ΟΙ ΕΠΙΔΗΜΙΕΣ ΤΩΝ ΔΥΟ ΤΕΛΕΥΤΑΙΩΝ ΑΙΩΝΩΝ ΣΤΗΝ ΔΥΤΙΚΗ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ ΚΑΙ Η ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΟΥΣ…

.

Οι επιδημίες των δύο τελευταίων αιώνων στην δυτική Μακεδονία και η αντιμετώπισή τους…

.

Προστάτης τής δυτικής Μακεδονίας

……….Ο άγιος Νικάνωρ διαχρονικά υπήρξε το στήριγμα ολόκληρης τής δυτικής Μακεδονίας άλλα και άλλων περιοχών, όπως η Ήπειρος και η Θεσσαλία. Σε δύσκολες εποχές ο θαυματουργός όσιος στάθηκε γιά τον πονεμένο λαό τού Θεού ο στοργικός προστάτης και ιατρός. Ενδεικτικά αναφέρουμε μερικές μόνο θαυματουργικές επεμβάσεις τού οσίου:

……….Το 1815 είχε πέσει χολέρα στο χωριό Κορτίνιστα τής Ηπείρου. Η δυστυχία και το θανατικό απερίγραπτα. Οι περισσότεροι κάτοικοι τού χωριού σκορπίστηκαν σε μακρινά μέρη γιά να σωθούν. Πανικός είχε καταλάβει όλους τους Κορτινιτσιώτες και δεν τους πλησίαζε κανείς. Ένας βουκόλος (γελαδάρης) με την αγέλη του περνούσε τις μέρες στην περιοχή που είναι σήμερα ο ναός. Μιά βραδιά τού παρουσιάστηκε στον ύπνο του ο άγιος Νικάνωρ και τού είπε ότι το χωριό θα σωθεί από την χολέρα. Τον πρόσταξε δε να πάει στο χωριό γιά να τους καθησυχάσει και να τους πείσει να ξαναγυρίσουν στα σπίτια τους. Ο βουκόλος ξύπνησε το πρωΐ χωρίς να δώσει σημασία στο όνειρο. Το άλλο βράδυ ξαναπαρουσιάστηκε ο άγιος και τον απείλησε γιατί δεν εκπλήρωσε την προσταγή του. Τότε ο βουκόλος πίστεψε και έκανε όπως τού υπέδειξε ο άγιος.

……….Οι χωρικοί στην αρχή δυσπιστούσαν, αλλά όταν άρχισε να υποχωρεί η φοβερή ασθένεια με την θαυματουργική επέμβαση τού οσίου πίστεψαν και άρχισαν να ευχαριστούν τον Θεό που μέσω τού αγίου Νικάνορος σώθηκαν. Απεφάσισαν δε να κτίσουν και εκκλησάκι επ’ ονόματι τού αγίου στον τόπο όπου παρουσιάστηκε στον βουκόλο ο άγιος. Όλοι λοιπόν οι κάτοικοι με όρεξη και ζήλο άρχισαν να κουβαλούν τα απαιτούμενα υλικά πάνω στον βράχο. Όταν ήρθε η ώρα να σημαδέψουν το σχήμα τού ναού είδαν με έκπληξη πως μία αράχνη με τον ιστό της, τους είχε υποδείξει το σχέδιο…

……….Ο όσιος επίσης έσωσε το 1816 και το 1818 από πανούκλα την Κόνιτσα, το 1925 το χωριό Μάζι από λοιμό που θανάτωνε τις αγελάδες και τα βόδια και στο ίδιο πάλι χωριό το 1926 θεράπευσε τη Δέσπω Κυρίτση από δαιμόνιο και την Βασιλική Ρίζου από παραλυσία. Πρόσφατα δε στην Ηλιορράχη Κονίτσης ο Παντελής Καρράς έγινε καλά από σοβαρή νευρολογική ασθένεια μετά από την προσκύνηση τού λειψάνου τού οσίου.

……….Κατά το έτος 1908 η Καστοριά υπέφερε από βαριάς μορφής οστρακιά, με αποτέλεσμα να πεθαίνουν πολλά μικρά παιδιά. Τότε εστάλη από την πόλη στη μονή τής Ζάβορδας ο Μανάς, με την παράκληση να σταλούν στην Καστοριά τα λείψανα τού αγίου Νικάνορος. Οι πατέρες ικανοποίησαν το αίτημα. ’Έστειλαν τα λείψανα με συνοδό τον αδελφό τής μονής, νεαρό τότε, διάκονο Νικηφόρο, που αργότερα έγινε μητροπολίτης Καστορίας (†1958). Μόλις τα λείψανα έφτασαν στην πόλη, αμέσως έπαψε το θανατικό. Επίσης την ίδια περίοδο στο Βογατσικό φοβερή αρρώστια αφάνιζε τα μικρά παιδιά. Οι κάτοικοι ζήτησαν και ήρθαν στο χωριό τους τίμια λείψανα τού οσίου από το μοναστήρι του και η επιδημία πέρασε.

