ΤΑ ΤΕΙΧΗ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ, Η ΑΚΡΟΠΟΛΗ, ΤΟ ΕΠΤΑΠΥΡΓΙΟ

 .

.

Του Δημ. Τσιρόγλου

 .

Η  Θεσσαλονίκη,  εξ  αιτίας  της  σπουδαίας  στρατηγικής  θέσης  της, περιτειχίσθηκε  πολύ  νωρίς για  να  προστατευτεί  από  την  ξένη  επιβουλή. Πολύ  πιθανόν  να  οχυρώθηκε  άμα  τη  ιδρύσει  της. Μάλιστα  τα  τείχη  της  είχαν  σχεδόν  στην  πλειονότητά τους  την  ίδια  θέση  μ’ αυτά  των  νεότερων  χρόνων.

  Τα  τείχη  που  διασώζονταν  μέχρι  πρόσφατα είχαν  μήκος  περί  τα  8.000  μ.  και  το  ύψος  τους  έφθανε  σε  μερικά  σημεία  και  τα  12  μ., ανάλογα  πάντοτε  με  την  κλίση  του  εδάφους. Σήμερα  σώζονται  περίπου  4.000  μ. Το  σχήμα  που  δημιουργούσαν  ήταν  τραπεζοειδές. Χρονολογούνται  τα  περισσότερα  σωζόμενα  τμήματά  τους  από  την  εποχή του  Μεγάλου  Θεοδοσίου (τέλη  του 4ου αι.) ή  λίγο  αργότερα. Τα  δύο  παράλληλα  τείχη, το  δυτικό  και  το  ανατολικό, το  παραθαλάσσιο  τείχος  που  τα  συνέδεε  προς  νότον  και  η  βόρεια  πλευρά  που  ουσιαστικά   είναι  η  προέκταση  του  δυτικού  προς  το  ανατολικό, στη  συμβολή  των  οποίων  βρίσκεται  το  κάστρο  της  Ακρόπολης. Το  δε  κάστρο  της  Ακρόπολης  ήταν  ενισχυμένο  στη  βόρεια  πλευρά  του  με  επτά  πύργους  και  δημιουργούσε  έτσι  το  Επταπύργιο. Αναφέρεται  ότι  στα  τείχη  της  πόλης  υπήρχαν  μέχρι  40  πύργοι[1] ή  ίσως  πολύ  περισσότεροι.[2] Στην  πλειονότητά  τους  ήταν  πρόβολοι,  τριγωνικοί  ή  συνήθως  τετράγωνοι. Τα  σημαντικότερα  φρούρια  της  οχύρωσης  της  πόλης  ήταν  του    Αχμέτ  Πασά, το  Γεντί  Κουλέ, το  Τοπ  Χανέ, του  Βαρδαρίου  και  τέλος  το  φρούριο  της  Καλαμαριάς.

  Στη  νότια  πλευρά  της  οχύρωσης, στην  κάτω  πόλη,  τα  τείχη  ήταν  διπλά. Αποτελούνταν  από  το  εσωτερικό  και  το  εξωτερικό  τείχος  ή  περίτειχος,  με  μεταξύ  τους  απόσταση  10  μ. περίπου. Μετά  το  εξωτερικό  τείχος  ακολουθούσε  το  προτείχισμα  και  αμέσως  μετά  η  απαραίτητη  βαθιά   τάφρος με  νερό.

  Το  παραθαλάσσιο  τείχος  είχε  επί  συνόλου  τρεις μεγάλους   πύργους – φρούρια. Ένας  υπήρχε στη  συμβολή  δυτικού  και  παραθαλάσσιου, νότια, το  ονομαζόμενο   φρούριο  του  Βαρδαρίου. Ο  δεύτερος  δίπλα  στον  προηγούμενο, νοτιότερα,  και  λεγόταν  φρούριο  Τοπ  Χανέ.[3] Και  ο  τρίτος  στη  συμβολή  παραθαλάσσιου  και  ανατολικού  προς  νότον, το  φρούριο  της  Καλαμαριάς, ο  μετέπειτα   Λευκός  Πύργος. Βέβαια  σε  παλιά  χαλκογραφία  εικονίζονται  πλήθος  άλλων. Όπως  επίσης  μεγάλος  αριθμός  αναφέρεται  και  σε  υπηρεσιακά  έγγραφα  της  οθωμανικής  διοίκησης. Ωστόσο  αυτοί  ήταν  οι  μεγαλύτεροι  και  σπουδαιότεροι.

Κατά την μεγαλύτερη περίοδο της ιστορίας της Θεσσαλονίκης στην Ακρόπολη στρατοπέδευε  η  φρουρά  της πόλης. Αποτελούσε το τελευταίο  καταφύγιο των  υπερασπιστών της, στρατιωτικών και πολιτών. Έτσι παρά  το μέγεθός του  το Φρούριο της Ακρόπολης  ήταν  υψίστης σημασίας για την άμυνα της πόλης.

