.

.

ΧΟΡΟΙ ΤΥΠΟΥ ΛΑΒΥΡΙΝΘΟΥ

.

Οι χοροί διαιρούνται βασικά σε συρτούς και πηδηχτούς. Υπάρχουν βέβαια και ανάμικτοι. Έχουν διαφορές πού οφείλονται είτε στις περιοχές όπου επιχωριάζουν, όπως π.χ. Τσακώνικος, Καλαματιανός κτλ., ή στα τραγούδια πού αποτελούν τη βάση τους π.χ. Νικόλαος Μενούσης, Κερά -Μαρία, Παπαδιά κτλ., ή στη γιορτή πού χορεύονται π.χ. Αη-Βασίλης (τής Πρωτοχρονιάς), Πασχαλινός κτλ., ή τέλος στις συντεχνίες πού χόρευαν ορισμένους απ’ αυτούς π.χ. Χασάπικος, Μηχανικός (από τούς δύτες) κτλ.
Ανάφερα προηγούμενα μερικές περιφέρειες που μάς δίνουν πιο χαρακτηριστικά την ποικιλία των χορών, στην Ελλάδα, και όπου αλλού υπάρχουν Έλληνες, και μερικούς χορούς πού χορεύονται απ’ τη μιά άκρη στην άλλη τής Ελλάδας. Στην Κεντρική Ελλάδα — Ρούμελη και Πελοπόννησο — έξαφνα, χορεύονται δύο βασικοί χοροί: ό Τσάμικος και ό Καλαματιανός (Συρτός σε ζωηρότερο ύφος). Αλλά ό Τσάμικος και ό Καλαματιανός χορεύονται σε όλες τις περιφέρειες, και στα νησιά με παραλλαγές ύφους και ρυθμού όμως, ανάλογα με την περιφέρεια — άλλού πιο αργά — από τη Ρούμελη και πάνω — αλλού πιο γρήγορα — από την Ρούμελη και κάτω. Πρέπει να σημειωθεί ότι υπάρχουν χοροί πού χορεύονται από την Πελοπόννησο μέχρι τη Μακεδονία και από τη Ρούμελη μέχρι τη Φλώρινα.
Κάθε χορός, και ό πιο τοπικά περιορισμένος, έχει τις δικές του παραλλαγές, ακόμα και στα γύρω χωριά τής περιφέρειας. Έχει δε απόλυτη συνάρτηση ό χορός με την τοπική φορεσιά. Δεν νοείται, π.χ. να χορεύεται ό Τσάμικος με φορεσιά Κρητική ή ό Πεντοζάλης με φουστανέλλα!
Οι γυναικείες φορεσιές, ιδίως, έχουν τεράστια ποικιλία, είναι μάλλον βαριές και με πολλά κοσμήματα. Τα κοσμήματα, ουσιαστικά, ήταν ή περιουσία των γυναικών πού την κουβαλούσαν επάνω τους. Μεγάλη σημασία στις γυναικείες φορεσιές έχει ό «Μπούστος». Σε πολλά μέρη δε, έχουν τις κεντημένες από χρυσάφι πάνω σε αραχνοΰφαντο μεταξωτό εσάρπες (βλ. φορ. Σαλαμίνας). Στις ανδρικές ενδυμασίες, βλέπουμε στα νησιά τις βράκες και στην κυρίως Ελλάδα όλων των ειδών τις παραλλαγές τής φουστανέλλας….

.
.
Ολόκληρο το κείμενο ΕΔΩ
.
.
.

.

.

Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΑΤΟΙΚΙΑ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ

.

Οι κατοικίες τής γεωμετρικής και τής πρώιμης αρχαϊκής περιόδου ήταν απλά καταλύματα, μονόχωρα ή με λίγα δωμάτια. Εκτός από τις οικίες με ελλειψοειδή κάτοψη συναντάται συχνά και ή μορφή με επιμήκη κάτοψη και αψιδωτή απόληξη, ενώ σπανιότερος είναι ό ορθογώνιος τύπος, ό επονομαζόμενος και μεγαροειδής, που μας είναι ήδη γνωστός από την πρωτοελλαδική, τη μεσοελλαδική και τη μυκηναϊκή εποχή και ο οποίος αποτελείται από έναν κύριο χώρο με εστία και να προστώο που σχηματίζεται από προεξέχοντες προβόλους, ανάμεσα στους οποίους υπήρχαν συνήθως δύο στηρίγματα (δοκοί η κίονες). Μια εικόνα για τη μορφή της στέγης των πρώιμων αυτών σπιτιών, που κατασκευάζονταν συνήθως από φθαρτά υλικά (ξύλο, ωμές πλίνθους ή‚ φυτικό πλέγμα καλυμμένο με λάσπη) μας παρέχουν ορισμένα μικρά ομοιώματα οικιών που βρέθηκαν σε ιερά. Σύμφωνα με αυτά, οι κατοικίες με ελλειψοειδή κάτοψη είχαν τετρακλινή στέγη με κορυφαία δοκό, στην οποία επιπλέον μπορεί να υπήρχε άνοιγμα στη στενή πλευρά για να φεύγει ό καπνός. Ή στέγη των ορθογώνιων οικιών ήταν δίριχτη. Επίπεδες στέγες, όπως είναι γνωστές από ορισμένα ομοιώματα από τη Λήμνο ή την Κρήτη πρέπει να οφείλονται στο κλίμα των περιοχών αυτών και χρησίμευαν μάλλον για τη συλλογή του βρόχινου νερού. Σημαντικά συμπεράσματα γύρω από τις συνθήκες διαβίωσης στην υστερογεωμετρική περίοδο (τέλος του 8ου αι. π.Χ.) οφείλονται στην έρευνα του μικρού τειχισμένου οικισμού της Λαθουρέσας στη Βάρη της Αττικής. Πρόκειται για ένα σύνολο περίπου είκοσι οικιών που ανήκουν τόσο στον ορθογώνιο μεγαροειδή τύπο, όσο και στον τύπο με κύριους εξωτερικούς τοίχους καμπύλου σχήματος. Αξιοσημείωτο είναι πως ο ωφέλιμος χώρος στα σπίτια αυτά ήταν περιορισμένος και δεν ξεπερνούσε κατά μέσο όρο τα 12 τ.μ….
.
.