……….Κατά το έτος 1760 εμφανίσθηκε στον Γέρμα θανατηφόρος επιδημία. Αμέσως οι ευσεβείς κάτοικοί του, γιά να γλιτώσουν, ζήτησαν από την μονή να μεταφερθεί στο χωριό τους η Τιμία Κάρα του οσίου Νικάνορος, προς αγιασμό των κατοίκων και εξάλειψη τής θανατηφόρου επιδημίας. Οι πατέρες τής μονής απάντησαν θετικά στο αίτημα των κατοίκων και συνόδευσαν την Τιμία Κάρα τού οσίου στον Γέρμα.

……….Το βράδυ τής ίδιας ημέρας που κομίσθηκε η Κάρα τού οσίου στον Γέρμα, ο ιερεύς τού χωριού είδε στο όνειρό του μία άσχημη γριά (την επιδημία) να τριγυρίζει στα σοκάκια και να μπαίνει στα σπίτια τού χωριού. Ξαφνικά εμφανίστηκαν δύο άγιοι μοναχοί (οι όσιοι Νικάνωρ και Διονύσιος ο εν Ολύμπω) κι’ έδιωξαν την γριά από το χωριό, κυνηγώντας την με τα ραβδιά τους.

……….Τον Οκτώβριο τού 1918 στην πόλη τής Κοζάνης έπεσε μία φοβερή λοιμώδης επιδημία γρίπης. Καθημερινοί έχαναν την ζωή τους δεκάδες Κοζανίτες.

……….Απελπισμένος ο ευλαβής λαός τής Κοζάνης κατέφυγε στον θαυματουργό όσιο. Οι πατέρες τής μονής μετέφεραν την 6ην Νοεμβρίου 1918 την Τιμία Κάρα τού οσίου και ενώ μέχρι εκείνη την ημέρα είχαν χάσει την ζωή τους 172 Κοζανίτες αμέσως το κακό σταμάτησε και δεν υπήρξαν άλλα θύματα. Στο σημείο που έγινε η υποδοχή τής Κάρας τού οσίου αργότερα κτίστηκε προς τιμήν τού οσίου Νικάνορος μεγαλοπρεπής ναός.

……….Μεγάλη είναι και η βοήθεια τού αγίου στα γειτονικά χωριά των Γρεβενών. Το 1961 στην Παλιουριά Γρεβενών έπεσε ψείρα στα σιτάρια. Οι πτωχοί κάτοικοι έβλεπαν την σοδειά τους να χάνεται. Μόνη τους ελπίδα ο άγιος τού τόπου τους. Έτρεξαν και παρεκάλεσαν τον ηγούμενο να φέρει το λείψανο τού αγίου. Μόλις έγινε ο αγιασμός και η λιτανεία και ραντίστηκαν τα κτήματα η ψείρα εξαφανίστηκε. Στο ίδιο χωριό το 1993 ενέκυψε μεγάλη ανομβρία. Μήνες οι ουρανοί ήταν κλειστοί. Οι ευλαβείς Παλιουριώτες κατέφυγαν και πάλι στον θαυματουργό όσιο. Μόλις το λείψανο τού οσίου μπήκε στο χωριό άνοιξαν οι ουρανοί και έβρεχε γιά πολλές ημέρες.

……….Παρόμοια θαυμαστά περιστατικά έγιναν σε πολλά γειτονικά μέρη, όπως στη Δεσκάτη, την Παναγιά και την Ελάτη.

……….Στην δεκαετία τού 1960 στο Τρανόβαλτο Κοζάνης είχε πέσει ακρίδα στο χωριό και κατέστρεφε όλες τις καλλιέργειες χωρίς οι κάτοικοι να μπορούν να κάνουν τίποτα. Αναζήτησαν βοήθεια στον άγιο Νικάνορα και κάλεσαν τα λείψανά Του στο χωριό. Ενώ χτυπούσε η καμπάνα γιά την υποδοχή, μόλις μπήκαν τα άγια λείψανα στα όρια τού χωριού, η ακρίδα σηκώθηκε σαν σύννεφο και έπεφτε μέσα σε πηγάδια, σε ρυάκια, στο ποτάμι, όπου υπήρχε νερό και έτσι απαλλάχτηκαν από τη συμφορά.

