ΑΓΡΟΤΕΣ ΚΑΙ ΓΑΙΟΚΤΗΜΟΝΕΣ ΣΤΗΝ ΥΣΤΕΡΗ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΕΠΟΧΗ

Εικονογράφηση του τραγουδιού "Ακρίτας "όνταν έλαμνεν". Πίνακας του Δ. Σκουρτέλη.
Εικονογράφηση του τραγουδιού “Ακρίτας “όνταν έλαμνεν”. Πίνακας του Δ. Σκουρτέλη.

……….Όπως ήδη αναφέρθηκε, το θεωρητικό αποτέλεσμα τού συστήματος τής διαιρετής κληρονομιάς είναι ο κατακερματισμός τής ιδιοκτησίας, το υψηλό ποσοστό πυρηνικών οικογενειών, το υψηλό ποσοστό γάμων και το χαμηλό μεταναστευτικό ρεύμα. Μπορούμε πράγματι να ελέγξουμε μερικές από αυτές τις θεωρητικές προσδοκίες στον πληθυσμό που εξετάζουμε.

……….Είναι δύσκολο να ελέγξουμε το ποσοστό νύμφευσης (δηλαδή πόσο μέρος τού πληθυσμού παντρεύτηκε γιά μία τουλάχιστο φορά), γιατί οι πηγές μας δεν αναφέρουν ηλικίες, κι έτσι ο καθορισμός τής ηλικίας γάμου γίνεται προβληματικός. Μπορούμε να υπολογίσουμε όμως το μέγεθος τού μεταναστευτικού ρεύματος. Διαπιστώνουμε ότι οι πάροικοι των μοναστηριών τής Μακεδονίας παρουσίαζαν αναπάντεχη κινητικότητα. Η μετανάστευση αυτή, σημαντική σε έκταση, μόνο ως ένα σημείο μπορεί να αποδοθεί στο κληρονομικό σύστημα. Φαίνεται ότι η έγγειος περιουσία ήταν σημαντικός παράγοντας που κρατούσε τούς αγρότες στην γη τους.

……….Έτσι, υπολογίσαμε ότι στο κύριο δείγμα των ετών 1300-1301 τα νοικοκυριά που διατηρήθηκαν ως το 1321 είχαν, κατά μέσον όρο, διπλάσια έκταση αμπελιών και διπλάσιο αριθμό βοϊδίων από τα νοικοκυριά που έχουν εκλείψει στην απογραφή τού 1321. Τα νοικοκυριά που διατηρήθηκαν ως το 1341 είχαν μέσο αριθμό 1,35 βόδια, ενώ τα άλλα είχαν μέσον όρο 0,58. Από την άλλη μεριά, ο συντελεστής των νοικοκυριών που είχαν χρονολογική σειρά (δηλαδή που διατηρήθηκαν απ’ την μιά απογραφή στην άλλη) μειώνονταν ταχύτερα με την πάροδο τού χρόνου από ο,τι στα νοικοκυριά που δεν είχαν χρονολογικές σειρές· αυτό υποδηλώνει ότι μετανάστευαν περισσότερα άτομα τα «σταθερά» νοικοκυριά από όσα αναγκάζονταν να εγκαταλείψουν τα πιό «ασταθή».

……….Το γεγονός ότι υπήρχε περιουσία που μεταβιβαζόταν από γενιά σε γενιά επέτρεπε στα πλουσιότερα νοικοκυριά να επιβιώνουν γιά μεγαλύτερο διάστημα στην ίδια περιοχή. Δεν είναι όμως αλήθεια ότι το σύστημα τής διαιρετής κληρονομιάς, που έδινε σε όλα τα παιδιά τής οικογένειας κάποια περιουσία, συγκροτούσε όλους αυτούς τούς απογόνους στις κτήσεις τού γαιοκτήμονα.

……….Όσο γιά την άλλη θεωρητική απόληξη τής διαιρετής κληρονομιάς, είναι πράγματι γεγονός ότι αυτή οδηγούσε σε κατακερματισμό τής ιδιοκτησίας. Οι συνέπειες φαίνονται στον πίνακα Ε-9*, όπου καταχωρούνται τα πιό σημαντικά περιουσιακά στοιχεία των χωρικών που μπορέσαμε να εντοπίσουμε στις τρεις βασικές απογραφές. Ο πίνακας δείχνει καθαρά ότι το μέσο νοικοκυριό με χρονολογικές σειρές είχε κάπως λιγότερα αμπέλια και πολύ λιγότερα βόδια το 1320-1321.

Ολόκληρο το κείμενο μπορείτε να διαβάσετε στο: www.e-istoria.com

Αφήστε μια απάντηση