Ο ΛΑΜΠΡΟΣ ΚΑΤΣΩΝΗΣ ΣΤΟ ΠΟΡΤΟ ΚΑΓΙΟ ΤΗΣ ΜΑΝΗΣ

 

Τού Ανάργυρου Κουτσιλιέρη, Διδάκτορος Φιλολογίας και Συγγραφέως

……….Το 1996 γιορτάστηκε στο Πορτοκάγιο η επέτειος γιά τα διακόσια χρόνια από την ημέρα τής συγκρούσεως τού στολίσκου τού Κατσώνη με τις ενωμένες γαλλοτουρκικές δυνάμεις. Η δεκαετία τού 1770-1780 ήταν μαύρα χρόνια γιά τον κατακαημένον Μοριά. Η επανάστασις τού 1769, τα Ορλωφικά δηλαδή και η καταστροφή τού Παναγιώταρου και τών Κολοκοτρωναίων  που ήταν μαζί τους στην Καστάνια, ήταν μία πραγματική συμφορά γιά την Πελοπόννησο. Αλλά και η Μάνη περνούσε τα πιό δύσκολα χρόνια τής πολυτάραχης ιστορίας της, γιατί οι τούρκοι με τον θεσμό τού Μανιατάμπεη απειλούν την ελευθερία της, που μέχρι τότε κατάφερε με αιματηρούς αγώνες να διατηρήσει. Σαν αχτίδα παρηγοριάς έλαμψε σε λίγο η δράση τού Κατσώνη κατά τον Ρωσοτουρκικό πόλεμο τού 1788-1792.

……….Όταν η αυτοκράτειρα τής Ρωσίας, υπέγραψε την συνθήκη που τερμάτιζε τον πόλεμο αυτόν, ο Λάμπρος καθώς είναι γνωστό δεν υπέγραψε τη δική του ειρήνη. Οργισμένος γιά την εγκατάλειψη των Ελλήνων από τούς συμμάχους των Ρώσους, απεφάσισε να διατηρήσει τον μικρό στόλο και να συνεχίσει τον αγώνα κατά των οθωμανών.

……….Ο στολίσκος είχε ανάγκη από χρήματα γιά να συντηρηθεί και οπωσδήποτε από λιμάνια γιά να προσορμίζεται. Το λιμάνι τής Τζιάς, στο οποίο μέχρι τότε προσορμιζόταν συνήθως ο στόλος του, τον εξυπηρετούσε όσο τον προστάτευε η ρωσική σημαία και η ιδιότητα τού Ρώσου αξιωματικού. Διακόπτοντας τις σχέσεις του με τούς Ρώσους υπεχρεώθη να ζητήσει ασφαλέστερο λιμάνι γιά τον στολίσκο του και κατέφυγε στο λιμάνι τού Πορτοκάγιου.

……….Το εκ φύσεως οχυρό τού λιμένος και η παρουσία των Μανιατών έκαναν δύσκολες τις επιχειρήσεις των τούρκων τόσο στην θάλασσα όσο και στην ξηρά. Με τις σκέψεις αυτές ο Κατσώνης, τον Απρίλιο τού 1792 έφτασε στο Πορτοκάγιο και άρχισε αμέσως την οχύρωση τού λιμένος. Η παραμονή του στο Πορτοκάγιο παρετάθη επί τρίμηνο περίπου. Γιά την δράση του κατά την διάρκεια τού χρόνου αυτού πολλά εγράφησαν.

……….Η δράση τού Κατσώνη ενόχλησε τούς τούρκους αλλά και τούς Γάλλους, των οποίων εμπορικά πλοία διασχίζουν συνεχώς την θάλασσα στην οποία κινείται ο στολίσκος τού Κατσώνη.

……….Τα εμπορικά πλοία αισθάνονται κάποια ανασφάλεια και αυτό έχει δυσμενείς επιπτώσεις στο εμπόριο’ τα πολεμικά πλοία των Γάλλων αναλαμβάνουν την προστασία τού εμπορικού ναυτικού.