……….Είναι κοινή αντίληψη μεταξύ των κατοίκων τής Κοζάνης και των Γρεβενών ότι κατά τον σφοδρό σεισμό τού 1995 ο άγιος Νικάνωρ ήταν εκείνος που προστάτευσε τους κατοίκους τής περιοχής και παρά την σφοδρότητα τού σεισμού δεν υπήρξε ούτε ένα θύμα. Χαρακτηριστική είναι και η μαρτυρία τής κας Α.Ζ. εκπαιδευτικού από τα Γρεβενά: Ταξιδεύαμε από Θεσσαλονίκη γιά Γρεβενά. Ο οδηγός τού ταξί, πώς το έφερε η κουβέντα, μάς αφηγήθηκε το εξής γεγονός:

……….«Καθώς έκανα το δρομολόγιο Γρεβενά-Θεσσαλονίκη, το ’95, ένα μήνα πριν το σεισμό, από τον παλιό δρόμο, πάνω στα στενώματα τής Καστανιάς, βλέπω ακουμπισμένο στα κάγκελα τού δρόμου έναν ψηλό, ασκητικό, ξερακιανό γεράκο, που είχε στην πλάτη του ένα μεγάλο ξύλινο σταυρό. Έτριψα τα μάτια μου. Μπας και βλέπω ονειροφαντασία; Αναρωτήθηκα. Τίποτε. Η εικόνα δεν έφευγε. Κάνω το κεφάλι πέρα- δώθε, μα ο γεράκος εκεί. Ρωτώ τον διπλανό μου αν τον βλέπει, μού λέει όχι. Προβληματισμένος, συνέχισα τον δρόμο μου. Ύστερα από μέρες, σ’ ένα άλλο δρομολόγιο από Θεσσαλονίκη γιά Γρεβενά, όταν πλησίαζα στην πόλη, βλέπω τον ίδιο γέρο, με τα ίδια ρούχα, με τον ίδιο σταυρό φορτωμένο, κι’ αυτή τη φορά με κάποιο βιβλίο στο χέρι, να διαβάζει. Πήγα να το παραβλέψω, μα δεν τα κατάφερα. Νόμιζα πως έγινα αλαφροΐσκιωτος.

……….Γιά καλή μου τύχη υστέρα από αρκετές μέρες, σε μία συζήτηση με άλλους, άκουσα κάποιον να καταθέτει στην παρέα, ότι είδε τον ίδιο γέρο. Σιγά-σιγά, καθώς διαδίδονταν όλα αυτά και άλλοι αρκετοί έλυσαν τη σιωπή και έδωσαν τη μαρτυρία τους γι’ αυτόν τον παράξενο καλόγερο, ο οποίος, σε κάποιον που τον ρώτησε “πού πας;” Απάντησε ότι πάει να σώσει τα Γρεβενά και την Κοζάνη.

……….Αναρωτιόμουν ωστόσο ποιός να είναι τάχα αυτός ο καλόγερος. Αλλά όταν είδα την εικόνα τού οσίου Νικάνορα, συγκλονίστηκα, γιατί ήταν Α Κ Ρ Ι Β Ω Σ αυτός ο γεράκος που έβλεπα στον δρόμο».

……….Και πράγματι, όταν ακολούθησε ο σεισμός τού 1995, στον οποίο, παρά την ένταση και τις υλικές καταστροφές που προκάλεσε, δεν έπαθε κανένας άνθρωπος από τα Γρεβενά και την Κοζάνη τίποτα, πιστοποίησαν τα γεγονότα ότι οι Γρεβενιώτες κι’ όλοι όσοι σειστήκαμε είχαμε άγιο. Κι αυτός ήταν ο δικός μας άγιος. Ο θαυματουργός μας Άγιος Νικάνορας.

Προστάτης των άλογων ζώων

……….Ο όσιος ήταν εκείνος που έθεσε τα θεμέλια τής γεωργικής και κτηνοτροφικής δραστηριότητας τής Μονής. Όπως γράφει αναλυτικά στη Διαθήκη Του έδωσε μεγάλη σημασία στην καλλιέργεια τής γης άλλα και στη ζωοτροφία. Περίφημο είναι το κοπάδι τού οσίου με τα ομοιόμορφα ρούσα (ξανθοκόκκινα) γίδια, που σύμφωνα με την παράδοση πήραν το χρώμα αυτό κατόπιν προσευχής τού οσίου, ώστε να ξεχωρίζουν από τα άλλα κοπάδια τής περιοχής και να αποφεύγονται έτσι οι διαδεδομένες τότε ζωοκλοπές. Και βέβαια δεν μπορεί κάποιος να μη προβληματισθεί όταν βλέπει στις μέρες μας γίδια άλλου χρώματος, που αφιερώνονται στη Μονή, να παίρνουν σιγά σιγά κόκκινο χρώμα, πέρα πάσης επιστημονικής ερμηνείας!