Ολόκληρο το κείμενο ΕΔΩ
.
.
.

.

.

ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ—ΕΥΧΕΣ —ΕΠΙΦΩΝΗΜΑΤΑ
.

.
Σε προηγούμενα κεφάλαια (Γέννα, Βάφτιση, Αρραβώνες, Γάμος, Κηδείες, Μνημόσυνα‚ Πάσχα, Πρωτοχρονιά‚ Λαϊκή Ιατρική κ.τ.λ.*) έγινε λόγος για τούς τρόπους και τις εκφράσεις του χαιρετισμού και των ευχών στις περιστάσεις εκείνες. Σε τούτο το κεφάλαιο αναγράφονται χαιρετισμοί κ’ ευχές συνηθιζόμενες και στις άλλες εκδηλώσεις τής ζωής.
Στο δρόμο ή σε επισκέψεις. Την ημέρα: Καλημέρα• τελευταία και: γεια σου, ή μέρ-χαπαρ =παραφαρμένη έκφραση χαιρετισμού αραβική πού τη χρησιμοποιούσαν κ’ οι Τούρκοι• ή υγείαν κ’ ευλογίαν (μπαίνοντας στο σπίτι στο μαγαζί).
—Καλή-σ’ ημέρα ή γεια σου, ή μέρ-χαπαρ, ή καλώς την ευλογίαν (ή τον ευλογημένον ή την ευλογημέντσαν)• ή καλώς όρισετε, ορίστε, ορίστε, ή πουγιούρουν, πουγιούρουν (λ.τ.).
(Τις τούρκικες εκφράσεις τις χρησιμοποιούσανε σπάνια μόνο οι άντρες και ποτέ οι γυναίκες).
Φεύγοντας από επίσκεψη: Αρ’ έχετ’ ύγειαν ή ατίο, ή αφήνομεν ύγειαν, ή ορίστε και σεις, ή οριστέστε και σεις, ή εσείς πά ελάτε σ’ εμέτερα.
—Σό καλόν ή ατίο ή ξάν’ ελάτε ή ξάν’ ορίστε ή οριστέστε, ή κινέ πουγιούρουν (εκ. τουρ. =πάλιν ορίστε).
Το βράδυ: Καλησπέρα ή ύγειαν κ’ ευλογίαν.
—Καλή σ’ ισπέρα, ή καλώς την ευλογίαν (την ευλογημέντσαν τον ευλογημένον), καλώς όρισετε, ορίστε, ορίστε κτλ.
Φεύγοντας: Καληνύχτα, ή άρ’ έχετε καλόν βραδύν, ή καλόν ξημέρωμαν, ή καλό ύπνον, ή εσείς πά ελάτε (ή ορίστε ή οριστέστε) κτλ.
—Καληνύχτα ή σον καλόν, ή να ήστουν καλά, ή καλόν ύπνον, ή καλόν ξημέρωμαν, ή ξάν’ οριστέστε κτλ.
Οι άντρες συνόδευαν το χαιρετισμό τους κάποτε και με κίνηση τού χεριού προς το μέτωπο, χωρίς καμμιά κανονικότητα, πού να μπορεί να προσδιοριστεί μ’ ακρίβεια. Παλιότερα έφερναν την παλάμη τη δεξιά στο στήθος, με μιάν ελαφρύ υπόκλιση. Την κίνηση αυτή την κάνανε σχεδόν πάντα κ’ οι γυναίκες, ήτανε δε για όλους ό χαιρετισμός προς τούς κληρικούς και γενικά σε πρόσωπα σεβαστά κι’ αγαπητά ως τον τελευταίο καιρό.
Χειραψίες στο δρόμο σπάνια συνόδευαν το χαιρετισμό. Στις επισκέψεις όμως τις συνήθιζαν και προπαντός τα τελευταία χρόνια.
Στις ονομαστικές γιορτές. Σ’ εκείνον πού γιόρταζε: Σ’ έτη πολλά ή πολλά τα έτη ή να χαίρεσαι με τ’ όνομα-σ’• κ’ όταν έπαιρνε να κεραστεί: ό Θεός να πλερών-τσε σα μουράτα σ’ (= ό Θεός να σε αξιώσει να ιδείς εκπληρωμένες τις επιθυμίες κ’ επιδιώξεις σου)• δεξιά τα πάντα ή και του χρόνου με τ’ είναν καλέσσαν νύφεν ή με τ’ έναν αγούρ’ ή ό,τι αγαπάτε ή ό,τι επιθυμείτε.
—Ευχαριστώ ή να είσαι καλά ή να ήστουν καλά….
.
.
Η συνέχεια του κειμένου ΕΔΩ
.
.
.