……….Οι προστριβές μεταξύ Γάλλων και Κατσώνη δεν εβράδυναν και όταν τις τελευταίες ημέρες τού δευτέρου δεκαημέρου τού Ιουνίου 1792 τριάντα περίπου πολεμικά τού τουρκικού στόλου επετέθησαν κατά τού Πορτοκάγιου γιά να καταστρέψουν τον στόλο τού Κατσώνη, εμπροσθοφυλακή τού τουρκικού στόλου και ισχυρή μονάδα κρούσεως απετέλεσε η Γαλλική φρεγάτα «Μετριόφρων», η οποία υπό τον κυβερνήτη Venel άρχισε πρώτη τα καταιγιστικά πυρά κατά τού στόλου τού Κατσώνη.

……….Τρεις μέρες κράτησε η άνιση πάλη. Οι φθορές που υπέστησαν οι επιτιθέμενοι τουρκογάλλοι ήταν τρομαχτικές, αλλά το τέλος τού άνισου αγώνα δεν μπορούσε παρά να είναι εις βάρος τού Λάμπρου, αφού οι τούρκοι και οι Γάλλοι είχαν πίσω τους τις ανεξάντλητες πηγές των χωρών τους, ενώ ο Λάμπρος δεν είχε παρά την άγονη Μάνη, η οποία μπορούσε να τον ενισχύσει με πολεμιστές, αλλά τα υλικά μέσα τής φτωχής χώρας ήταν εντελώς περιορισμένα. Την τρίτη ημέρα κατά τις σχετικές πληροφορίες, ο Κατσώνης πήρε περί τούς δώδεκα άντρες και εκμεταλλευόμενος το σκοτάδι τής νύχτας πέρασε ανάμεσα από τα εχθρικά πλοία και έφτασε στα Κύθηρα.

……….Στο Πορτοκάγιο άφησε τον Γ. Ανδρούτσο με τούς πολεμιστές του. Γιά την δράση τού Κατσώνη και προ παντός γιά τον τριήμερο αγώνα τού Πορτοκάγιου και την αποχώρηση τού Ανδρούτσου έχουν γραφεί πολλά τα μυθιστορηματικά.

……….Οι ασάφειες και ανακολουθίες δεν παρατηρούνται μόνο σε ερασιτέχνες παραδοξογράφους, αλλά και σε δοκίμους ιστοριογράφους. Θα αρκεστούμε σε περιπτώσεις γνωστών επιστημόνων, οι οποίοι παρασυρμένοι από εντελώς αναξιόπιστες πηγές οδηγήθησαν στη διατύπωση απόψεων που προκαλούν θλίψη στον αναγνώστη.

……….Στην γνωστή μελέτη του γιά την πολεμική ιστορία τού Μοριά ο Γιάννης Βλαχογιάννης αναφέρεται στην παρουσία τού Κατσώνη στο Πορτοκάγιο, εκτενέστερα δε στην πορεία τού Ανδρούτσου από το Ταίναρο στην βορεινή Πελοπόννησο, από όπου κατάφερε να βρει πλοία και να φύγει.

……….Γιά την εγκατάσταση τού Κατσώνη στο Πορτοκάγιο λέει πως αυτή έγινε χωρίς την θέληση τού μπέη τής Μάνης..Όταν πιό κάτω προσπαθεί να αιτιολογήσει την ξαφνική αποχώρηση τού Κατσώνη γράφει πως «αυτή μάς την εξηγεί τού μπέη η προσταγή ίσως και φοβέρα». Αν όμως ο Κατσώνης λογάριαζε τόσο τις προσταγές τού μπέη και φοβότανε την φοβέρα του, πώς κράτησε το λιμάνι μήνες χωρίς τη θέλησή του; Είναι γνωστό πως ο Τζανέτμπεης Γρηγοράκης, τότε μπέης τής Μάνης, όχι μόνο δεν καταδίωκε τούς εχθρούς των τούρκων, αλλά και με προθυμία τούς βοηθούσε γι’ αυτό άλλωστε και επέσυρε την εναντίον του οργή τους.

……….Δυσάρεστη έκπληξη δοκιμάζει ο αναγνώστης διαβάζοντας τις σχετικές με τον Κατσώνη και τον Ανδρούτσο πληροφορίες. που βρίσκει στην ιστορία τού καθηγητού τού Πανεπιστημίου της Θεσσαλονίκης Α. Βακαλόπουλου.

