Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΩΝ ΣΥΜΙΑΚΩΝ ΔΥΤΩΝ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΤΟΥ ΝΑΥΑΓΙΟΥ ΤΩΝ ΑΝΤΙΚΥΘΗΡΩΝ (24/11/1900 ΕΩΣ ΤΕΛΟΣ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 1901)

,

.

Επιλεγμένο απόσπασμα από Εργασία τής Νικολή Μαγδαληνής ΑΕΜ 12190 υπό την επίβλεψη τού καθηγητού Ιωάννη Χ. Σειραδάκη. Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Τμήμα Φυσικής, Τομέας Αστροφυσικής, Αστρονομίας και Μηχανικής. Θεσσαλονίκη 2012.

……….Στις 4 Απριλίου 1900, στη θέση «Πινακάκια» [ή Καμινάκια όπως είναι το σωστό σύμφωνα με τον κύριο Ευστράτιο Χαρχαλάκη Δήμαρχο Κυθήρων] στα Αντικύθηρα, ανακαλύφθηκε ένα αρχαίο ναυάγιο από Συμιακούς δύτες.

……….Μετά την τυχαία ανακάλυψη τού ναυαγίου το 1900 από τους Συμιακούς δύτες, η ομάδα συνέχισε το ταξίδι της και αργότερα επέστρεψε στη Σύμη χωρίς να ακολουθήσουν αξιοσημείωτα περιστατικά. Πέρασαν κάποιους μήνες απολαμβάνοντας τους καρπούς τής επιτυχημένης αποστολής τους ως σπογγαλιείς, ενώ παράλληλα διεξήχθησαν έντονες συζητήσεις και ζητήθηκαν συμβουλές από τους μεγαλύτερους, γιά το τί θα έκαναν με το πλοίο θησαυρό. Τελικά ο Συμιακός καθηγητής τής Αρχαιολογίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών Α. Οικονόμου, τους έπεισε να δηλώσουν τον θησαυρό στην Κυβέρνηση παρά να εμπλακούν σε κάποια παράνομη περιπέτεια. Έτσι, στις 6 Νοεμβρίου, ο Δημήτριος Κόντος και ο Ηλίας Λυκοπάντης πήγαν στην Αθήνα, παίρνοντας μαζί τους τον υπερμεγέθη μπρούτζινο βραχίονα που είχαν ανασύρει ως πειστήριο και παρουσιάστηκαν στον Υπουργό τής Παιδείας Σπυρίδωνα Στάη.

……….Οι σφουγγαράδες έκλεισαν συμφωνία γιά να συμμετάσχουν στην ανασκαφή και τους δόθηκε η υπόσχεση να πάρουν κατάλληλη αμοιβή γιά όσους θησαυρούς θα ανέσυραν και θα παρέδιδαν στην κυβέρνηση. Παράλληλα, κατά τις ανασκαφές θα είχαν στη διάθεσή τους ένα σκάφος τού πολεμικού ναυτικού μαζί με τον απαραίτητο εξοπλισμό γιά την ανέλκυση των βαρέων αντικειμένων. Συμφωνήθηκε επίσης να βρίσκεται στο πλοίο ένας αναγνωρισμένος αρχαιολόγος γιά να επιβλέπει την όλη επιχείρηση, και η ειδική αυτή αποστολή ανατέθηκε στον φίλο των σφουγγαράδων τον καθηγητή κ. Οικονόμου.

……….Αμέσως οι εφημερίδες άρχισαν να γράφουν γιά το γεγονός και γιά τις ανασκαφές που ακολούθησαν. Διατέθηκε το οπλιταγωγόν «Μυκάλη» και με κυβερνήτη τον Ανδρέα Σωτηριάδη και αξιωματικούς που πήραν την τελευταία στιγμή από άλλα πλοία, απέπλευσε στις 24 Νοεμβρίου. Η τρικυμία όμως δεν επέτρεψε στους δύτες να εργαστούν καλά, ενώ και το «Μυκάλη» ήταν πολύ μεγάλο γιά να κάνει ελιγμούς κοντά στην παραλία και μάλιστα σε ταραγμένη θάλασσα, γι’ αυτό και χρειάστηκαν δεύτερο βοηθητικό μικρότερο πλοίο.