Η ΓΥΝΑΙΚΟΚΡΑΤΙΑ (ΜΗΤΡΙΑΡΧΙΑ) ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ
ΚΑΙ ΤΟ ΕΘΙΜΟ ΜΕ ΤΙΣ ΛΑΖΑΡΙΝΕΣ
.

ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ
Γενικά

Το θέμα τής εργασίας πού κρατάτε στα χέρια σας είναι μιά συμβολή, από ελληνική πλευρά, σ’ ένα πελώριο κεφάλαιο τής Κοινωνικής Ανθρωπολογίας, πού έχει τον τίτλο Γυναικοκρατία’, αυτόν πού προτιμήσαμε από τον παρόμοιο ‘Μητριαρχία’.
Η συμβολή συνίσταται στην προβολή μερικών στοιχείων από την παμπάλαια εκείνη περίοδο τής ανθρώπινης κοινωνίας, απ’ αυτά πού διασώθηκαν μέχρι σήμερα, στη γλώσσα μας, στη λαϊκή μας Παράδοση και στην πολύτιμη κληρονομιά των αρχαίων δραματικών κειμένων. Ή παράθεση των στοιχείων αυτών, δεν είναι εξαντλητική, το τονίζω και θα το ξανατονίσω στα κεφάλαια πού ακολουθούν. Είναι ενδεικτική, και μάλιστα θα ευχόμουν να είναι, μιά παρότρυνση σε άλλους ερευνητές —ιδιαίτερα τής νεώτερης σειράς, να συνεχίσουν. Ή ανασκαφή στο απέραντο ορυχείο τής αρχαίας — μεσαιωνικής και νεοελληνικής γραμματείας μπορεί να φέρει εντυπωσιακά ευρήματα, όπως εκείνα πού αρχίζοντας από τον Ν. Πολίτη, τον Παναγή Λεκατσά — μέχρι σήμερα με τούς ελλαδικούς και Κύπριους ερευνητές, ήρθαν στο φως. Πλουτίζοντας έτσι την εθνολογική επιστήμη, πάνω στο σπουδαίο αυτό κεφάλαιό της, τη Γυναικοκρατία.

Οφείλουμε, τώρα, μερικά λόγια πάνω στην έννοια και τις διαστάσεις τής εποχής εκείνης, πού ονομάσθηκε τον περασμένο αιώνα Μητριαρχία (ή Μητριαρχική Κοινωνία Μητρικό Δίκαιο). Προτιμήσαμε τον όρο Γυναικοκρατία, γιατί είναι πλατύτερος, πράγμα πού συντέλεσε πιστεύω και στη χρήση του από σοφούς μελετητές, όπως ό Σπ. Λάμπρος (1906) και ό Παν. Κανελλόπουλος (1930). Και είναι πλατύτερος, γιατί ή πολύχρονη εκείνη περίοδος τής ανθρώπινης κοινωνίας, είχε επικρατούσα μορφή όχι απλά τη Μητέρα, αλλά τη Γυναίκα, σ’ όλες τις εμφανίσεις της, δηλ. την κόρη, την ύπανδρη, τη μητέρα — την εργάτρια, τη δημιουργό, την ηγέτιδα, τη ‘βασίλισσα’, την τοτεμική Νύμφη και την κατοπινή Θεά ή ‘Ημίθεα. Έτσι, αν περιοριστούμε μόνο στο μητρικό της ρόλο, ακρωτηριάζουμε την τεράστια, την κυριαρχική σημασία τού γυναικείου φύλου στην εποχή πού εξετάζουμε, και στη χειρότερη περίπτωση, παρασυρόμαστε (θεμιτά αθέμιτα) στη ριζωμένη μεταγενέστερα πεποίθηση για τον γενετήσιο αποκλειστικά ρόλο αυτού τού φύλου. Πού δεν είναι σωστό, από όποια θέση κι’ αν το δούμε….
.
.
Η συνέχεια του κειμένου ΕΔΩ
.
.
.