Πειραιάς 1960.

……….Στὸν ἴδιο μικρὸ χῶρο, διαστάσεων 12 σχεδὸν τετραγωνικῶν μέτρων, βρέθηκε ἀκόμη ἕνα χάλκινο ἄγαλμα τῆς Θεᾶς Ἀρτέμιδος, μεγαλύτερου μεγέθους (1,94μ.),

Χάλκινο άγαλμα Αρτέμιδος ‘Ύψος 1,94 – 4ος αι. π.Χ
Χάλκινο άγαλμα Αρτέμιδος ‘Ύψος 1,94 – 4ος αι. π.Χ

ἕνα χάλκινο τραγικὸ προσωπεῖο,

Χάλκινο αναθηματικό τραγικό προσωπείο- 4ος αι. π.Χ
Χάλκινο αναθηματικό τραγικό προσωπείο- 4ος αι. π.Χ

καὶ μία μαρμάρινη ἑρμαϊκὴ στήλη. Τὴν προηγούμενη ἡμέρα (24/7), εἶχαν βρεθεῖ τμήματα χάλκινης ἐπένδυσης μιᾶς ἀσπίδος.

Ερμαϊκή στήλη
Ερμαϊκή στήλη
.

……….Ὅλα ξεκίνησαν τυχαίως, 8 ἡμέρες πρίν, ὅταν στὶς 18 Ἰουλίου οἱ σκαπτικὲς ἐργασίες σὲ ἀποχετευτικὰ ἔργα τῆς ἑταιρείας ὑδρεύσεως, ἀπεκάλυψαν τὰ χάλκινα ἀγάλματα ἑνὸς Κούρου (Ἀπόλλωνος) 1,95μ., καὶ μίας Κόρης, μαζὶ μὲ  μία μαρμάρινη ἑρμαϊκὴ στήλη.

Ο κούρος η κόρη και η Ερμαϊκή στήλη πριν αποκαλυφθούν πλήρως.Ιωάννου Αλεξάνδρου Μελετοπούλου. ΠΕΙΡΑΪΚΑΙ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΕΣ. Ανάτυπον εκ της ετησίας εκδόσεως Πειραιάς 1960. Εικών 22.
Ο κούρος, η κόρη και η Ερμαϊκή στήλη πριν αποκαλυφθούν πλήρως.Ιωάννου Αλεξάνδρου Μελετοπούλου. ΠΕΙΡΑΪΚΑΙ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΕΣ. Ανάτυπον εκ τής ετησίας εκδόσεως Πειραιάς 1960. Εικών 22.

……….Τὸ κάλεσμα τῆς Ἀρχαιολογικῆς Ὑπηρεσίας καὶ ἡ συνέχιση τῶν ἀρχαιολογικῶν πλέον ἀνασκαφῶν, ἔφεραν στὴν ἐπιφάνεια μετὰ ἀπὸ αἰῶνες σιωπῆς, τὴν Θεὰ Ἀθηνᾶ καὶ τὴν Θεὰ Ἀρτέμιδα.

……….<Ἡ κεφαλὴ τῆς Θεᾶς Ἀθηνᾶς φέρουσα τὴν κορινθιακή περικεφαλαία, ἦταν ἀποτυπωμένη πρὶν τὴν ἀντικατάσταση τοῦ ἐθνικοῦ μας νομίσματος ἀπὸ τὸ εὐρῶ, στὸ χαρτονόμισμα τῶν 100 δραχμῶν, μὲ τὴν ἔνδειξη «Ἀθηνᾶ Πειραιῶς»>.

……….Ἡ μεγάλη ἀρχαιολογικὴ ἀνακάλυψη τῶν «Θησαυρῶν τοῦ Πειραιῶς», συζητήθηκε πολὺ καὶ ἀπασχόλησε γιὰ καιρὸ τὸν πνευματικὸ κόσμο, τόσο γιὰ τὴν χρονολόγηση τῶν εὑρημάτων καὶ τὴν προέλευσή τους, ὅσο καὶ γιὰ τὶς συνθῆκες ὑπὸ τὶς ὁποῖες θάφτηκαν.

……….Εἰκάζεται ὅτι ἤ θάφτηκαν γιὰ νὰ προστατευθοῦν ἀπὸ τὶς Ῥωμαϊκὲς λεγεῶνες τοῦ Λεύκιου Κορνήλιου Σύλλα ὅταν εἰσέβαλαν στὴν πολιορκούμενη Ἀττική στὰ 86 π. Χ.,  ἤ μεταγενέστερα, στὶς ἀρχὲς τοῦ 2ου αι. μ.Χ.,  γιὰ νὰ προστατευθοῦν ἀπὸ τοὺς φανατισμένους Χριστιανούς.  Ἡ τρίτη ἐκδοχή πιθανολογεῖ ὅτι εἶχαν συγκεντρωθεῖ στὸν ἴδιο χῶρο γιὰ νὰ μεταφερθοῦν σὲ ἄλλο τόπο, ὡς προϊόντα ἀρχαιοκαπηλίας.

……….Τὰ τέσσερα ὑπέροχα χάλκινα, ξεχωρίζουν γιὰ τὴν σπανιότητα, τὴν αὐθεντικότητα καὶ τὴν ἀπαράμιλλη τέχνη καὶ τεχνικὴ τους. Διότι ἐλάχιστα εἶναι τὰ σωζόμενα χάλκινα ἀγάλματα τῆς ἀρχαιότητος (παγκοσμίως) λόγῳ τοῦ ὅτι ἤ ἀνακυκλώνονταν καὶ χρησιμοποιοῦνταν γιὰ τὴν δημιουργία ἄλλων, ἤ γιὰ χάλκινα ἀντικείμενα χρηστικῆς ἀξίας. Λόγῳ τοῦ ὑλικοῦ τους, εἶχαν ὑποστεῖ μεγάλη φθορᾶ καὶ χρειάστηκε ἀρκετὸ διάστημα γιὰ νὰ ἀποκατασταθοῦν.