Συνέχεια ανάγνωσης ΤΑ ΤΕΙΧΗ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ, Η ΑΚΡΟΠΟΛΗ, ΤΟ ΕΠΤΑΠΥΡΓΙΟ →

Η γλώσσα των αρχαίων Μακεδόνων – νέα στοιχεία από την Πέλλα

Ιωάννης Μ. Ακαμάτης

Για μεγάλο χρονικό διάστημα η γλώσσα που μιλούσε ο λαός των Μακεδόνων υπήρξε αντικείμενο συζητήσεων και διαφορετικών προσεγγίσεων. Από μερικούς μάλιστα ερευνητές, τον αμερικανό καθηγητή BORZA και τους μαθητές του, θεωρήθηκε πως το σύνολο των ελληνικών επιγραφών που βρέθηκε στη μεγάλη Τούμπα της Βεργίνας ανήκουν στους συγγενείς των βασιλέων, αφού οι τάφοι είναι βασιλικοί. Η γλώσσα τους λένε είναι φυσικό να είναι η ελληνική αφού οι ίδιοι μελετητές υποστηρίζουν πως η βασιλική οικογένεια και η ανώτατη τάξη μόνο είχαν εξελληνιστεί. Είναι όμως έτσι τα πράγματα; Είναι προφανές πως το επιχείρημα αυτό θα κατέπιπτε αν είχαμε ελληνικά κείμενα που ανήκουν στους κοινούς ανθρώπους και χρονολογούνται πριν από τα χρόνια του Μεγάλου Αλεξάνδρου και της κοινής ελληνικής, ας πούμε πριν από τα μέσα του 4ου αι. π.Χ.
Το πρώιμο νεκροταφείο της Αγοράς της Πέλλας μας έδωσε τα πιο σημαντικά ευρήματα. Από το τέλος του 5ου αι. π.Χ. προέρχεται η επιτύμβια στήλη του Ξάνθου. Ενός φτωχού σχετικά παιδιού. Για να γίνει η μικρή στήλη ξαναχρησιμοποιήθηκε ένα κομμάτι μάρμαρο. Η επιγραφή στη στήλη γράφει: ΞΑΝΘΟΣ/ΔΗΜΗΤΡΙΟ/Υ ΚΑΙ ΑΜΑ/ΔΙΚΑΣ ΥΙΟΣ. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει εδώ το μητρωνυμικό Αμαδίκα. Το όνομα αυτό φαίνεται πως προέρχεται από τη ρίζα αμ- από όπου και το ομηρικό ρήμα αμά-ω (αρχ=θερίζω) και τη μακεδονική κατάληξη δίκα, θυμηθείτε το όνομα Ευρυδίκα. Παρατηρείστε τον κανονικό σχηματισμό της μακεδονικής κατάληξης σε α αντί η. Τα πρόσφατα μάλιστα ευρήματα από τη Βεργίνα μας έδωσαν τρεις φορές το όνομα της μητέρας του Φιλίππου ως Ευρυδίκας και όχι Ευρυδίκης. Ετσι ενώ τα παραδείγματα πριν από μερικά χρόνια ήταν λιγοστά σήμερα καθημερινά αυξάνονται με τις ανακαλύψεις της αρχαιολογικής σκαπάνης. ας δείχνω μάλιστα εδώ δύο ευρήματα από το νεκροταφείο της Πέλλας, βγαλμένα από το χώμα πρόσφατα. Πρόκειται για χρυσά φύλλα με την ταυτότητα των νεκρών. Στο ένα φύλλο καταγράφεται το όνομα Ηγησίσκα, αντί του Ηγησίσκη, από το ρήμα ηγούμαι. Σας αναφέρω ακόμα πως η νεκρή ήταν ένα μικρό κορίτσι, έτσι είναι ίσκη=Ηγησίσκη. Στο άλλο καταγράφεται το όνομα Φιλοξένα.
‘Αλλο ένα εύρημα από το νεκροταφείο της περιοχής της Αγοράς ανήκει σε ένα ενεπίγραφο μολύβδινο έλασμα, ένα κατάδεσμο, όπως έλεγαν οι αρχαίοι. Είναι ένα σημαντικότατο απόκτημα της αρχαιολογικής έρευνας που πραγματοποιείται στη Μακεδονία τα τελευταία χρόνια. Το κείμενο αυτό, κατά την άποψή μου, μπορεί αποφασιστικά να βοηθήσει στην κατανόηση της Μακεδονικής διαλέκτου. Είναι ως αυτή τη στιγμή, το μοναδικό διαλεκτικό κείμενο της μακεδονικής. Η σημασία του αυξάνει ακόμα περισσότερο γιατί είναι σχετικά εκτεταμένο κείμενο. Αυτό το κείμενο που είναι έτοιμο προς δημοσίευση, μόλις εμφανιστεί, είμαι βέβαιος πως θα σχολιαστεί ευρύτατα από τους ειδικούς γλωσσολόγους. Η πινακίδα ήρθε στο φως μέσα σε ένα τάφο ενός ταπεινού ατόμου. Το κείμενο παρουσιάζει σχέσεις με την αττική στη σύνταξη. Ομως διαφέρει από την αττικο-ιωνική ομάδα στα εξής:

Η συνέχεια του κειμένου ΕΔΩ

.