.

Ἡ συμμετοχὴ τῶν Ἑλληνοκυπρίων στὸν ὑπὲρ ἐλευθερίας ἀγῶνα.

«Γενάρχης οἰκογενείας ἀγωνιστῶν, ὁ Ἀντώνιος Ἰακώβου Λοῒζου, πῆγε στὴν Ἑλλάδα ἀπὸ τὴν Κύπρο σὲ ἡλικία εἴκοσι ἐτῶν καὶ ὑπηρέτησε ὑπὸ τὸν Φαβιέρο (πληγώθηκε κατὰ τὴν διάρκεια τῆς πολιορκίας τῆς  Ἀκροπόλεως-Ἀθῆνα).

Ἦταν πατέρας τοῦ Σώζου Ἀντωνίου, ποὺ πολέμησε ὡς ἐθελοντὴς στὴν Κρήτη, κατὰ τὴν  Κρητικὴ ἐξέγερση τοῦ 1866 καὶ παπποὺς τοῦ Δημάρχου, Χριστοδούλου Σώζου, ποὺ ἀγωνίστηκε στοὺς Βαλκανικοὺς πολέμους καὶ σκοτώθηκε στὸ Μπιζάνι, στὶς 6 Ὀκτωβρίου 1912»…

Διαβᾶστε τὴν συνέχεια τοῦ ἄρθρου στό : www.e-istoria.com

.

.

ΚΑΤΑΡΡΕΥΣΗ ΤΗΣ ΦΡΑΓΚΟΚΡΑΤΙΑΣ ΣΤΗΝ ΧΙΟ ΚΑΙ ΣΤΙΣ ΚΥΚΛΑΔΕΣ

 .

Εσωτερικές ανωμαλίες στην Χίο και κατάληψή της από τούς Τούρκους στα 1566.

Ή θέση των Γενουατών στην Χίο, στην πιο σπουδαία κτήση τους στην Ανατολή, είχε αρχίσει να γίνεται επικίνδυνη από την εποχή ακόμη πού οι Τούρκοι είχαν καταλάβει την Ρόδο. Το ειδυλλιακό νησί του Ομήρου, «ο επιφανέστερος τόπος της Ελλάδος» και το «δεξί μάτι των Γενουατών», είχε γίνει τώρα ή ακροτελεύτια προφυλακή της χριστιανοσύνης απέναντι από την Σμύρνη. Βρισκόταν στην αρχή ενός εμπορικού και στρατηγικού δρόμου προς το εσωτερικό της Ασιατικής Τουρκίας, καθώς και σε επίκαιρη θέση ως προς τον θαλάσσιο δρόμο, πού οδηγούσε από την Κωνσταντινούπολη προς την Συρία και την Αίγυπτο. Επομένως ήταν όχι μόνο κέντρο του μεγάλου διεθνούς εμπορίου προς την Ανατολή, αλλά και θαυμάσια βάση για μια ενδεχόμενη συγκέντρωση και εξόρμηση των χριστιανικών δυνάμεων στην απέναντι ακτή· γι’ αυτό θα έπρεπε να εκμηδενιστή. Έτσι οι πρώτες προφάσεις και αιτίες για την μεταβολή τής στάσης της Τουρκίας απέναντι της γενουατικής εμπορικής εταιρείας του νησιού, της Μαόνας (Mahona), πού ήταν ή κυρίαρχη του νησιού, δεν άργησαν να εκδηλωθούν. Χαρακτηριστικό είναι ότι οι αιτιάσεις τής Τουρκίας άρχισαν κυρίως ύστερ’ από τις αλλεπάλληλες συγκρούσεις του τουρκικού στόλου με τον Γενουάτη ναύαρχο του Καρόλου Ε’, τον Antonio Giustiniani, στα ΝΔ παράλια του ελληνικού χώρου. Συγκεκριμένα κατά τα τέλη, του 1533 και αρχές του 1534 ό μέγας βεζίρης και σερασκέρης Ιμπραχίμ πασάς κάλεσε εμπρός του τον Antonio Giustiniani, απεσταλμένο των Maonesi στην Κωνσταντινούπολη (βλ. πίν. XV, 1 και 2, όπου φωτογραφίες σαρκοφάγων μελών του οίκου Giustiniani*) και του δήλωσε ότι ό σουλτάνος δεν ανέχεται να διοικήται ή Χίος με διοικητή (podesta) και άλλους αξιωματούχους σταλμένους από την Γένουα και ότι στο εξής πρέπει να κυβερνάται με τούς δικούς της άρχοντες, όπως και ή Ραγούζα. Έτσι οι Μαονέζοι, οι έμποροι και οι πολίτες, αναγκάστηκαν ν’ απομακρύνουν τον podesta και να τον περιορίσουν στο Πυργί, ένα ορεινό χωριό πού διασώζει ως σήμερα τον γραφικό μεσαιωνικό του χαρακτήρα (πίν. XVI, 1. Πρβλ. και XVI, 2). Λίγο αργότερα, ύστερ’ από τις ίδιες πάλιν αιτιάσεις του σουλτάνου, συνήλθε νέα γενική συνέλευση, στην οποία πήραν μέρος και Έλληνες πρόκριτοι, και εξέλεξε ανάμεσά τους podesta τον Alessandro Grimaldi Paterio.