Στον τέταρτο τόμο τής ιστορίας αυτής διαβάζαμε:

……….«Ταυτόχρονα – ύστερα από εντολή τού επικεφαλής τού τουρκικού στόλου – εφορμούν εναντίον του οι Μανιάτες με επικεφαλής τον μπέη τής Μάνης Ζανέτο Κουτήφαρη. Την τρίτη μέρα τα ελληνικά πληρώματα εγκατέλειψαν τα πλοία τους και επεχείρησαν να διασκορπιστούν και να διαφύγουν. Οι Μανιάτες τούς καταδιώκουν, αποκεφαλίζουν όσους πιάνουν και παρουσιάζουν τα κεφάλια τους στον πασά. Εξαίρεση έκανε ο Γεώργιος Μαυρομιχάλης, ο οποίος διαφύλαξε στην Τζίμοβα όσους άνδρες αιχμαλώτισε και μάλιστα μη υπακούοντας στους τούρκους φρόντισε να τούς επιβιβάσει σε καΐκι και να τούς φυγαδεύσει».

……….Από τα γραφτά του φαίνεται πως ο Βακαλόπουλος παρεσύρθη από εντελώς αναξιόπιστες πηγές, στις οποίες και παραπέμπει, χωρίς να επιχειρήσει κανέναν έλεγχο τής αξιοπιστίας των.

……….Η ιστορία τής Μάνης φαίνεται πως τού ήταν άγνωστη. Γράφει, καθώς είδαμε, ότι οι Μανιάτες όρμησαν κατά των ανδρών τού Κατσώνη έχοντας επικεφαλής τον μπέη τής Μάνης Τζανέτο Κουτήφαρη.

……….Ο Τζανέτος Κουτήφαρης είχε γίνει μπέης πριν από 16 χρόνια, τώρα είναι κυνηγημένος από τούς τούρκους και είχε ζητήσει σωτηρία στην Ζάκυνθο, αλλά και η ηλικία του δεν ήταν κατάλληλη γιά πολεμικές εφορμήσεις.

……….Μπέης τής Μάνης ήταν ο Τζανέτμπεης Γρηγοράκης, άνθρωπος γνωστός γιά την προσήλωσή του στην ιδέα τής εθνικής ελευθερίας.

……….Ο Κατσώνης οχύρωσε το Πορτοκάγιο όχι απλώς με την συγκατάθεση αλλά με την βοήθεια των Μανιατών. Η συνεργασία τού Κατσώνη με τούς Μανιάτες δεν άρχισε το 1792, αλλά το 1788, δηλαδή από την αρχή τού πολέμου. Περί αυτού υπάρχουν μαρτυρίες αναμφισβήτου κύρους. Σε αναφορά τού Μαρκησίου Felix από 30-8-1788 διαβάζαμε:

……….«Ένεκα των αδικιών, ας κάμνουν εις το εμπόριον ημών όλα τα υπό ρωσικήν σημαίαν καταδρομικά, των οποίων τα 3/4 είναι πειρατικά, όλα εξωπλισμένα διά Μανιατών, είμαι ηναγγασμένος να συλλάβω όλους τούς μη ακολουθούντας τας συνθήκας, διότι άνευ τούτου 20 εξωπλισμέναι φρεγάται δεν θα ήτο δυνατόν να επαρκέσουν να διατηρήσουν την ησυχία εις τας θάλασσας τής Ανατολής. Μαρκήσιος St. Felix»

……….Στην κατηγορία αυτή ο Κατσώνης απαντώντας προς τον γενικό Πρόξενο St. Sauveur τονίζει «Δεν εξόπλισα πειρατάς αλλά καταδρομείς εναντίον εχθρικού έθνους».

Άλλη έγκυρη πληροφορία:

« Βερσαλλίαι 31-8-1788

……….Ο κόμης De La Luzerne μού επεφόρτισε να λάβω την τιμήν να απευθύνω εις τον κόμητα το έγγραφον τού μαρκησίου Felix, ενώ ο αξιωματικός ούτος αναφέρει τούς λόγους, οίτινες παρεκίνησαν αυτόν να μεταχειρισθή ως πειρατικόν εν καταδρομικόν Μανιατών υπό σημαίαν και δίπλωμα ρωσικόν. Κρίνεται απαραίτητον να γίνουν παραστάσεις εις την αυλήν τής Ρωσίας επί τής ευκολίας, μεθ’ ης ο Ταγματάρχης Λάμπρος διανέμει διπλώματα καταδρομής εις πλοιάρχους και πληρώματα Μανιάτας, οίτινες μη αναγνωρίζοντες ουδεμίαν εξουσίαν κατέφυγον εις ταύτην την καταδρομήν».