……….Παρ’ όλες βέβαια τις δυσκολίες οι δύτες κατάφεραν να βγάλουν μερικά αντικείμενα τα οποία μετέφεραν με το «Μυκάλη» στον Υπουργό τής Παιδείας στις 27 Νοεμβρίου 1900. Ο Υπουργός των Ναυτικών διέταξε την ατμοημιολία «Σύρος» που βρισκόταν στην Πάτρα να καταπλεύσει στα Αντικύθηρα και να συνεργαστεί με το «Μυκάλη» και έτσι οι εργασίες επαναλήφθηκαν μόλις έφτασαν τα πλοία στο μέρος τού ναυαγίου. Επί τής «Σύρος» τής οποίας κυβερνήτης ήταν ο Ιάσων Μπούμπουλης, θα επέβαινε ο έφορος των αρχαιοτήτων κ. Καββαδίας γιά να καταγράφει τις ανελκόμενες αρχαιότητες.

……….Κατά τους μήνες που ακολούθησαν (Ιανουάριος-Φεβρουάριος 1901), ανακαλύφθηκαν πολλά αντικείμενα και αγάλματα, παρά τις δυσμενείς καιρικές συνθήκες που επικρατούσαν κατά καιρούς και δημιουργούσαν προβλήματα. Αγάλματα, κομμάτια αγαλμάτων, κοσμήματα, νομίσματα, αγγεία, και πολλά άλλα ήλθαν στην επιφάνεια. Τα σημαντικότερα ευρήματα ήταν βεβαίως το επιβλητικό άγαλμα τού Ερμή και ο Μηχανισμός των Αντικυθήρων. Κατά την διάρκεια των ανασκαφών έγιναν επανειλημμένες προσπάθειες από την Ελληνική κυβέρνηση ώστε να έρθει από το εξωτερικό κάποιο ειδικό πλοίο που θα βοηθούσε στις εργασίες των δυτών κάτι το οποίο δεν έγινε. Ένα από τα ζητήματα που απασχόλησαν την Κυβέρνηση κατά τη διάρκεια των ανασκαφών ήταν η αμοιβή των δυτών η οποία μετά από πολλές συζητήσεις και διαπραγματεύσεις ορίστηκε στις 150.000 δραχμές.

……….Και κάπως έτσι ξεκίνησε το χρονικό των ανασκαφών οι οποίες έφεραν εν 33333333συνεχεία στο φως μεγάλο πλήθος αρχαιολογικών θησαυρών μεταξύ των οποίων μεγαλοπρεπή αγάλματα, γλυπτά, και σκεύη πολυτελείας, γυάλινα, κεραμικά, και χάλκινα αγγεία, κοσμήματα, νομίσματα, κομμάτια από το ίδιο το πλοίο, κατάλοιπα ακόμη και τροφών. Ένα βέβαια είναι σίγουρο και αδιαμφισβήτητο γεγονός, ότι καμμία άλλη ανασκαφή δεν δώρισε μονομιάς στην αρχαιολογία τόσο τεράστιο πλήθος αρχαίων ευρημάτων. Αλλά βέβαια ανάλογο προς το φορτίο των αρχαιολογικών θησαυρών ήταν και το φορτίο των ερωτηματικών που δώρισε στους αρχαιολόγους το ναυάγιο.

……….Μεταξύ των δυσκολιών που αντιμετώπισαν οι δύτες, εκτός από τις καιρικές συνθήκες και το βάθος τής καταδύσεως, ήταν και η ανέλκυση των μεγάλου μεγέθους αγαλμάτων, όπως τού ταύρου και τού Ηρακλή. Ο ταύρος χωρίς κεφάλι και πόδια μαζί με έναν ακόμη που χάθηκε στο βυθό, αποτελούσε μεγάλο πολυσύνθετο σύμπλεγμα. Το κολοσσιαίο άγαλμα τού αναπαυόμενου Ηρακλή, που επίσης ήταν ακέφαλο, έχασε τα πόδια του κατά την ανέλκυση, τα οποίο όμως βρέθηκαν αργότερα. Η ανέλκυσή του έθεσε σε κίνδυνο το μισό πλήρωμα τού «Μυκάλη», αλλά και το πλοίο, στην περίπτωση που έσπαγε ο γερανός του. Μετά την απόσπασή του από το βυθό από την τορπιλοτέθιδα «Αιγιάλεια», θεωρήθηκε από όλους ως βράχος τον οποίο ήταν έτοιμοι να ξαναρίξουν στη θάλασσα, αλλά ο κ. Στάης επέμεινε να ανελκυσθεί μέχρι τής ισάλου, και τότε αναγνωρίστηκε το θαυμάσιο άγαλμα.