Μολαταύτα ή ατμόσφαιρα δεν είναι ήρεμη στην Χίο. Συνεχώς διάχυτοι είναι οι φόβοι των κατοίκων από τις απειλές των Τούρκων, από την αγωνία των κυβερνητών να εξοικονομούν τον οφειλόμενον ετήσιο φόρο του νησιού προς την Πύλη και από τις δυσκολίες τους να εναρμονίσουν την πολιτική τους θέση απέναντι στην μητρόπολή τους Γένουα. Χαρακτηριστική είναι ή σχετική αλληλογραφία τους με αυτήν για τα διάφορα ζητήματα, πού ανακύπτουν κατά την ταραγμένη εκείνη περίοδο. Κοντά σ’ αυτά ας προστεθούν οι συχνές επιδρομές των Τούρκων πειρατών με όλες τις συνεπόμενες ζημίες.

Ενώ οι εξωτερικοί αυτοί κίνδυνοι απειλούσαν το νησί, μέσα σ’ αυτό είχε αρχίσει μία διένεξη μεταξύ του καθολικού επισκόπου και των πολιτικών αρχών σχετικά με τα όρια τής δικαιοδοσίας τους — ζήτημα πού με το πέρασμα του χρόνου και με την ανάμειξη προσωπικών συμφερόντων και αντιπαθειών έπαιρνε διαστάσεις και νέες μορφές, πού είχαν βέβαια δυσάρεστες επιπτώσεις στην γενική εσωτερική κατάσταση. Η αναταραχή αυτή κυρίως αρχίζει στα 1555, όταν οι δυό επίτροποι (commissari) τής Γένουας Giovanni Battista Gentile και Baldassare Giustiniani, πού αντικαθιστούν προσωρινά τον podesta, ήλθαν σε ρήξη με τον τοποτηρητή του επισκόπου (vicario vescovile) εξ αιτίας του δικαστικού αγώνα ενός Εβραίου, ό οποίος μη ικανοποιημένος από την εμμονή των commissari στην εφαρμογή των νομικών τύπων είχε προσφύγει στο εκκλησιαστικό δικαστήριο. Τελικά οι αλλεπάλληλες προστριβές και αντεγκλήσεις θρησκευτικών και πολιτικών αρχών είχαν ως αποτέλεσμα ν’ αναγκαστούν οι commissari να εξορίσουν τον ιεροεξεταστή (inquisitore) fra Antonio Giustiniani και 3 άλλους κληρικούς.