Ο Χρήστος Χατζηλιού συντηρεί τον χάλκινο Απόλλωνα Πειραιώς. Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, Φεβρουάριος 1960. © James Burke Life Collection Getty Images Ideal Image
Ο Χρήστος Χατζηλιού συντηρεί τον χάλκινο Απόλλωνα Πειραιώς. Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, Φεβρουάριος 1960. © James Burke Life Collection Getty Images Ideal Image

……….Τὸ 1983, τὰ ἀγάλματα πῆραν τὴν ὁριστικὴ τους θέση στὸ Ἀρχαιολογικό Μουσεῖο Πειραιῶς, γωνία τῶν ὁδῶν Χαριλάου Τρικούπη καὶ Ἀλκιβιάδου. (Καὶ τὸ Ἀρχαιολογικὸ Μουσεῖο ὡς κτήριο πέρασε ἀπό διάφορα στάδια λειτουργίας καὶ μή, λόγῳ  ἐργασιῶν ἐπισκευῆς).

……….Στὴν αἴθουσα 4, ἐκτίθενται ἡ Ἀθηνᾶ τοῦ Πειραιῶς (4ος αι.), ἔργο τοῦ Κηφισόδοτου ἤ τοῦ Εὑφράνορος, τὰ δύο αγάλματα τῆς Ἀρτέμιδος (ἡ μικρή, τέλη 4ου αἰ. τύπου σχολῆς Πραξιτέλους, καὶ ἡ μεγάλη, μέσα 4ου αἰ. ἔργο τοῦ Εὑφράνορος), τμήματα τῆς ἀσπίδος, καὶ τὸ τραγικὸ προσωπεῖο. Στὴν αἴθουσα 3 ἐκτίθενται ὁ χάλκινος ἀρχαϊκὸς κοῦρος – Ἀπόλλων (6ος αἰ.), ποὺ βρέθηκε στὶς 18/7.

……….Στὴν αἴθουσα 5, ἐκτίθενται οἱ δύο ἑρμαϊκὲς στῆλες καὶ τὸ μαρμάρινο ἀγαλμάτιο τῆς Ἀρτέμιδος Κινδυάδος (1ος αἰ.π.Χ.).

Προετοιμασία τής μεταφοράς τού μαρμάρινου γλυπτού τής Αρτέμιδος Κινδυάδος. Ιούλιος 1959. Ηνωμένοι Φωτορεπόρτερ © Ελληνικό Λογοτεχνικό και Ιστορικό Αρχείο.
Προετοιμασία τής μεταφοράς τού μαρμάρινου γλυπτού τής Αρτέμιδος Κινδυάδος. Ιούλιος 1959. Ηνωμένοι Φωτορεπόρτερ © Ελληνικό Λογοτεχνικό και Ιστορικό Αρχείο.

  •  Ὕμνος στὴν Ἀθηνᾶ:   http://ellinoistorin.gr/
  • Ὀπτικοακουστικὴ δημιουργία τῆς Χλόης, μὲ εἰκόνες ἀπό τὴν ὑπέροχη χάλκινη Ἀθηνᾶ Πειραιῶς.

……….Ἡ Θεὰ φοράει ποδήρη πέπλο ποὺ σχηματίζει βαθιὲς πτυχὲς γύρω ἀπὸ τὰ σκέλη, λοξὴ αἰγίδα στὸ στῆθος, καὶ στὸ κεφάλι κορινθιακὸ κρᾶνος διακοσμημένο μὲ γρῦπες καὶ γλαῦκες. Στὴν βάση τοῦ λοφίου, τυλίγεται ἕνα φίδι. Ἡ Ἀθηνᾶ εἶχε στὸ προτεταμένο δεξὶ χέρι, ἕνα ἀντικείμενο ποὺ δὲν ταυτίζεται μὲ βεβαιότητα, ἐνῷ τὸ κατεβασμένο ἀριστερὸ χέρι κρατοῦσε τὸ δόρυ καὶ ταυτόχρονα τὴν ἄντυγα τῆς ἀσπίδος της. Τὰ ἔνθετα μάτια ἀπὸ ὑαλόμαζα διατηροῦνται καὶ δίνουν μεγαλύτερη ζωντάνια στὸ ἔργο.

………. Ἡ Ἀθηνᾶ Πειραιῶς μπορεῖ νὰ χρονολογηθῇ λίγο μετὰ τὰ μέσα τοῦ 4ου αἰῶνα (350-340 π.Χ.) καὶ εἶναι ἀναμφίβολα ἔργο ἑνός σπουδαίου καλλιτέχνη. Τὴν σημασία τοῦ χάλκινου αὐτοῦ ἀγάλματος τὴν ὑπογραμμίζει τὸ γεγονὸς ὅτι σώζεται ἕνα ἐλαφρῶς παραλλαγμένο ἀντίγραφό του (ἡ λεγόμενη Ἀθηνᾶ Mattei), ποὺ σήμερα βρίσκεται στὸ Λοῦβρο.


Πηγὲς γιὰ τὸ κείμενο:

Αφήστε μια απάντηση