,
Σπῦρος Καγιαλές, ὁ θρῦλος τοῦ Ἀκρωτηρίου: «Γιὰ τοῦ Χριστοῦ τὴν πίστη τὴν ἁγία καὶ τῆς πατρίδας τὴν ἐλευθερία».
……….Σὰν σήμερα τῷ 1897, τὸ ἐπαναστατικὸ στρατόπεδο στὸ Ἀκρωτήρι Χανίων, βομβαρδίστηκε ἀπὸ συνδυασμένα πυρᾶ τοῦ τουρκικοῦ πυροβολικοῦ καὶ τοῦ στόλου τῶν πολεμικῶν τῶν Μεγάλων Δυνάμεων. Μέσα ἀπὸ αὐτὴ τὴν κόλαση τῆς φωτιᾶς καὶ τοῦ θανάτου, ἀναδύθηκε ἡ ἡρωικὴ μορφὴ τοῦ Σπύρου Καγιαλέ, ὁ ὁποῖος μὲ τὴν στάση καὶ πράξη του, ἀνάγκασε τὰ κανόνια τῶν Μεγάλων Δυνάμεων νὰ σιγήσουν.
……….Κατὰ τὴν διάρκεια τοῦ ἀνηλεοῦς βομβαρδισμοῦ, μία ῥωσικὴ ὀβίδα ἔριξε τὸν ἱστὸ μὲ τὴν μεγάλη Ἑλληνικὴ πολεμικὴ σημαία. Στὴν διαταγὴ τοῦ ὁπλαρχηγοῦ Δ. Καλορρίζικου νὰ ξαναστηθῇ ὁ ἱστός, πρόστρεξε ὁ ἀτρόμητος ἀγωνιστής, Σπῦρος Καγιαλές, ἀψηφῶντας τὸν κίνδυνο, καὶ ἔχοντας στὰ χείλη του τὴν φράση, «γιὰ τοῦ Χριστοῦ τὴν πίστη τὴν ἁγία καὶ τῆς πατρίδας τὴν ἐλευθερία». Ἄρπαξε τὸν ἱστό καὶ τὸν ξαναέστησε, ἀπλώνοντας τὴν σημαία, ἡ ὁποία κυμάτισε καὶ πάλι περήφανη, μέσα σὲ πανδαιμόνιο ἐνθουσιασμού τῶν Ἑλλήνων. Ὅμως νέα ὀβίδα κατέρριψε καὶ πάλι τὸν ἱστό, γιὰ νὰ ἐπαναλάβῃ ὁ Σπῦρος Καγιαλὲς τὴν ἡρωική του πράξη, ἐνῶ τὸ στρατόπεδο «σείεται ἀπὸ οὐρανομήκεις ζητωκραυγές».
……….Τρίτη ὀβίδα θρυμμάτισε τὸν ἱστό, καὶ τότε συνέβη ἡ ἡρωική ὑπέρβαση. Ὁ Σπῦρος Καγιαλές, ἄρπαξε τὴν σημαία, καὶ κάνοντας τὸ σῶμα του ἱστό, τὴν ἀνύψωσε μὲ τὰ χέρια του, γιὰ νὰ κυματίσῃ, ἀπέναντι ἀπὸ τὰ κανόνια τοῦ στόλου τῶν Μεγάλων Δυνάμεων. Ἡ ἡρωική αὐτὴ πράξη, ἔκανε τοὺς ναυάρχους νὰ διατάξουν ἄμεσα παύση πυρός.
……….Ὁ Ἰταλὸς ὑποναύαρχος τότε, Κανεβάρο, ἔγραψε στὰ ἀπομνημονεύματά του: “…Μοῦ ἔκανε βαθιὰ ἐντύπωση ἡ ψυχραιμία τῶν ἐπαναστατῶν. Μοῦ ἔφερε δάκρυα στὰ μάτια ἡ στάση των. Μοῦ συγκλονιζόταν ἡ ψυχὴ ὅταν μετὰ ἀπὸ κάθε ὀβίδα, ἀκουγόταν ἡ ζητωκραυγή: Ζήτω ἡ Ἑλλάς! Ἡ ἀνύψωση τῆς σημαίας μὲ αὐτὸν τὸν τόσο ἡρωικὸ τρόπο, ἀποτέλεσε μία στιγμὴ τῆς ζωῆς μου, τὴν ὁποία δὲν θὰ λησμονήσω ποτέ…”. (Ἐφημερίδα Ἡνωμένος Τύπος, Χανίων, 9 Φεβρουαρίου 1937).
Ἀπὸ τὸ ξέσπασμα τοῦ κύματος σφαγῶν ἔως τὴν ἡρωικὴ πράξη τοῦ Καγιαλέ. Σύντομο ἱστορικό.