Η Γένουα όμως, πού έβλεπε ότι δεν έπρεπε με κανένα τρόπο να δυσαρεστήση την καθολική Ισπανία τώρα μάλιστα πού ή Αντιμεταρρύθμιση βρισκόταν στην πλήρη εξέλιξή της, αντικαθιστά στα 1558 τούς δύο commissari με τον Gianbattista Giustiniani. ….

.

.

Ολόκληρο το κείμενο ΕΔΩ

.

.

.

.

.

Η ανταρσία του Λυσσογιώργη ή Καντανολέου στην Κρήτη (1527).

.

Στα 1527 σημειώνεται εξέγερση ορισμένων ορεινών χωριών έξω από τα Χανιά (βλ. χάρτη). Είναι ή ανταρσία τού Λυσσογιώργη, όπως αναφέρεται στα επίσημα έγγραφα της εποχής —ή τού Καντανολέου, όπως έγινε γνωστή αργότερα . Ο Λυσσογιώργης, ενεργώντας κατά τα πρότυπα των βενετικών αρχών αυτοχειροτονήθηκε διοικητής (rettore) και έδωσε τα άλλα αξιώματα σε ανθρώπους τής γενιάς του.

Αιτία της ανταρσίας ήταν οι καταχρήσεις και καταπιέσεις των κατώτερων υπαλλήλων σε βάρος των χωρικών, πολλοί από τούς οποίους αναγκάζονταν να καταφεύγουν στα βουνά και να φυγοδικούν . Η Βενετία ανήσυχη παίρνει τα κατάλληλα μέτρα: ό δόγης με την επιστολή του της 27 Απριλίου 1527 συνιστά στον γενικό καπετάνιο (capitano general) της Κρήτης Cornelio ή Cornaro να μη βιαστή, αλλά να περιμένη τις ενισχύσεις, πού θα φέρη ό στόλος. Πραγματικά ό Cornelio επί πολλούς μήνες δεν κινείται, περιμένοντας να ετοιμαστή καλά. Ακόμη στις 12 Οκτωβρίου 1527 αναφέρει στο Συμβούλιο των Δέκα ότι το δημόσιο ταμείο του Χάνδακα δεν έχει τα χρήματα, πού τού είναι απαραίτητα για να εκστρατεύση εναντίον των επαναστατών, και ότι του χρειάζονται 100 μικρά πυροβόλα (falconi). Στο μεταξύ με την υπόσχεση αμνηστείας είχε κατορθώσει να στρέψη εναντίον των ανταρτών 60 περίπου φυγοδίκους ή άλλους καταδικασμένους για εγκλήματα. Τέλος στις 19 Οκτωβρίου, ίσως μετά την συμπλήρωση των ετοιμασιών, ό δούκας τής Κρήτης Bernardino Superantio (Soranzo) μέ τούς συμβούλους του Zuan Francesco Lion και Jacomo Surian διατάζουν τον Cornelio να συντρίψη τούς στασιαστές και του εκχωρούν πλήρη δικαιοδοσία στα πολιτικά και ποινικά ζητήματα.

