Natura abhorret a vacuo

Η Φύση αποστρέφεται το κενό

 .

.

του Αθανάσιου Τσακνάκη

.

.

Η ζωή μας είναι χώρος και χρόνος. Κατανοούμε ότι ζούμε όταν γεμίζουμε τον χώρο και τον χρόνο μας. Όλοι δεχόμαστε ότι αυτή η εποχή μάς προσφέρει ένα πλήθος επιλογών ώστε καθένας μας να δύναται να γεμίσει και τον χώρο και τον χρόνο του. Ωστόσο, όλοι μας έχουμε εμπειρία τού κενού.

Άλλοτε το εντοπίζουμε μέσα μας («νιώθω ένα κενό»), άλλοτε στους άλλους («είναι κενός»), άλλοτε στην κοινωνία μας («όλα είναι τόσο άδεια»), άλλοτε στην εργασία μας («δεν με γεμίζει καθόλου»), άλλοτε αλλού. Το κενό μάς γεννά αποστροφή. Επιχειρούμε να το καλύψουμε. Πετύχαμε; Αισθανόμαστε γεμάτοι, ικανοποιημένοι, ενίοτε ευτυχισμένοι. Αποτύχαμε; Με την ίδια αποστροφή το αισθανόμαστε να μας πλήττει και πάλι.

Εάν, όμως, διαθέτουμε όντως ένα πλήθος επιλογών γιά την κάλυψη τού κενού ή των κενών μας, γιατί η πραγματικότητά μας είναι ολοένα και συχνότερα κενή; Δύο απαντήσεις, με κοινή καταγωγή και κοινή κατάληξη, είναι οι πιθανότερες: είτε γιατί η πλήρωση τού κενού μας είναι φανταστική, δηλαδή θεωρούμε ότι το καλύπτουμε ενώ τελικά το διατηρούμε, είτε γιατί το γέμισμα τού κενού γίνεται με άλλου είδους κενά, άρα επιστρέφουμε στην ίδια κατάσταση.

Παρά ταύτα, η φύση μας, και μάλιστα η εσώτερη μορφή της, αδιάλειπτα εξακολουθεί να αποστρέφεται το κενό μας και να εκμηδενίζει την κάθε αυταπάτη ή εθελοτυφλία μας. Ο αυστηρός της έλεγχος επιβραβεύει μόνον την ουσιαστική πλήρωση ενώ καταδικάζει την παρουσία τού κενού μας. Αυτή η εσώτερη φύση μας, λοιπόν, εννοεί πληρέστερα και σαφέστερα την κενότητά μας. Οι εμπειρίες μας, εξάλλου, από τις διάφορες ανεπιτυχείς απόπειρές μας (κραιπάλη, κερδοσκοπία, ματαιοδοξία, εγωισμός, αυτοπροβολή κ.ά.) γιά την πλήρωση τού κενού, είναι εκείνες που ενισχύουν την σαφήνεια τής φωνής τής φύσης μας.

Στην βούλησή μας, τελικά, επαφίεται η ορθή επιλογή μεταξύ των προτεινόμενων, προβαλλόμενων και μη, επιλογών, και στο ψυχικό σθένος μας επαφίεται η επιλογή των «φυσικών λύσεων» (φιλανθρωπία, δικαιοσύνη, ηρεμία, γνώση, τέχνη, δημιουργικότητα, αλληλοκατανόηση κ.ά.), δηλαδή των στοιχείων που συνθέτουν την ανθρώπινη φύση μας και είναι σε θέση να γεμίσουν το ανθρώπινο κενό μας, αφού η Φύση είναι ο αδέκαστος κριτής μας και «η Φύση αποστρέφεται το κενό».

 .

 .

.

Facilis descensus Averni

Εύκολη η κάθοδος στον Άδη

.
.
Του Αθανάσιου Τσακνάκη

.
.

 .

Οτιδήποτε εξαρτάται από την βούλησή μας δύναται να χαρακτηρισθεί «εύκολο» ή «δύσκολο», ενώ οτιδήποτε οφείλεται στην αβουλία μας είναι πάντοτε εύκολο στην εφαρμογή του. Εύκολα αδικούμε όταν θέλουμε να αδικήσουμε, δύσκολα υποχωρούμε όταν δεν θέλουμε να υποχωρήσουμε, αλλά εύκολα αδικούμε ή υποχωρούμε όταν δεν γνωρίζουμε τι θέλουμε.

