.
.
.
.,
,
ΟΙ ΑΠΟΚΡΙΑΤΙΚΕΣ ΓΙΟΡΤΕΣ ΚΑΙ Η ΔΙΟΝΥΣΙΑΚΗ ΛΑΤΡΕΙΑ
.
.
Μόνικα Ἀδᾶμ
Δρ.Πηνελόπη Μωραῒτου
.
Περιεχόμενα : Ἱστορία, Αἰσθητική Ἀγωγή, Χορὸς καὶ Μουσικὴ, Ἡ Διονυσιακή λατρεῖα καὶ οἱ σημερινὲς γιορτὲς ἀποκριᾶς, Γεωγραφία, Γλῶσσα καὶ ἑτυμολογία λέξεων, Λαογραφία, Συγκέντρωση – ἐπεξεργασία καὶ καταγραφὴ τῆς ὕλης, Βιβλιογραφία.
.
.
ΠΕΡΙΛΗΨΗ
Ἡ Διονυσιακὴ λατρεῖα, εἶναι μὲν στοιχεῖο κεντρικὸ στὸ σύστημα τοῦ ἑλληνικοῦ πολιτισμοῦ, ἔχει ὅμως διαφορετικὴ κατεύθυνση (Vernant, 2003: 470)· εἶναι ἡ μορφὴ τοῦ Ἄλλου, ἡ ἄλλη ὅψη τοῦ ἱεροῦ, ἀσταθής, ἔκρυθμη, συγκλονιστικὴ, ἀσύλληπτη (Vigetti, 1996: 397).
Ἡ ἀνάπτυξη τῆς λατρεῖας αὐτῆς, κυρίως στὶς πόλεις (Ἀττικά Διονύσια), ἐμπεριέχει ἄφθονα στοιχεῖα ἀντιστροφῆς – κατάργησης τῶν κυρίαρχων κοινωνικῶν προτύπων. Οἱ ἀποκριάτικες γιορτὲς, ἀπό τὴν ἀπαρχή τους μέχρι σήμερα, μὲ ὅλες τὶς ἀλλοιώσεις, τὶς παραμορφώσεις, τοὺς μετασχηματισμοὺς καὶ τὶς συνθέσεις νέων πολιτισμικῶν στοιχείων, ἀποτελοῦν μία ρήξη μὲ τὰ ἐκάστοτε κοινωνικὰ στερεότυπα· εἶναι ἡ ἄλλη ὅψη τοῦ καθωσπρεπισμοῦ. Μὲ τὴν ἔννοια αὐτή, ἡ ἰδέα τῆς σύνδεσης τῆς Διονυσιακῆς ἐορταστικῆς λατρεῖας, μὲ τὶς Ἀπόκριες, δὲν ὑπακούει σὲ ἕναν ἀναχρονισμό, ἀλλά ἐξυπηρετεῖ ἕνα συγχρονισμὸ μὲ μερικὲς βαθιὲς ἀνάγκες τῶν σημερινῶν κοινωνιῶν. Τὴ σύνδεση αὐτή, παρουσιάζουμε σὲ γενικὲς γραμμὲς στὴν εἰσήγησή μας…
.
Ιστορία
.
(…) Ὁ μιμητισμὸς καὶ οἱ γιορτὲς γονιμότητας, εἶναι βασικὰ χαρακτηριστικὰ τῶν ἀπαρχῶν τῶν τροφοπαραγωγικῶν κοινωνιῶν. Ἡ ἀντιστοιχία τοῦ διδύμου Γῆ – Οὐρανός στὸ δίδυμο Γυναῖκα – Ἄντρας, ἐξυπηρετεῖ τὴ μέγιστη ὑπαρξιακή ἀνάγκη τῶν ἀγροτικῶν κοινωνιῶν: τὴν εὐφορία, τὴν καρποφορία, τὴ γονιμότητα τῆς Γῆς…
.
Γεωγραφία
.
(…) Ἡ Θρακικὴ – ὀρεινή διονυσιακὴ λατρεῖα, εἶναι αὐτή τῆς ὁποῖας σημαντικὰ λατρευτικὰ στοιχεῖα, διατηροῦνται καὶ στὴ νεότερη ἐποχή στὶς περιοχὲς τῆς Θράκης καὶ τῆς Μακεδονίας, στὴ γιορτὴ τοῦ Κωστιανοῦ Καλόγερου καὶ στὴ γιορτὴ τῶν Ἀναστενάρηδων (Κακακούρη, 1963: 58-59)…
.
Γλώσσα και ετοιμολογία λέξεων
.
