ΘΕΣΜΟΘΕΤΗΣΗ ΚΑΙ ΙΔΡΥΣΗ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑΣ- ΤΑ ΠΡΩΤΑ ΒΗΜΑΤΑ

,.

.

ΘΕΣΜΟΘΕΤΗΣΗ ΚΑΙ ΙΔΡΥΣΗ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑΣ- ΤΑ ΠΡΩΤΑ ΒΗΜΑΤΑ

……….Στὶς 22 Ὀκτωβρίου 1863, ἀπεβίωσε ὁ Ἕλλην ἀγωνιστὴς καὶ πρῶτος ἀρχαιολόγος, Κυριάκος Πιττάκης. Γεννημένος στοῦ Ψυρρῆ τῆς Ἀθήνας (ὅπου σήμερα ὑπάρχει ὁδὸς μὲ τ’ ὄνομά του), ἡ οἰκογένειά του ἦταν ἀπό τὶς παλαιότερες τῆς περιοχῆς. Συμμετεῖχε ὡς ἀγωνιστὴς στὴν Ἐπανάσταση τοῦ 1821. Ὁ Ἀλέξανδρος Ρίζος Ραγκαβῆς, στὸν ἐπικήδειο τοῦ ἀρχαιολόγου, ἀνέφερε ἕνα γεγονὸς ποὺ σχετίζεται μὲ τὴν πολιορκία τῆς Ἀκροπόλεως. Ὅταν οἱ πολιορκητὲς πληροφορήθηκαν πὼς οἱ τοῦρκοι πελεκοῦσαν τὰ ἀρχαία κτήρια γιὰ νὰ βγάλουν τὸ μολύβι ποὺ ὑπάρχει στοὺς συνδέσμους τῶν λίθων, ὕστερα ἀπό ὑπόδειξη τοῦ Πιττάκη, τοὺς ἔστειλαν βόλια γιὰ νὰ σταματήσουν τὴν καταστροφή.

……….Ἡ ἀπόφαση ἱδρύσεως τοῦ Μουσείου τῆς Ἀκροπόλεως λήφθηκε κατὰ τὸν χρόνο τῆς Ἐφορείας του. Στὸν Πιττάκη ἐπίσης ὁφείλεται σὲ μεγάλο μέρος, ἡ ἵδρυση τοῦ περιοδικοῦ «Ἀρχαιολογική Ἐφημερίς» (1837), καὶ τῶν Ἀρχαιολογικῶν Πρακτικῶν, τὰ ὁποῖα συνέτασσε καὶ ἐξέδιδε σχεδὸν μόνος του, ἐκθέσεις καὶ μελέτες σχετικὲς μὲ ἀνασκαφὲς καὶ εὐρήματα τῆς Γενικῆς Ἐφορείας. Τὸν πρῶτο πυρῆνα τῶν συλλογῶν τοῦ Ἐπιγραφικοῦ Μουσείου, ἀπετέλεσαν οἱ ἐπιγραφές, ποὺ μὲ συγκινητικὴ αὐταπάρνηση καὶ ζῆλο συγκέντρωνε σὲ διάφορα σημεῖα τῶν Ἀθηνῶν. Ἡ ἀνακάλυψη τῆς Πύλης τῶν Λεόντων στὶς Μυκῆνες τὸ 1841, εἶναι δικὴ του ἀνακάλυψη πολὺ πρὶν ἀρχίσει τὶς ἀνασκαφὲς ὁ Σλῆμαν.

ΘΕΣΜΟΘΕΤΗΣΗ ΚΑΙ ΙΔΡΥΣΗ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑΣ

 

Τοῦ Δημητρίου Χαραλαμπίδη, Ἀρχαιολόγου.

.

Ἐπιλεγμένο ἀπόσπασμα

……….Στὶς 10 Φεβρουαρίου 1825, ὁ Ὑπουργός Ἐσωτερικῶν Γρηγόριος Δικαῖος (Παπαφλέσσας) ἐξέδωσε διάταγμα μὲ τὸ ὁποῖο ὅριζε τὴν περισυλλογὴ τῶν ἀρχαιοτήτων καὶ τὴν φύλαξή τους στὰ σχολεῖα. Τὸ 1827, ἡ Γ’ Ἐθνοσυνέλευση τῆς Τροιζήνας, θέσπισε τὴν ἀπαγόρευση πώλησης καὶ μεταφορᾶς ἀρχαιοτήτων ἐκτός τῆς ἐπικράτειας .