Έτσι στις 20 Οκτωβρίου ξεκινά ό Cornelio από το Ηράκλειο προς το Ρέθυμνο με ένα λόχο πεζικού, με τον Ανδρέα Καλλέργη και τούς οπαδούς του και με 200 «Αλβανούς», δηλαδή stradioti. Κατόπιν βαδίζει εναντίον τού Άλικάμπου, πού κατοικούνταν από 250 οικογένειες της γενιάς των Κόντων, «χειρίστων και αρπάγων», όπου επί 15 χρόνια δεν είχε πατήσει δημόσιος υπάλληλος, όπως έγραφε στην έκθεσή του της 2 Νοεμβρίου ό Cornelio, δηλαδή όπου οι αυθαιρεσίες των υπαλλήλων δεν ίσχυαν, όπως πρέπει να συμπεράνη ό ιστορικός. Οι κάτοικοι τού χωριού σκορπίστηκαν αμέσως στα απότομα και άγρια βουνά τους, όπου μετέφεραν και έκρυψαν τα πράγματά τους. Τότε ό Cornelio έστειλε 700 άνδρες με οδηγούς Σφακιανούς, για να καταδιώξουν τούς φυγάδες, ενώ ό ίδιος πήγε στο χωριό Αλίκαμπος. Εκεί παρουσιάστηκαν εμπρός του 80 φοβισμένοι κάτοικοι πού τούς έστειλε με συνοδεία στα Χανιά, ενώ άλλους 8 πού έπιασε την στιγμή πού έφευγαν τούς εξετέλεσε επί τόπου. Σύγχρονα διακήρυξε ότι όποιος ξαναγυρίση στον Αλίκαμπο δεν πρόκειται να πάθη τίποτε. Πραγματικά άρχισαν λίγοι λίγοι να παρουσιάζωνται. Κατόπιν βάδισε προς τα Κεραμειά και τα Μεσκλά, όπου επανέλαβε τα ίδια με αποτέλεσμα να παρουσιαστούν όλοι οι κάτοικοι. Των άλλων όμως χωριών δεν κατέβηκαν, γιατί προφασίστηκαν, όπως γράφει ό Cornelio, ότι ήταν μακριά . Η αλήθεια είναι ότι τα χωριά εκείνα, Άνω και Κάτω Κεραμειά, Άνω και Κάτω Ακαρανού, Άνω και Κάτω Χριστογέρακα, Λάκκοι κ.λ. αποτελούσαν την κυρία εστία των επαναστατών . ….

.
.

Ολόκληρο το κείμενο ΕΔΩ

.
.
.

.

.

Η ΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΚΑΘΟΛΙΚΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΣΤΟΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΧΩΡΟ

ΚΑΤΑ ΤΑ ΤΕΛΗ ΤΟΥ 17ου ΚΑΙ ΣΤΙΣ ΑΡΧΕΣ ΤΟΥ 18ου ΑΙ.

 .

.

ΤΑ ΣΠΟΥΔΑΙΟΤΕΡΑ ΚΕΝΤΡΑ ΤΗΣ

 .

Το έθνος εξακολουθεί ν’ αντιπαλαίη προς τις επίμονες απόπειρες του καθολικισμού (πού προστατεύεται κυρίως από την Γαλλία) να προσελκύση στους κόλπους του το χειμαζόμενο ορθόδοξο ποίμνιο. Κατά τις αρχές του 18ου αι. τα σπουδαιότερα ερείσματα των μισσιοναρίων στις ελληνικές χώρες ήταν η Κωνσταντινούπολη, η Σμύρνη, η Θεσσαλονίκη, η Χίος, η Νάξος και η Θήρα.

Οι καθολικοί στην Κωνσταντινούπολη, Σμύρνη, Θεσσαλονίκη.

1. Στην Κωνσταντινούπολη έχει περάσει βέβαια η εποχή των έντονων ανταγωνισμών των αντιπροσώπων των μεγάλων χριστιανικών δυνάμεων και των εκκλησιών τους για την προσέλκυση πιστών και των ορθοδόξων πατριαρχών προς το πλευρό τους, αλλά δεν παύουν οι προσπάθειες. Σημαντική από την άποψη αυτή, εκτός από την ανασύνδεση των γαλλοτουρκικών σχέσεων, υπήρξε η πρεσβεία του μαρκησίου Charles de Nointel στην Κωνσταντινούπολη στα 1670 (συνοδευόταν από τον νεαρό ανατολιστή Antoine Galland, ό οποίος μας άφησε ενδιαφέρουσες εντυπώσεις από την παραμονή του στην Τουρκία), καθώς και το δήθεν περιηγητικό του ταξίδι στα νησιά του Αιγαίου. Απώτερος σκοπός του ήταν να πείσουν τούς νησιώτες να παραδώσουν ομολογίες πίστεως και να προπαρασκευάσουν, αν ήταν δυνατόν, την ένωση των Εκκλησιών.