……….Μετὰ τὴν τοιχοκολλημένη προκήρυξη τῶν τούρκων μὲ τὴν ὁποία καλούσαν τοὺς ὁμοφύλους τους σὲ σφαγὲς κατὰ τῶν χριστιανῶν, ξεκίνησε ἕνα κῦμα δολοφονιῶν σὲ ὅλο τὸ νησί. Ἀπὸ τὰ μέσα Ἰανουαρίου τοῦ 1897, οἱ τοῦρκοι ἄρχισαν νὰ ξεσηκώνονται καὶ κατὰ τῶν πολιτειακῶν μεταβολῶν τὶς ὁποῖες προσπάθησε νὰ ἐπιβάλλει ὁ σουλτάνος μὲ τὴν συνδρομὴ 80 Μαυροβουνίων τῆς Χωροφυλακῆς, ὑπὸ τὸν Ἄγγλο συνταγματάρχη Μπόρ.
……….Οἱ σφαγὲς, λεηλασίες, διαρπαγὲς καταστημάτων καὶ ἐμπρησμοί, ἀπλώθηκαν σὲ ὅλο τὸ νησί. Τὸ διπλωματικὸ σῶμα γνώριζε ὅτι οἱ βιαιοπραγίες εἶχαν ὑπαγορευθεῖ ἀπὸ τὸν ὑπασπιστὴ τοῦ σουλτάνου, ἔτσι ὥστε νὰ βρεθῇ ἀφορμὴ γιὰ ἀπόβαση τουρκικῶν δυνάμεων στὴν Κρήτη. Ἡ κατάσταση ἔφτασε στὰ ἄκρα στὶς 23 καὶ 24 Ἰανουαρίου, μὲ τὶς Μεγάλες Δυνάμεις νὰ παραμένουν ἁπλοὶ παρατηρητές. Τότε ἡ Ἑλληνικὴ κυβέρνηση, μετὰ τὴν ἔκκληση τοῦ προξένου Γεννάδη, ἀποφάσισε τὴν ἀποστολὴ πλοίων στὸ νησί.
……….Στὰ Χανιὰ τὰ γυναικόπαιδα προσπαθοῦσαν νὰ διασωθοῦν στὰ ξένα πολεμικά, ἐνῶ 750 Σφακανοὶ μὲ 3.000 Ἀποκορωνιάτες, ὑπὸ τὸν Ἀντώνη Σήφακα, κατόρθωσαν νὰ ἀπελευθερώσουν τὴν γύρω πεδιάδα καὶ νὰ ἀπωθήσουν τοὺς τούρκους.
……….Ἡ ἐπέμβαση τῆς Ἑλλάδος δὲν ἔγινε εὐνοϊκὰ δεκτὴ στὴ Εὐρώπη· ὁ εὐρωπαϊκὸς τύπος ἔγραφε ὅτι ἡ ἐλπίδα τῆς ἑνώσεως ἦταν μάταιη. Ὁ πρωθυπουργὸς Δηλιγιάννης ἀποφάσισε νὰ στείλῃ καὶ μοῖρα τορπιλλοβόλων ὑπὸ τὴν ἀρχηγία τοῦ πρίγκηπα Γεωργίου. Ἡ Ἑλλάδα πίστευε ὅτι θὰ ἀποσποῦσε τὴν συγκατάθεση τῶν Μεγάλων Δυνάμεων μπροστὰ σὲ ἕνα τετελεσμένο γεγονός. Οἱ ἀπόψεις ὅμως τῶν Μ.Δ. ἦταν διαφορετικὲς καὶ σὲ άντίθεση μεταξὺ τους. Ἡ Ῥωσία πίστευε ὅτι ἡ Ἀγγλία ἐπεδίωκε τὴν προσάρτηση τοῦ νησιοῦ. Ἡ Πύλη ἀπὸ τὴν πλευρὰ της, μετὰ τὴν Ἑλληνικὴ διακοίνωση, ἀντέδρασε καὶ στράφηκε πρὸς τὶς Μ.Δ. ζητῶντας νὰ ἐμποδίσουν τὴν Ἑλλάδα ἀπὸ κάθε ἐπέμβαση στὴν Κρήτη, στέλνοντας ταυτόχρονα στρατὸ στὰ σύνορα.
……….Ἡ ἀπόφαση τῶν Μεγάλων Δυνάμεων νὰ προχωρήσουν στὴν διεθνὴ κατοχὴ τῶν τριῶν πόλεων, Χανίων, Ῥεθύμνου καὶ Ἡρακλείου, ἐνόχλησε τὸν Γεώργιο Α΄ καὶ τὴν κυβέρνηση, ὀδηγῶντας τους στὴν πραγματοποίηση ἑλληνικῆς ἀποβάσεως, μὲ τὸν Τιμολέοντα Βάσσο.
……….Στὶς 7 Φεβρουαρίου, οἱ Ἕλληνες διεξήγαγαν μάχη στὶς Βουκολιές, ἐνῶ νέα μεγαλύτερη μάχη δόθηκε τὴν ἐπομένη στὰ Λειβάδια. Οἱ τοῦρκοι ἐγκατέλειψαν τὰ Χανιὰ ἡττημένοι.
……….Ὅμως οἱ Μεγάλες Δυνάμεις, ἀποφάσισαν νὰ βομβαρδίσουν τὸ Ἑλληνικὸ στρατόπεδο ἀπὸ θαλάσσης, συνεπικουρούμενες ἀπὸ ξηρᾶς ἀπὸ τὸ τουρκικὸ πυροβολικό.
Καὶ τότε μίλησε ἡ Ἑλληνικὴ Ψυχή.
***