……….Οι Συμιακοί δύτες στους οποίους η Αρχαιολογία και το Έθνος οφείλουν πολλά είναι οι ακόλουθοι:

  • Ιδιοκτήτες και πλοίαρχοι: Φώτιος Λευδιακός και Δημήτριος Ελευθερίου ή Κόντος.
  • Δύτες: Ιωάννης Ροδίτης, Γεώργιος Μουντιάδης, Κυριάκος Μουντιάδης, Ηλίας Λυκοπάντης, Κωνσταντίνος Καλαφάτης, Γεώργιος Θ.Κρητικός, Βασίλειος Ιωάννου ή Ζουρούδης.
  • Ναύτες: Νικόλαος Λευδιακός, Φιλήμων Κουμπουριός, Σωτήριος Παπακαλοδούκας, Ιωάννης Παπακαλοδούκας, Φώτιος Κοντός, Μερκούρης Καραγιάννος, Νικήτας Φασσάκης, Ιωάννης Α. Φωτάρης, Τζώρτζος, Σταυρής Μιχαλούτζος, Κώστας Σταυρηχάης, Γιάγκος Νικολάου και Διάκου Γεωργακιού.

……….Ο Εμμ. Λυκούδης στο Ημερολόγιό του μεταξύ άλλων είχε γράψει και τα εξής γιά την συνεισφορά των δυτών :

……….«[…]εἶναι ἀκατάληπτος τῶν ἀγαθῶν νησιωτῶν ἡ φιλοπατρία, οἱ ὁποῖοι ὂχι μόνον ὁλόκληρον ἀδέσποτον ἀρχαιολογικὸν θησαυρὸν κατέδειξαν, ἀλλὰ καὶ μὲ μόχθους καὶ κινδύνους, τῷν ὁποίων τῂν φρίκην δὲν δύναται νὰ περιγρὰψει, ἀποσπούν ἀπὸ βάθους μέχρι 35 ὀργυιῷν καὶ προσφέρουν εἰς τὸ Ἔθνος. Μόνον τὸν μικρὸν ἐκεῖνον χάλκινον κεχηνότα, τὸν ἀδέσποτον ἐν τῷ βυθῶ τοῦ πελάγους, ὅπως οἱ σπόγγοι, ἐάν ἐπώλουν εἰς τὸ ἐξωτερικόν, θὰ ἤρκει νὰ ἀππαλαγοῦν τὸ ὑπόλοιπον τοῦ βίου τῶν βασάνων καὶ τῶν κινδύνων τοῦ φοβερωτέρου τῶν ἐπαγγελμάτων, ἐκ τῶν ὁποίων οἱ ὀδόντες τοῦ καρχαρίου δὲν εἶναι ὁ τρομερώτερος, ἀπέναντι τῶν αἱμορραγιῶν τοῦ ἐγκεφάλου καὶ τοῦ νωτιαίου, τῶν κεραυνοβόλον ἐν τῶ βυθῷ ἀποπληξιῶν καὶ τῆς γενικῆς παραλύσεως. [ ]Παραδίδω τὰ ἄσημα τῶν μετριοφρόνον τοὺτων ἡρώων εἰς τήν δημοσὶαν συμπάθειαν».

……….Το «κλειδί» τού εγχειρήματος ήταν η αυτοθυσία των σπογγαλιέων, που εργάστηκαν σε αντίξοες καιρικές συνθήκες, με αποτέλεσμα την απώλεια τού δύτη Γ. Κρητικού και την αναπηρία άλλων δύο δυτών.

……….Στις 9 Μαΐου 1901 (27/4 π. ημ.), ο Κουρουνιώτης σε τηλεγράφημα λιτά ανακοίνωσε ότι: «Κατά τήν ἐργασίαν ἀπέθανεν ὁ δύτης Γεώργιος Κρητικός ἤ Νεοφώτιστος», ενώ σε αντίστοιχο ύφος ήταν και η αναφορά προς την Εφορεία Αρχαιοτήτων στις 31 Μαΐου 1901: «…ἡ ἐργασία ὅμως βαίνει πολύ βραδέως, ἕνεκεν τῆς ἀσθενείας τινῶν δυτῶν, οἵτινες νοσηλεύονται. Ἐργάζονται δέ μόνον πέντε».

……….Οι δύτες καταδύονταν σε βάθος 65-70 μέτρων, όπου παρέμεναν ως και 5 λεπτά, ενώ χρειάζονταν επιπλέον τρία λεπτά γιά την ανάδυση και την κατάδυση. Ως εκ τούτου, πραγματοποιούσαν πολλαπλές καταδύσεις καθημερινά, αντιμέτωποι με τις αντίξοες καιρικές συνθήκες, με το βάθος, με την ιλύ τού βυθού, αλλά και με το μεγάλο βάρος των αντικειμένων. Στο τέλος τού χειμώνα τού 1901 ήταν προφανής η σωματική καταπόνησή τους και δικαιολογημένα τα αιτήματά τους γιά διαστήματα ανάπαυλας.