……….Λίγους μῆνες μετὰ τὴν ἄφιξή του στὴν Ἑλλάδα, ὁ Καποδίστριας ἐξέδωσε στὶς 12 Μαΐου 1828, τὴν ὑπ. ἀρ. 2400 διαταγὴ «πρὸς τοὺς κατὰ τὸ Αἰγαῖον Πέλαγος Ἐκτάκτους Ἐπιτρόπους», μὲ τὴν ὁποία ἐπίσης ἀπαγόρευε τὴν ἐξαγωγὴ ἀρχαιοτήτων ἀπό τὴν Ἑλληνική Ἐπικράτεια καὶ ὅριζε αὐτὲς νὰ παραχωροῦνται κατὰ προτίμηση στὴν Κυβέρνηση – στοιχεῖα ποὺ ἀποτελοῦν βασικὲς διατάξεις ὅλων τῶν ἀρχαιολογικῶν νόμων ἔκτοτε. Τὸν ἐπόμενο χρόνο, τὸ 1829, ἡ Δ’Ἐθνοσυνέλευση ἐπικύρωσε τὸ Ἄρθρο ΙΗ’ τοῦ ψηφίσματος τῆς Συνέλευσης τῆς Τροιζήνας.

……….Ἡ πρώτη Ἀρχαιολογική Ὑπηρεσία, ὁφείλει τὴν σύστασή της στὸν Καποδίστρια, ὁ ὁποῖος τὸν Ὀκτώβριο τοῦ 1829, διόρισε Διευθυντὴ καὶ Ἔφορο τοῦ Ἐθνικοῦ Μουσείου στὴν Αἴγινα τὸν Κερκυραῖο λόγιο, Ἀνδρέα Μουστοξύδη. Ἀπό τὰ πρῶτα ἔργα τοῦ Μουστοξύδη, ἦταν ἡ σύνταξη καὶ δημοσίευση τῆς Ἐγκυκλίου ὑπ’ἀρ. 953 τῆς 23ης Ἰουνίου 1830, μὲ βασικὲς ἀρχὲς γιὰ τὴν προστασία τῶν ἀρχαίων, καθὼς καὶ ἡ σύνταξη σχεδίου ψηφίσματος περὶ τῶν ἀρχαίων, δηλαδὴ σχεδίου Ἀρχαιολογικοῦ Νόμου. Ἡ δολοφονία τοῦ Καποδίστρια στὶς 27 Σεπτεμβρίου 1831, ἀνέστειλε προσωρινὰ τὶς προσπάθειες γιὰ νομικὴ προστασία τῶν ἀρχαιοτήτων. Ὁ Μουστοξύδης παραιτήθηκε καὶ ἔφυγε ἀπό τὴν Αἴγινα μέσῳ περιπετειῶν ὁφειλόμενων σὲ πολιτικοὺς ἀντιπάλους του.

……….Δύο μῆνες μετὰ τὴν παραίτηση τοῦ Μουστοξύδη, ἐπί ὑπουργείας Ἰακώβου Ρίζου Νερουλοῦ, καθήκοντα ἐπιστάτη τοῦ Μουσείου Αἴγινας, ἀνέλαβε ὁ Ἰατρίδης χωρὶς νὰ ἔχει μέχρι τότε σχέση μὲ τὸν ἀρχαῖο κόσμο. Τὸν Ἰατρίδη εἶχε γνωρίσει στὴν Αἴγινα ὡς ἐπιστάτη ὁ Ἀλέξανδρος Ῥαγκαβῆς, ἕνα ἀπό τὰ ἰδρυτικά μέλη τῆς Ἀρχαιολογικῆς Ἐταιρείας.

……….Τὸ 1832, μὲ διάταγμα τῶν Κουντουριώτη καὶ Κωλέττη, ὁ Κυριάκος Πιττάκης διορίστηκε «Ἐπιστάτης τῶν ἐν Ἀθήναις Ἀρχαιοτήτων», μὲ δικαιοδοσία στὴν Ἀττική καὶ τὴν Εὔβοια.