……….Δεν θα μπορούσε λοιπόν ο άγιος να μη συμμερίζεται τον αγώνα όλων των βιοπαλαιστών γεωργών και κτηνοτροφών. Παρακάτω αναφέρουμε ενδεικτικά μόνο μερικά σχετικά θαύματα:

……….Στη δεκαετία τού 1960 στον Τρανόβαλτο Κοζάνης τα βόδια τού χωριού ασθένησαν και έπεσαν κάτω σαν νεκρά. Απελπισμένοι οι κάτοικοι έτρεξαν και κάλεσαν τον γέροντα τής Μονής με την Τιμία Κάρα τού οσίου. Μόλις το ιερό λείψανο μπήκε στο χωριό και πριν ακόμη διαβάσουν τον αγιασμό τα ζώα σηκώθηκαν θεραπευμένα. Με τον ίδιο τρόπο ο όσιος θεράπευσε τα μουλάρια των Σαμαριναίων, τα κοπάδια τού Τσοτυλίου, το 1935 τα γίδια στο Καρατζόλιο Τυρνάβου, το 1948 τα γελάδια στο Λιόπρασσο Τρικάλων και στο Παλιοχώρι Θεσσαλονίκης κ.ά.

……….Συγκινητική είναι η αφήγηση τού μακαριστού Αρχιμ. Κωνσταντίνου Γαζή εφημερίου Κοζάνης: Ήταν το έτος 1942 στα δύσκολα χρόνια τής Κατοχής. Στο χωριό Αιανή έπεσε μεγάλη αρρώστια στα μεγάλα ζώα (μοσχάρια, βόδια, αγελάδες κ.ά). Ούτε έτρωγαν, ούτε έπιναν. Κάθε μέρα πέθαιναν 1-2. Οι κάτοικοι έτρεξαν να ζητήσουν την βοήθεια τού αγίου… Την ορισμένη ημέρα έφτασε στην Αιανή ο **Αρχιμ. Ιωακείμ Λιούλιας (†3/7/1943), που υπηρετούσε τότε στα Γρεβενά με τα οστά τού αγίου Νικάνορα. Στην πλατεία τού χωριού έφεραν οι κάτοικοι όλα τα ζώα. Με τα μουγκρητά τους τάραζαν το χωριό και συγκινούσαν τους κατοίκους. Ύστερα από την παράκληση και τον αγιασμό που έκανε ο Αρχιμανδρίτης μίλησε στους κατοίκους να έχουν πίστη στον Θεό και στους αγίους.

……….Στο τέλος είπε στους κατοίκους να οδηγήσουν σιγά-σιγά όλα τα ζώα από μπροστά του να τα αγιάσει και το θαύμα έγινε. Μετά τον αγιασμό, τα ζώα σταμάτησαν τις φωνές τους και έτρεχαν για φαγητό και νερό. Το θανατικό σταμάτησε αμέσως, οι δε κάτοικοι προσευχόμενοι με δάκρυα στα μάτια ευχαριστούσαν τον άγιο Νικάνορα γιά το θαύμα του και τη σωτηρία των ζώων τους.

……….Κάθε χρόνο ένα όμορφο έθιμο λαμβάνει χώρα στο μοναστήρι. Νέοι από την Κοζάνη και τα γύρω χωριά (Κρόκο, Αιανή, Καρυδίτσα, Άνω Κώμη, Αγ. Παρασκευή, Ελάτη κ.ά.) καταφτάνουν με τα άλογα και με σεβασμό παραλαμβάνουν τα ιερά λείψανα τού αγίου και τα μεταφέρουν στο χωριό τους, όπου παραμένουν όσο διάστημα χρειάζεται γιά να περάσουν και να ευλογήσουν όλα τα σπίτια τού χωριού. Κατόπιν πάλι με τα άλογα τα επιστρέφουν στο μοναστήρι. Δεν είναι λίγες οι φορές που άλογα πολύ άρρωστα και σχεδόν στο χείλος τού θανάτου έγιναν καλά μόλις ευλογήθηκαν με τα λείψανα τού αγίου.


  • Πηγή: Άγιος Νικάνωρ, ο θαυματουργός ασκητής τού Καλλιστράτου όρους. Μιά έκδοση τής Ιεράς Μονής Ζάβορδας, πρώτη έκδοση, 2017.

_____________

  • **Ο Αρχιμ. Ιωακείμ Λιούλιας φονεύθηκε στις 3 Ιουλίου 1943 από τους φρικτούς Γερμανούς  ναζί (βλ. https://ellinoistorin.gr/?p=33244).