Η Γαλλία παρουσιάζεται γενικά ως πρόμαχος των τελευταίων λειψάνων του καθολικισμού στην Εγγύς Ανατολή και, επειδή φοβάται την αφομοίωσή τους, είναι κηρυγμένη—από το 1660 ως την γαλλική επανάσταση του 1789— κατά των μεικτών γάμων.

Η γαλλική κυβέρνηση ενισχύει κυρίως και προβάλλει το δικό της μοναχικό τάγμα, τούς καπουκίνους. «Για να πω την αλήθεια, γράφει Γάλλος συγγραφέας, γνώστης των πραγμάτων τής Ανατολής, δεν βρίσκω πρόσωπα πιο κατάλληλα από τούς καπουκίνους για τον προσηλυτισμό των απίστων: η ωραία εξωτερική τους εμφάνιση, η αυστηρή και θρησκευτική ζωή, η περιφρόνησή τους για τα πλούτη, η μόρφωση και ό ζωηρός αποστολικός τους ζήλος κερδίζουν τις ψυχές των απίστων, όπως πολλές φορές το έχουν δείξει. Επίσης ό Θεός τούς έχει επιλέξει εδώ και 50 περίπου χρόνια, για ν’ αναλάβουν την ευγενική αυτή αποστολή του προσηλυτισμού των ψυχών στις ξένες χώρες: έτσι τώρα έχουν αποστολές σε πολλές πόλεις και επαρχίες τής Τουρκίας, Περσίας, Γεωργίας, Κογκό, Ανατολικών και Δυτικών Ινδιών, όπου τούς εκτιμούν υπερβολικά όλοι οι λαοί είτε είναι Τούρκοι, είτε ειδωλολάτρες, είτε σχισματικοί.

Εκεί ακόμη οι καπουκίνοι διατηρούν σχολεία για την μόρφωση των νέων, εννοώ τα παιδιά των αιρετικών. Στις εκκλησίες τους κάνουν κήρυγμα σε αραβική, τουρκική, αρμενική και ελληνική γλώσσα, σύμφωνα με εντολές πού έχουν επιτύχει από την Υψηλή Πύλη με την μεσολάβηση των πρέσβεων του βασιλιά τής Γαλλίας. Το ίδιο κάνουν ακόμη και στις εκκλησίες του τάματός τους, όταν τούς επιτρέπεται να έχουν δημόσιες εκκλησίες, πράγμα πού όμως δεν ισχύει για όλες τις χώρες. Σε κάθε αποστολή ό ένας από τούς δύο εκτελεί χρέη γιατρού, ακολουθώντας το παράδειγμα του Αγίου Λουκά, για να πετύχη μ’ αυτόν τον τρόπο να τούς ανοίξουν τις πόρτες τους οι ισχυροί του τόπου, ώστε να τούς προστατεύουν από τις προσβολές και τον κατατρεγμό των σχισματικών ιερωμένων και για να μπορούν ακόμη να βαπτίζουν περισσότερα ετοιμοθάνατα παιδιά Τούρκων και Αράβων με την πρόφαση ότι τούς δίνουν κοινά φάρμακα.

Αυτοί οι ίδιοι έσωσαν πλήθος φτωχών σκλάβων και αποστατών πού βρίσκονταν σε πλοία χριστιανών, πού επέστρεφαν στην Ευρώπη. Επίσης εκεί προσηλυτίζουν πάρα πολλούς σχισματικούς Έλληνες, Αρμενίους, Συρίους, Νεστοριανούς και Κόπτες. Αναλαμβάνουν αποστολή στις γαλέρες τού σουλτάνου, κυρίως στην Κύπρο και το Κάιρο και δίνουν την Θεία μετάληψη στους καταδίκους, πού είναι σχεδόν όλοι χριστιανοί…..

.

.

Ολόκληρο το κείμενο ΕΔΩ

.

.

.

.

.

ΔΡΟΜΟΙ ΣΤΗΝ ΕΔΕΣΣΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ ΤΗΣ ΤΟΥΡΚΟΚΡΑΤΙΑΣ

(σύμφωνα με μαρτυρίες περιηγητών)

 .

