Του Αθανάσιου Τσακνάκη

.

.

Εάν η μαγειρική τέχνη δεν καταπαύει την πείνα, ούτε η αγνή πρόθεση τού μάγειρα, ούτε η καλοτυπωμένη συνταγή, ούτε τα ακριβά σκεύη, ούτε τα πλούσια υλικά έχουν κάποια αξία. Εάν η πολιτική τέχνη δεν βελτιώνει τον κοινωνικό βίο, ούτε η μορφή τού πολιτεύματος, ούτε οι πολυδιαφημισμένοι λειτουργοί του, ούτε οι τίτλοι ή οι δομές ή οι ιδεολογίες, ούτε τα κόμματα ή οι φορείς ή τα ιδρύματα, ούτε οι πολιτικές θεωρίες ή διαβουλεύσεις έχουν κάποια αξία.

Κάθε μάγειρας δικαιούται να διαπράξει ένα λάθος, επειδή η ανθρώπινη φύση είναι ατελής. Κανένας μάγειρας, όμως, δεν δικαιούται να διαπράττει συνεχώς το ίδιο λάθος, επειδή τότε ο ίδιος είναι ευτελής. Τα πολιτικά λάθη είναι αναμενόμενα, αφού και οι πολιτικοί είναι άνθρωποι. Τα επαναλαμβανόμενα πολιτικά λάθη, όμως, είναι απόδειξη ανικανότητας ή προδοσίας.

Εάν ο μάγειρας επανειλημμένα επιχειρεί να με δηλητηριάσει, είτε τον αλλάζω, είτε αποφασίζω να μαγειρεύω μόνος μου. Εάν οι ίδιοι και οι ίδιοι πολιτικοί, μέσα από τις ίδιες και τις ίδιες δομές και ιδεολογίες, με ωθούν στον ίδιο πάντοτε κατήφορο, είτε τους αλλάζω, είτε παίρνω την τύχη μου στα χέρια μου.

Κανείς δεν με υποχρεώνει να υφίσταμαι ες αεί τα τραγικά επιτεύγματα ανίκανων πειραματιστών. Κανείς δεν με υποχρεώνει να είμαι ανεκτικό θύμα. Κανείς δεν με υποχρεώνει να νομιμοποιώ τα προκατασκευασμένα αδιέξοδα. «Το έργο αναδεικνύει τον τεχνίτη», όχι η εξαγγελία του.

 .

.

.

.

.

ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ

.
.
Η Γαλατινή (Δ. Μακεδονίας) κατά τους Εθνικούς Αγώνες
.
α. Εποχή Κλεφταρματωλών
Η περιοχή του χωριού μας διευκολύνει τις κινήσεις και το λημέριασμα ανταρτικών σωμάτων, γιατί μπορούν να βρουν τροφή και κρυψώνες. Το μαντρί και η στρούγκα ήταν ανέκαθεν πηγές τροφής, αλλά και πληροφοριών για τους άτακτους. Έτσι εξηγείται η ύπαρξη και η δράση στην περιοχή μας αρματωλών και κλεφτών κατά τα χρόνια της Τουρκικής σκλαβιάς, του Μακεδονικού αγώνα και της Εθνικής αντίστασης. Τόσο στη Γαλατινή όσο και στα γειτονικά ορεινά χωριά της Οροσειράς Μουρίκι – Συνιάτσικο – Βούρινο δεν τολμούσαν εύκολα να πατήσουν Τούρκοι και για την είσπραξη ακόμα των σουλτανικών φόρων, όπως λέγει ο Τούρκος περιηγητής Εβλιγιά Τσελεμπή, όταν στα 1660 ανέλαβε να εισπράξει τους φόρους κατόπιν εντολής του θείου του Μπεηλέρμπεη της Ρούμελης που τότε είχε την έδρα του στη Σόφια και εξουσίαζε όλη τη Μακεδονία.
Ο Τσελεμπή με συνοδεία Τούρκων στρατιωτών γύρισε όλα τα χωριά του Τσιαρσιαμπά (Νότια της Κοζάνης), τα χωριά της Σαρής Γκιόλ, των Καϊλαρίων καθώς και τα χωριά της περιοχής Ξηρολίμνης μέχρι τη Γκορτζιόβα και τον Πεκρεβενίκο απ’ όπου και εισέπραξε τους φόρους. Δεν τόλμησε, γράφει ο ίδιος στο οδοιπορικό του, ν’ ανέβει στα ορεινά χωριά όπου δρούσε κάποιος κλέφτης με 500 παληκάρια. Πρόκειται για τον Παύλο Μεϊντάνη, τον οποίο τόλμησε να συναντήσει ο Τσελεμπή αφού προτίμησε να τον σφάξει ενδεχομένως ο Μεϊντάνης παρά να τον φυλακίσει ο θείος του αν γύριζε χωρίς τους φόρους των ορεινών χωριών. Κατά τη διήγηση του Τσελεμπή αφήνεται να φανεί ότι συνάντησε το Μεϊντάνη με τα παληκάρια του κάπου ανάμεσα στην Κλεισούρα και στη Ράχη Δεσπότη του Πελεκάνου. Λέγει ο Τσελεμπή ότι βγήκαν γνωστοί με τον Μεϊντάνη από την Πόλη (Κωνσταντινούπολι) και ότι τον φίλεψε. Τελικά ο Μεϊντάνης έδωκε όλους τους φόρους που χρωστούσαν τα ορεινά χωριά, ένα φόρτωμα άσπρα (τουρκικά νομίσματα) για τον ίδιο τον Τσελεμπή και 40 καινούριες στολές για τους στρατιώτες του. Λίγες ημέρες νωρίτερα ο Μεϊντάνης με τα 500 παληκάρια του μπήκε στα Μπιτόλια (Μοναστήρι) και αφού έκλεισε την Τουρκική φρουρά στο Κάστρο λήστεψε το Μπεζεστένι (κλειστή αγορά) απ’ όπου πήρε και όλα τα υφάσματα που προοριζόταν για στολές του στρατού. Λέγει επί πλέον ο Τσελεμπή ότι όταν επισκέφθηκε το Μεϊντάνη στα λημέρια του, όπως είπαμε παραπάνω, τα παληκάρια του έψηναν πολλά γουρουνάκια στις σούβλες και πολλοί Τερζήδες (ραφτάδες) που είχε φέρει από τα γύρω χωριά έκοβαν υφάσματα και έρραβαν ρούχα. Παρήγγειλε δε ο Μεϊντάνης τους Τούρκους κατήδες, που αυτοί κανόνιζαν πόσο έπρεπε να πληρώσει κάθε χωριό, να απαλλάξουν τα φτωχά ορεινά χωριά από τη φορολογία διότι αλλιώς θα τους τιμωρήσει σκληρά.
Ασφαλώς μέσα στα προστατευόμενα χωριά του Μεϊντάνη θα ήταν και το Κοντσικό απ’ όπου ασφαλώς θα είχε στρατολογήσει και παλληκάρια γιατί αυτό ήταν κυρίως το επάγγελμα των πρώτων Κοντσιωτών, η ληστεία, φεύγοντας τις καταπιέσεις των Τούρκων.
Τελικά η τύχη του Παύλου Μεϊντάνη υπήρξε δραματική. Επειδή ενοχλούσε πολύ τους Τούρκους του έδωσαν εξ ανάγκης το αρματωλίκι των Τρικάλων. Εκεί όμως τον συνέλαβαν με δόλον και τον κρέμασαν στη Θεσσαλονίκη.

