.
.
Γρηγόριος Βαϊνάς – Καπετάν Αγραφιώτης
(1868 – 19 Δεκεμβρίου 1970)
.
………..Ο Γρηγόριος Βαϊνάς (επίσης αναφέρεται ως Βαενάς ή Βαγενάς) γνωστός και ως καπετάν Αγραφιώτης, γεννήθηκε στα Ασπρόγεια Φλώρινας [με ρίζα Σαρακατσάνικη] και ήταν οπλαρχηγός τού Μακεδονικού Αγώνα. Αποκαλούνταν Γκάρτσος από τους βουλγαρόφιλους, Αετός από τους συναγωνιστές του και Μαύρος Διάβολος από τους Οθωμανούς.
……….Από την ηλικία των 15 χρονών, συμμετείχε στις πρώτες συμπλοκές με τους Οθωμανούς, ενώ κατά την Μακεδονική επανάσταση τού 1896, έλαβε μέρος σε πολλές επιχειρήσεις κατά των Οθωμανών και των Βουλγάρων, με το σώμα τού καπετάν Κώττα Χρήστου [Κωνσταντίνος Χρήστου].
……….Το 1899, εντάχθηκε στο σώμα τού συγχωριανού του Ευάγγελου Νάτση και το 1901 ανέλαβε ταμίας τού σώματος. Την άνοιξη τού 1903, συνελήφθη από τους Οθωμανούς και φυλακίστηκε. Απέδρασε λίγο αργότερα και προσέφυγε μαζί με τον συγχωριανό του Χρήστο Παναγιωτίδη, στην Αθήνα, γιά να επιστρέψει στις αρχές Μαΐου, τού ίδιου χρόνου, με τον Λεχοβίτη Κοσμά Μπέλλιο.
……….Τον Μάϊο τού 1903, διακρίθηκε στην μάχη τού σώματος τού Ευάγγελου Νάτση Γεωργίου με τον κομιτατζή Πάντο Σίσκο, στο γεφύρι τής Καΐτσενης, κοντά στην Νεγόβανη (σημερινό Φλάμπουρο). Σύντομα αναδείχθηκε σε υπαρχηγό και απέκτησε την συμπάθεια πολλών στο σώμα του. Το καλοκαίρι τού 1903, γιά να αποφύγει έριδες με την ανάδειξή του στον αγώνα, αποφάσισε να το εγκαταλείψει και να ενταχθεί στο σώμα τού καπετάν Κώττα. Μετά την δολοφονία τού Ευάγγελου Νάτση Γεωργίου, ανέλαβε την αρχηγία τού σώματός του.
……….Απεβίωσε στις 19 Δεκεμβρίου 1970. Η κηδεία του έγινε δημοσία δαπάνη, όπου αποδόθηκαν στρατιωτικές τιμές.
……….Άρθρο τού δισέγγονου τού καπετάνιου, Ευάγγελου Μίχου, δίνει την πληροφορία ότι δύο παιδιά τού καπετάνιου βρέθηκαν (παρασυρμένοι βεβαίως από τα μεγάλα λόγια) στο ΕΑΜ. Ο ένας (Βαγγέλης) κατέληξε στα Σκόπια, και ο άλλος (Παντελής) στην βουργαρία (Σόφια). Μέχρι τον θάνατό του, το 1970 (ή 1971 όπως γράφει ο δισέγγονός του), ο καπετάν Αγραφιώτης δεν τους ξαναείδε. Στον Βαγγέλη δεν επετράπη η είσοδός του στην Ελλάδα, ενώ στον Παντελή απαγόρευσαν οι βούργαροι την επίσκεψή του στην Ελλάδα, χώρα μέλος τού ΝΑΤΟ, λόγω τού ‘’ψυχρού πολέμου’’. Ο Βαγγέλης ήταν Διοικητής τής Ανωτάτης Σχολής Πολέμου τού Συμφώνου τής Βαρσοβίας. Έτσι ο καπετάν Αγραφιώτης «[ ] έφυγε με τον καημό, ότι ανέθρεψε παιδιά γιά να υπηρετούν τον εχθρό όπως έλεγε [ ] αυτός που πολέμησε γιά την Ελλάδα στο πλευρό τού Παύλου Μελά κατά των βουργάρων».
………Συνεχίζοντας την καταγραφή του ο Ευάγγελος Μίχος, αναφέρθηκε και στην πρώτη του συνάντηση το 1975 στα Σκόπια με την οικογένεια τού θείου του Βαγγέλη. Εκεί γνώρισε την γυναίκα του, επίσης Ελληνίδα, η οποία μιλούσε άπταιστα Ελληνικά όπως και ο θείος του. Τα παιδιά τους όμως, η Σόνια και ο Γιάννης (Γιάννε) δεν γνώριζαν καθόλου την Ελληνική γλώσσα. Στο ερώτημά του γιατί δεν έμαθαν, η απάντηση ήταν ότι «[ ] μιλάνε την γλώσσα τού Μεγάλου Αλεξάνδρου, τα ‘’Μακεδονικά’’ και δεν χρειάζεται να μάθουν Ελληνικά». Όταν ξανασυνάντησε την Σόνια και τον Γιάννη αρκετές φορές αργότερα κατά την δεκαετία του ΄80, διαπίστωσε ότι η στάση τους είχε γίνει ακόμα φανατικώτεροι λόγω τής συνεχούς προπαγάνδας την οποία είχαν υποστεί, και η οποία είχε ως σκοπό την δημιουργία μίας ψεύτικης εθνικής συνειδήσεως και οντότητας.