*** ***

……….Οι επόμενες ανασκαφές στα Αντικύθηρα έγιναν πολύ αργότερα, το καλοκαίρι τού 1976 από την ομάδα τού Ζακ-Υβ Κουστώ και έφεραν κι αυτές στο φως νέα αρχαιολογικά αντικείμενα. Το 2014 η Εφορεία Εναλίων Αρχαιοτήτων, πραγματοποίησε από τις 15 Σεπτεμβρίου μέχρι τις 7 Οκτωβρίου στην περιοχή τού ναυαγίου των Αντικυθήρων, έρευνα, όπου εντοπίστηκαν νέα ευρήματα και αποτυπώθηκε με τοπογραφική ακρίβεια η θέση τού ναυαγίου, ενώ παράλληλα δημιουργήθηκε τρισδιάστατο μοντέλο τής βυθομετρικής και φωτογραφικής απεικόνισης. Η έρευνα υποστηρίχθηκε από το Ωκεανογραφικό Ινστιτούτο Woods Hole.

……….Στις 2 Φεβρουαρίου 2018, η Προϊσταμένη στην Εφορεία Εναλίων, κυρία Αγγελική Σίμωση(ι), μία από τις πλέον καταρτισμένες αρχαιολόγους στην Ελλάδα, υψηλά εξειδικευμένη και πεπειραμένη στις υποθαλάσσιες έρευνες, απομακρύνθηκε από το ερευνητικό έργο που διηύθυνε με πανθομολογούμενη επιτυχία από το 2008 στο ναυάγιο των Αντικυθήρων, με απόφαση τού υπουργείου Πολιτισμού.

……….Μετά από την δημοσίευση σχετικού ΦΕΚ στις 2 Φεβρουαρίου, η κυρία Σίμωση μετατέθηκε ως Προϊσταμένη στην Εφορεία Αρχαιοτήτων Ευβοίας, αντικαθιστώντας την κυρία Παρή Καλαμαρά, η οποία με την σειρά της μετατέθηκε στην Εφορεία Εναλίων Αρχαιοτήτων στην Αθήνα. Η είδηση αυτή ήταν ξαφνική, αφού οι κρίσεις ήταν προγραμματισμένες να γίνουν το καλοκαίρι. Σημειωτέον ότι η αιφνίδια μετάθεση τής κυρίας Σίμωση έγινε ενώ η έρευνα στο ναυάγιο Αντικυθήρων βρισκόταν σε κρίσιμο στάδιο.

……….Μάλιστα ο Αμερικανός αρχαιολόγος Μπρένταν Φόλεϊ (Brendan Foley) ο οποίος αυτοπροβάλλεται διεθνώς ως συν-επικεφαλής τής ενάλιας ανασκαφής, έχει παρακρατήσει αρχαιολογικό υλικό παρά την υποχρέωσή του βάσει νόμου να το παραδώσει. Μέρος τού υλικού παρέδωσε ο εν λόγω «αρχαιολόγος» μόνο μετά από μακροχρόνιες και ισχυρές πιέσεις από τους χορηγούς τής αρχαιολογικής έρευνας (!..).

……….Αποτέλεσμα αυτών των ύποπτων κινήσεων ήταν να αποσύρει το ενδιαφέρον και την ουσιώδη στήριξή του στην έρευνα, ένας από τους βασικούς και πιστούς χορηγούς τής ανασκαφής στα Αντικύθηρα, ο κύριος Πάνος Λασκαρίδης τού Ιδρύματος Αικατερίνης Λασκαρίδη. Ο κύριος Λασκαρίδης εξέφρασε τον προβληματισμό του αναφερόμενος ξεκάθαρα σε προσπάθεια οικειοποιήσεως τής έρευνας από ξένους συνεργάτες, θέτοντας ως όρο γιά την συνέχιση τής χορηγίας, την αλλαγή των έως σήμερα διαμορφούμενων συνθηκών.

……….Η πρόταση που έθεσαν η αρχική ανασκαφέας κυρία Σίμωση, ο δήμαρχος Αντικυθήρων κ. Χαρχαλάκης, και οι απογοητευμένοι χορηγοί – οι οποίοι όμως δεν έχουν πάψει να νοιάζονται γιά την τύχη τού ναυαγίου – είναι η εξής: ο χαρακτηρισμός τής υποθαλάσσιας ανασκαφής στα Αντικύθηρα ως σωστικής (πέραν τής συστηματικής) και, κυρίως, η συνέχιση τού προγράμματος υπό απόλυτα ελληνική διεύθυνση.


Αφήστε μια απάντηση