Ο Γάλλος περιηγητής Olivier που ταξίδεψε στην Ελλάδα στα 1793 και έμαθε συγκεκριμένα γεγονότα έγραφε:

……….«Η Πύλη μαθαίνοντας τον επανεξοπλισμό τού Κατσώνη και την βοήθεια που έπαιρνε από τούς Μανιάτες, ενίσχυσε τις δυνάμεις τού καπουδάν Πασά και ταυτόχρονα κινητοποίησε τα τουρκικά στρατεύματα τού Μοριά γιά εισβολή στην Μάνη από την πλευρά τού Μυστρά.»

Ο πρόξενος τής Γαλλίας στα Επτάνησα Saint Sauveur, που παρακολούθησε τον πόλεμο τού 1787-1792 και ήταν υποχρεωμένος να ενημερώνει την κυβέρνησή του, σε σχετική αναφορά γράφει:

……….«Από την στιγμή αυτή συγκέντρωσε τις δυνάμεις του, άφησε το λιμάνι τής Τζιάς, κατευθύνθηκε στην Μάνη και άραξε στον κόρφο τού Πορτοκάγιου. Διάλεξε αυτό το καταφύγιο υπολογίζοντας στον φιλελευθερισμό των Μανιατών που βρίσκονται σε αδιάκοπο σχεδόν πόλεμο με τον τούρκο. Ήταν σίγουρος πως θα τον δεχτούν με προθυμία».

……….Ο Άγγλος ιστορικός Φίνλεϋ λέει πως ο Κατσώνης «Έκαμε το Πορτοκάγιο στηΝ Μάνη ναυτικό του ναύσταθμο αφού εξησφάλισε την βοήθεια των Κακαβουλιωτών».

……….Η τραγωδία των Ορλωφικών ήταν τρομερό πλήγμα κατά τού Έθνους. Τα άγρια στίφη των τουρκαλβανών δέκα ολόκληρα χρόνια σκορπούσαν τον όλεθρο στον κατακαημένον Μοριά, αλλά και η Ρούμελη λούφαξε μπροστά στην Τραγωδία τής Πελοποννήσου. Οι θηριωδίες των αλβανών και η βαρεία σκιά τού αιμοσταγούς Αλή των Ιωαννίνων, που ενεφανίσθη σε λίγο, ως βραχνάς επεκάθησαν στα στέρνα τού Έθνους. Στα τέλη τού 18ου και τις αρχές τού 19ου αιώνα απελπισία και τρόμος συνέχουν την ψυχή τού δουλωμένου γένους. Στα χρόνια εκείνα τής συμφοράς και τού ολέθρου το κήρυγμα τού Κατσώνη ακούγεται ως άσμα αναστάσεως. Η φωτεινή μορφή του και η λάμψη των τηλεβόλων τού Πορτοκάγιου είναι η ροδοδάκτυλος Ηώς που προαναγγέλει την ανατολή τής Εθνεγερσίας. Στο Πορτοκάγιο ο Κατσώνης με τούς ομόφρονές του Μανιάτες άρχισαν τον πρόλογο τής εποποιΐας τού ’21.

……….Οι Μανιάτες θα γράψουν και τον επίλογο, αλλά και τού Κατσώνη η μορφή δεν εξέλιπε με τον αφανισμό τής υλικής του υποστάσεως. Ως ενσαρκωτής οράματος και ιδανικών εντάσσεται στη χορεία των ηρώων που προσδιορίζουν την ευεργετική πορεία τού ιστορικού γίγνεσθαι και επηρεάζουν την εξέλιξη τού εθνικού βίου.

Η δράση τού Κατσώνη στις ώρες εκείνες τού τρόμου, τού εξασφαλίζει την αιώνια ευγνωμοσύνη τού έθνους.

Πηγή τού κειμένου  το ιστολόγιο :  www.mani.org.gr/ 
Επιμέλεια κειμένου : Ἑλληνικὸ Ἡμερολόγιο 

Αφήστε μια απάντηση