……….Μὲ τὴν ἐκλογή τοῦ Ὄθωνα ὡς Βασιλιᾶ τῆς Ἑλλάδος τὸ 1832, ἄρχισε μία νέα περίοδος γιὰ τὶς ἀρχαιότητες. Τὸ 1833 ἱδρύθηκε ἡ Ἀρχαιολογικὴ Ὑπηρεσία τοῦ Κράτους μὲ τὸ Βασιλικὸ Διάταγμα «Περὶ τοῦ σχηματισμοῦ καὶ τῆς ἀρμοδιότητος τῆς ἐπί τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημόσιας Ἐκπαιδεύσεως Γραμματείας τῆς Ἐπικρατείας», τὸ ὁποῖο ὅρισε ὅτι στὶς ἀρμοδιότητές της, ἀνήκουν ἡ προπαρασκευὴ γιὰ ἀνασκαφὴ καὶ ἀνακάλυψη τῶν χαμένων ἀριστουργημάτων τῶν τεχνῶν, ἡ φροντίδα γιὰ τὴν διαφύλαξη τῶν ὑπαρχόντων καὶ ἡ μέριμνα γιὰ τὴν μὴ ἐξαγωγή τους ἀπό τὰ σύνορα τοῦ Κράτους.

……….Ἡ γενικὴ αὐτὴ διατύπωση δὲν προέβλεπε κυρώσεις γιὰ τοὺς παραβάτες. Τὸ κράτος ἀκόμη δὲν εἶχε ξεκαθαρίσει τὸ βασικὸ θέμα τῆς κυριότητας τῶν ἀρχαίων. Προϊστάμενος ὁρίστηκε ὁ Γερμανὸς ἀρχιτέκτονας, Adolf Weissenburg (1790-1840) ἁρμόδιος «διὰ τὴν διατήρησιν ἀλλά καὶ τὴν ἀνεύρεσιν καὶ συλλογὴν τῶν ἀρχαιολογικῶν θησαυρῶν τοῦ Βασιλείου», μὲ ὑφισταμένους τὸν Κυριάκο Πιττάκη γιὰ τὴν Στερεᾶ Ἑλλάδα, τὸν Ἰωάννη Κοκκώνη γιὰ τὰ νησιὰ τοῦ Αἰγαίου καὶ τὸν Ludwig Ross γιὰ τὴν Πελοπόννησο. Τὰ πρόσωπα ποὺ στελέχωσαν ἀρχικά τὴν Ὑπηρεσία, μαζὶ μὲ τὸν Ἀθανάσιο Ἰατρίδη, Σχεδιαστὴ Ἀρχαιοτήτων, ὑπεδείχθησαν ἀπό τὸν Ὑπουργὸ Παιδείας Σπυρίδωνα Τρικούπη.

……….Μετὰ τὸν Weissenburg καὶ τὸν Ross, πρῶτος Ἕλληνας Γενικὸς Ἔφορος Ἀρχαιοτήτων διορίστηκε ὁ Κυριάκος Πιττάκης, μὲ ἀπόφαση τοῦ Ὄθωνα στὶς 31 Δεκεμβρίου 1848, ὁ ὁποῖος ἦταν ἤδη ἀπό τὸν Ὀκτώβριο τοῦ 1836, Ἔφορος τοῦ Κεντρικοῦ Μουσείου ἐκπληρώνοντας, ὅπως ὁ ἴδιος ἱσχυρίζεται σὲ ἐπιστολὴ του πρὸς τὸ Ὑπουργεῖο Ἐκκλησιαστικῶν καὶ Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως, χρέη Γενικοῦ Ἐφόρου «αὐτοπροαιρέτως». Τὸν Πιττάκη διαδέχτηκαν ὡς Γενικοὶ Ἔφοροι μέχρι τὸ τέλος τοῦ 19ου αἰῶνα οἱ, Εὐστρατιάδης (1864) καὶ Σταματάκης (1884).