β. Η Περίοδος του Αλή Πασά και η Επανάσταση του 1821.
Στα χρόνια του Αλή Πασά η Δυτ. Μακεδονία υπόφερε πάρα πολλά από άτακτους Αρβανίτες.
Οι παπούδες μας μας διηγούνταν πολλά περιστατικά από τις επισκέψεις τέτοιων άτακτων στο χωριό μας. Κατ’ αρχήν υποχρέωναν το Μουχτάρη (πρόεδρο) του χωριού να τους βρει καταλύμματα. Έτσι δυο-τρεις μαζί φιλοξενούνταν σ’ ένα σπίτι. Όταν κάθονταν στο τραπέζι για φαγητό δεν άρχιζαν να τρων αν ο οικοδεσπότης δεν τους έδινε το Ντις Παρασί. Το Ντις Παρασί ήταν η πληρωμή για τη φθορά των δοντιών (Ντις θα πει δόντι). Δίπλα στο πιάτο του καθενός έβαζε και από ένα νόμισμα, συνήθως γρόσι ή μισό γρόσι. Αν αυτοί ήταν ικανοποιημένοι από το ποσόν άρχιζαν το φαγητό, αν όχι δεν άρχιζαν, περιμένοντας κι άλλο νόμισμα.
Παράλληλα ο οικοδεσπότης τους παρακαλούσε να φάνε με τη φράση φάε αγά μου.
Όταν το πρωί έφευγαν έπαιρναν από το σπίτι οποίο αντικείμενο τους άρεσε και που είχε κάποια αξία. Συνήθως έπαιρναν χάλκινα σκεύη. Ύστερα αφού συγκεντρωνόταν όλοι, έβγαιναν στην άκρα του χωριού, αράδιαζαν κάτω τα παρμένα είδη και καλούσαν τους χωρικούς να έρθουν να τα αγοράσουν. Τέτοια περιστατικά έγιναν πολλά στο χωριό μας όπως μας τα διηγούνταν οι παπούδες μας. Γυναίκες βέβαια ουδέποτε παρουσιαζόταν μπροστά στους Αρβανίτες.
Οι Κοντσιώτες όμως δεν είχαν σκοπό να καθίσουν με σταυρωμένα τα χέρια και να ανέχωνται τέτοιες προσβολές. Πάντοτε φιλελεύθεροι και ανυπότακτοι, καλά εξασκημένοι στα τουφέκια και τεχνίτες στο γιαταγάνι αποφάσισαν να αντιδράσουν. Ανάμεσά τους βρέθηκε και ο αρχηγός. Ήταν ο παπάς του χωριού, ο Παπαγιάννης. Ο Παπαγιάννης οργανώνει το χωριό και τοποθετεί φυλάκια στις διαβάσεις, που ερχόταν από το Καλονέρι (τότε Βρογγίστα), στα Καγκέλια (στο σημείο που το λέμε ακόμα τρανό καραούλι) και στον Αη-Θανάση. Έτσι αποκρούονταν οι Αρβανιτάδες που ήθελαν να βάλουν ποδάρι στο χωριό. Οι αρχηγίσκοι των ατάκτων αυτών στιφών κατήγγειλαν στον Αλή Πασά ότι το Κοντσικό δεν αναγνωρίζει την κυριαρχία του και προβάλλει ένοπλη αντίσταση με αρχηγό τον παπά του χωριού. Τότε ο Αλή Πασάς στέλνει έναν αξιωματικό με 50 στρατιώτες να έρθει κρυφά στο χωριό περνώντας από αφύλαχτο μονοπάτι. Πρέπει να σημειώσουμε εδώ ότι όλα τα χωριά του Βοΐου είχαν υποταχθεί στον Αλή εκτός από την Σιάτιστα, το Κοντσικό, το Μπλάτσι και άλλα μερικά ορεινά χωριά. Η Σέλιτσα, από την οποία κάποτε πέρασε και ο ίδιος ο Αλής είχε γίνει τσιφλίκι του Μπέη της Λεψίστας (Νεαττόλεως).
Όταν ξαφνικά παρουσιάστηκε το απόσπασμα στο χωριό, ο αξιωματικός ζήτησε τον Παπαγιάννη. Ο Παπαγιάννης όμως πληροφορηθείς τον ερχομό του αποσπάσματος κρύφτηκε και φώναξε κρυφά τον τότε μουχτάρην του χωριού τον Καραγιώργη (οι Καραγιωργέοι ωνομάστηκαν αργότερα με το επώνυμο Γκούβας). Στον Καραγιώργη έδωσε οδηγίες να φιλοξενήσει καλά το απόσπασμα και να πείσει τον αξιωματικό ότι το χωριό είναι φτωχό, πιστό στον Αλή, αλλά ότι υποφέρει από τους άτακτους. Το βράδυ κατορθώνει να φύγει κρυφά από το χωριό ο Παπαγιάννης με το άλογό του και να πάει στην Καστοριά όπου ο μπέης ήταν γνωστός του και του έδωκε γράμμα για τον Αλή.
.
.
Η συνέχεια του κειμένου ΕΔΩ
.
.
.