Κανείς μας δεν επιθυμεί να υποβληθεί σε αιματηρές θυσίες προκειμένου να αντιμετωπισθεί η οικονομική κρίση. Δύσκολα, λοιπόν, υποχωρούμε ενώπιον όλων εκείνων που επιχειρούν να μας επιβάλλουν την συμμετοχή μας σε αυτές τις θυσίες, και εύκολα αντιδρούμε ενάντια σε κάθε απόπειρα μείωσης τού εισοδήματός μας. Σχεδόν όλοι, όμως, βιώνουμε μία ολοένα αυξανόμενη απαισιοδοξία, μία συνεχώς διογκούμενη κατάθλιψη, μία «μιζέρια», φαινόμενα που με περισσή αφέλεια αποδίδουμε στην οικονομική κρίση, επειδή ακριβώς δεν έχουμε διακρίνει – ή φοβόμαστε να διακρίνουμε – την υποβόσκουσα ηθική κρίση που την συνοδεύει. Και όλα τούτα τα ψυχικά φαινόμενα, που καθημερινά ταλανίζουν κάθε πτυχή τού βίου μας, εύκολα μας επηρεάζουν, εύκολα μας καταβάλλουν, εύκολα κυριαρχούν μέσα και γύρω μας.

Δύσκολα θυσιάζουμε τα ευρώ των αποδοχών μας, επειδή ακριβώς δεν θέλουμε να τα θυσιάσουμε, εύκολα ξεσπαθώνουμε εναντίον των αυξήσεων των τιμών, επειδή ακριβώς έτσι θέλουμε να πράξουμε, αλλά εύκολα γινόμαστε θύματα τού φόβου γιά το αύριο, τής θλίψης γιά το σήμερα, τής γενικής απελπισίας, επειδή ακριβώς στηνόμαστε αμήχανοι και άβουλοι απέναντί τους.

Εάν εξακολουθήσουμε να παραμένουμε αμήχανοι έναντι αυτής τής ηθικής κρίσης, εάν εγκαταλείψουμε τον εαυτό μας στην θανάσιμη αβουλία του, τότε η οικονομικά δύσκολη ζωή μας θα μεταμορφωθεί σε έναν εύκολο ηθικό θάνατο, αφού πάντοτε είναι «εύκολη η κάθοδος στον Άδη».

.

 .

.

.

.

Ο ΗΝΙΟΧΟΣ ΤΩΝ ΔΕΛΦΩΝ

.

Ζαχαρίας Παπαντωνίου

.

.

     Ο Πολύζαλος, τύραννος της Γέλας, αδελφός τού Ιέρωνος των Συρακουσών, νικητής στην αρματοδρομία, έστησε στους Δελφούς ανάθημα, ένα τέθριππο άρμα με επιβάτη τον ίδιο τον τύραννο και δίπλα τον ηνίοχό του. Στα 373 π. Χ. βράχοι από τις Φαιδριάδες πέ­τρες κύλισαν επάνω στο ιερό και μαζί με άλλα αναθήματα έκαμαν συντρίμματα το χάλκινο αναβάτη, το άλογο, το άρμα. Σώθηκε ο ηνίοχος. Χάσαμε βέβαια μεγάλο και ενδιαφέρον σύμπλεγμα, έργο των χαλκοπλαστικών εργαστηρίων, τα οποία έδιναν στην Ήλιδα και στους Δελφούς την υστεροφημία των αθλητών. Ο νέος όμως, που έμεινε ολομόναχος, χωρίς τ’ άλογά του, χωρίς το άρμα, που τον έκρυβε ως τη ζώνη, χωρίς τον ηγεμόνα στο πλευρό του, κεντρίζοντας τη φαντασία των ανθρώπων για τους συντρόφους του, που λείπουν και για το γλύπτη που είναι άγνωστος, έγινε η πλέον περίεργη και θελκτική μορφή της αρχαίας γλυπτικής – αυτής που μας είναι γνωστή.

 Τού ηνιόχου το λαμπρό μέρος είναι τα κάτω άκρα, που δεν επρόκειτο να φανούν. Τα γυμνά πόδια. Χωρίς να λογαριάση, πως θα ήταν κρυμμένα πίσω από το άρμα, ο τεχνίτης έκαμε το καθήκον του προς τα νιάτα. Στήριξε την ολόρθη στήλη τού νεανικού αυτού κορμιού στο ωραιότερο ζευγάρι γυμνών ποδιών, που βγήκαν ποτέ από την γλυπτική στην αρχαία Ελλάδα και κατόπιν. Τα γραμμένα δάχτυλα ξεχωρίζοντας ένα ένα, απλώνονται στο δεξί με κάποιο ριπιδωτό άνοιγμα. Οι κόμποι των αστραγάλων καθαρά πεταγμένοι, το λεπτό ανέβασμα της κνήμης, τα πέλματα, που πατούν ολόκληρα και κρατούν το σώμα αναπαυμένο και βέβαιο, σχηματίζουν μιαν ενότητα ξεχωριστή, όσο κι αν το σύνολο ήταν ένα και αδιαχώριστο.

.

.

Η συνέχεια στο κείμενο ΕΔΩ

.

.

.