Πηγές :  Ἀρχεῖο τῆς Ἀρχαιολογικῆς Ὑπηρεσίας καὶ  https://commons.wikimedia.org/

 

***

……….Συμπληρωματικῶς, στὶς 6/1/1837, συντάχθηκε τὸ ἱδρυτικὸ ἔγγραφο τῆς “Ἀρχαιολογικῆς Ἑταιρείας” μὲ δαπάνη τοῦ Μακεδόνα Ἐθνικοῦ εὐεργέτου καὶ μεγαλεμπόρου, Βαρώνου, Κωνσταντίνου Μπέλλιου ἀπὸ τὴν Βλάστη τοῦ Νομοῦ Κοζάνης. Σκοπὸ της εἶχε τὴν διάσωση καὶ ἀναστήλωση τῶν ἑλληνικῶν ἀρχαιοτήτων. Ὅταν κατὰ τὴν ἐπίσκεψή του στὴν Ἀκρόπολη καὶ στὰ λοιπὰ μνημεῖα τῆς πόλεως, εἶδε τὴν κατάστασή τους καὶ τὶς ἀνάγκες ποὺ ὑπῆρχαν γιὰ ἀνασκαφὲς καὶ προστασία τῶν ἀρχαίων, ὁ Ἐθνικὸς εὐεργέτης ἀποφάσισε νὰ ἱδρύσῃ Ἑταιρεία «περὶ ἀνασκαφῆς καὶ ἀνακαλύψεως ἀρχαιοτήτων». Ἡ ἰδέα του, ἔγινε ἀμέσως ἀποδεκτὴ ἀπὸ τὸν ὑπουργὸ Παιδείας, Ἰακωβάκη Ῥῖζο Νερουλὸ καὶ τὸν τμηματάρχη τοῦ Ὑπουργείου Παιδείας, Ἀλέξανδρο Ῥῖζο Ραγκαβῆ. Στὶς 6/1 συντάχθηκε τὸ ἱδρυτικὸ ἔγγραφο τῆς Ἑταιρείας, ἡ ὁποία ὀνομάσθηκε “Ἀρχαιολογικὴ Ἑταιρεία”.

Ἡ ὀρειχάλκινη μορφὴ τοῦ βαρώνου Κωνσταντίνου Βέλλιου, ἔργο τοῦ γλύπτου Κωνσταντίνου Ἀργύρη, βρίσκεται στὸ Πνευματικὸ Κέντρο τοῦ Δήμου Ἀθηναίων, καὶ ἀτενίζει τὴν ὁδὸ Ἀκαδημίας. Ἀποκαλύφθηκε τῷ 2012. Προσέξτε τὴν αἰσθητικὴ τοῦ περιβάλλοντος στὸ ὁποῖο τοποθετήθηκε. Ὠς μέτρο τῆς ἐκτιμήσεως ποὺ χαίρουν πλέον οἱ Ἐθνικοὶ μας Εὐεργέτες, ἄν καὶ προσφάτως, μὲ ἀπόφαση τῆς βουλῆς, καταργήθηκε ὁ ὄρος «Ἐθνικὸς» ἀντικατασταθῆς ἀπὸ τὸ «κοινοφελῆς»…
Ἡ ὀρειχάλκινη μορφὴ τοῦ βαρώνου Κωνσταντίνου Βέλλιου, ἔργο τοῦ γλύπτου Κωνσταντίνου Ἀργύρη, βρίσκεται στὸ Πνευματικὸ Κέντρο τοῦ Δήμου Ἀθηναίων, καὶ ἀτενίζει τὴν ὁδὸ Ἀκαδημίας. Ἀποκαλύφθηκε τῷ 2012. Προσέξτε τὴν αἰσθητικὴ τοῦ περιβάλλοντος στὸ ὁποῖο τοποθετήθηκε. Ὠς μέτρο τῆς ἐκτιμήσεως ποὺ χαίρουν πλέον οἱ Ἐθνικοὶ μας Εὐεργέτες, ἄν καὶ προσφάτως, μὲ ἀπόφαση τῆς βουλῆς, καταργήθηκε ὁ ὄρος «Ἐθνικὸς» ἀντικατασταθῆς ἀπὸ τὸ «κοινοφελής»…

———–

Copyright (©) «Ἑλληνικὸ Ἡμερολόγιο»

Αφήστε μια απάντηση