Γεώργιος Κ. Σταλίδης

 .

Ι. Τοπογραφικό – ιστορικό πλαίσιο

Όπως είναι γνωστό, η πόλη της Έδεσσας, από γεωγραφική και στρατηγική άποψη, είναι χτισμένη σε πολύ σπουδαία θέση.

Βρίσκεται στην Κεντρική Μακεδονία και είναι τοποθετημένη επάνω σ’ ένα ημικυκλικό πλάτωμα, το οποίο σχηματίζεται ανάμεσα στις παρυφές των ορέων Βέρμιο προς τον Νότο, και Βόρας προς Τον Βορρά. Το υψόμετρο της πόλης είναι 307,75 μ.

Το πλάτωμα αυτό, προς τα ανατολικά, διακόπτεται απότομα και σχηματίζει κάθετο βραχώδη γκρεμό ύψους 40-50 μ. Εδώ, στη βάση του κάθετου βράχου, αρχίζει, και απλώνεται ομαλά προς τα ανατολικά, η πεδιάδα που οδηγεί προς τα Γιαννιτσά, τη Θεσσαλονίκη και τον Θερμαϊκό Κόλπο, προσφέροντας έτσι μια άνετη διέξοδο προς τη θάλασσα και μια εύκολη επικοινωνία με την μεγαλύτερη και σημαντικότερη πόλη της Μακεδονίας.

Προς τα δυτικά, μέσω της κοιλάδας τον Εδεσσαίου ποταμού, καθώς και άλλων περασμάτων, παρέχεται διέξοδος προς τη λίμνη Βεγορίτιδα, που είναι μια από τις μεγαλύτερες λίμνες της Μακεδονίας, τις πεδινές εκτάσεις της Εορδαίας, και από εκεί, προς Βορράν, προς τις περιοχές της Φλώρινας και των Σκοπίων.

Η αρχαία πόλη, κατά τους μακεδονικούς χρόνους, βρισκόταν κάτω ακριβώς από τον βράχο, στην περιοχή Λόγγος, ενώ η ακρόπολή της έχει ανιχνευτεί ψηλά στο πλάτωμα, όπου βρίσκεται και η σημερινή πόλη. Επίσης, και κατά τους ρωμαϊκούς και πρωτοχριστιανικούς χρόνους, η πόλη βρισκόταν στον Λόγγο, ενώ, από τα βυζαντινά χρόνια, ένα μέρος της θα πρέπει να είχε μεταφερθεί επάνω στο πλάτωμα. Κατά την Τουρκοκρατία, η πόλη αρχίζει πλέον να αναπτύσσεται στο πλάτωμα από τα ανατολικά προς τα δυτικά.

Η ίδια η πόλη ήταν οχυρωμένη με φυσικό τρόπο από τρεις πλευρές, τη βόρεια, τη νότια και τη δυτική, και, γι’ αυτό, από εδώ μπορούσε κάποιος να ελέγχει τα περάσματα και την πρόσβαση από τα ανατολικά προς τα δυτικά και αντιστρόφως.

Οι περιγραφές των Βυζαντινών χρονογράφων για το κάστρο της Έδεσσας είναι χαρακτηριστικές. Ο Γεώργιος Κεδρηνός τον 11ο αι. αναφέρει: “Φρούριον δε τα Βοδηνά επί πέτρας αποτόμου κείμενον […]“, ενώ ο Ιωάννης Καντακουζηνός γράφει ότι η πόλη: “[…] υπέρ ήμισυ γάρ ύδασι περικλυζομένη, απρόσιτός έστι πολεμίοις διά την λίμνην· το δ’ επίλοιπον τείχεσιν οχυροτάτοις και πύργοις μεγάλοις, έστι δ’ όπου και φάραγξιν αβάτοις περιέχεται […]“…..

.

.

Ολόκληρο το κείμενο ΕΔΩ

.

.

.