Ὁ ὅρος «Ἀπόκρεῳ» ἐμφανίστηκε στοὺς πρωτοβυζαντινοὺς χρόνους. Ἀπό τὸν 6ο μ.Χ. αἰῶνα, ὁ Θεοφάνης μιλᾶ γιὰ τὴ νηστεῖα τοῦ «Πᾶσχα ἀποκρεωσίμου». Στὴν ἐκκλησιαστική γλῶσσα, ὁ ὅρος «Ἀπόκρεω», ἀναφέρεται στὴν προτελευταῖα Κυριακὴ τῆς Καθαρῆς Δευτέρας, γιατὶ ἀπό τὴν ἐπόμενη μέρα, ὁριζόταν ἡ ἀποχή ἀπό τὸ κρέας (Μεγάλη Ἑλληνική Ἐγκυκλοπαίδεια, 5ος τόμ: 165).
Ὁ Φαίδων Κουκουλὲς, ἀναφέρει ὅτι, ὑπαινιγμό γιὰ διασκεδάσεις, τραγούδια καὶ παιχνίδια στὶς Ἀπόκριες, κατὰ τὸν 8ο αἰῶνα, ἔχουμε στοὺς κατηχητικοὺς λόγους τοῦ Θεοδώρου τοῦ Στουδίτου. Ἐπίσης ἀναφορᾶ σὲ μεταμφιέσεις ἀντρῶν σὲ γυναῖκες καὶ ἀντίστροφα, γίνεται ἀπό τὸ Χρυσόστομο, τον 4ο αἰῶνα καὶ ἀπό τὸν Ἀστέριο Ἀμαθείας, κατὰ τὸν 4ο καὶ 5ο αἰῶνα, ὁ ὁποῖος ἀναφέρει μεταξὺ ἄλλων, μεταμφιέσεις στρατιωτῶν μὲ σκοπὸ νὰ διασύρουν τοὺς ἀξιωματικούς τους.
Παρὰ τὶς ὅποιες ἀπαγορεύσεις, οἱ μεταμφιέσεις συνεχίζονται καὶ μάλιστα, κατὰ τὸν 10ο αἰῶνα, ἔχουμε μέσα στὴν ἐκκλησία κληρικοὺς μεταμφιεσμένους σὲ διάφορα ζῶα (Κουκουλὲς, 1955: 155-157).
Ἡ προσπάθεια τῆς χριστιανικῆς ἐκκλησίας νὰ ἐμποδίσει, μέσῳ τῆς ἀποχῆς, τὶς παλιὲς ἐορταστικές συνήθειες πρὸς τιμὴ τῆς βλάστησης καὶ τῆς γονιμότητας, ἀπέβηκε ἄκαρπη…
.
Λαογραφία
.
(…) Στὸν Τύρναβο, τὴν ἡμέρα τῆς Καθαρῆς Δευτέρας, ξακουστὸ εἶναι τὸ ἔθιμο τοῦ «Μπουρανὶ», τοῦ ὁποίου οἱ ρίζες βρίσκονται στὰ Διονύσια. Πρόκειται γιὰ ἕνα λαϊκὸ πανηγύρι, ἀλλά στὴν οὐσία εἶναι γιορτὴ τοῦ φαλλοῦ καὶ συμβολίζει τὴν ἀναπαραγωγή καὶ τὴν εὐτεκνία.
Περιγράφοντας τὸ ἔθιμο ὁ Ἀχιλλέας Τζάρτζανος λέει: «Ἄμα ἄκουε κανεὶς τὰ τραγούδια αὐτά, μποροῦσε νὰ λάβει μία ἰδέα, τὶ ἦσαν τὰ φαλλικὰ καὶ τὰ ἄλλα ὅμοια ἄσματα τῶν ἀρχαίων Ἑλλήνων»· ἐννοῶντας, κατὰ τὸν Γεῶργιο Μέγα, τὶς φαλλικὲς πομπὲς τῶν κατ’ἀγρούς Διονυσίων ποὺ περιγράφει ὁ Αριστοφάνης (Μέγας, 1988: 123)…
,
,
,
Διαβᾶστε ὁλόκληρο τὸ ἄρθρο στὸ : www.e-istoria.com
.
.
.
Ἀναδημοσίευση ἐπιβάλλεται μὲ τὴν αὐτονόητη πάντοτε ἀναφορά στὴν πηγὴ
.
.
[shortlink] : http://wp.me/p12k4g-4ca
Πολυτονισμὸς κειμένου : Ἑλληνικό Ἡμερολόγιο
,
,
[ Ἡ φωτογραφία ἀνήκει στὸν καλλιτέχνη Νίκο Βαβδινούδη, ἔκθεση τοῦ ὁποίου μὲ θέμα ”Πρόσωπα + Προσωπεῖα” [ Κωδωνοφόροι-Ἀνατολική Μακεδονία ], πραγματοποιείται ἀπό 15 Φεβρουαρίου 2014 – 5 Μαρτίου 2014. Παραγωγή: Φωτογραφικὸ Κέντρο Θεσσαλονίκης.]
.