ΙΣΟΚΡΑΤΗΣ: A) «ΠΕΡΙ ΒΑΣΙΛΕΙΑΣ» ΠΑΡΑΙΝΕΤΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ ΠΡΟΣ ΝΙΚΟΚΛΕΑ – B) ΟΙ ΕΠΙΣΤΟΛΕΣ ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΦΙΛΙΠΠΟ ΚΑΙ ΤΟΝ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟ.

,

Ισοκράτης

,

Ι Σ Ο Κ Ρ Α Τ Η Σ

α. Περί βασιλείας

β. Οι επιστολές προς τον Φίλιππο και τον Αλέξανδρο

 

Εισαγωγή, μετάφραση, σχόλια και παραρτήματα:

Αθανάσιος Α. Τσακνάκης Φιλόλογος – Θεολόγος

Ξάνθη 2012

Επιλεγμένο απόσπασμα

 

 «Περί βασιλείας»

Το πρώτο ισοκρατικό κείμενο τού παρόντος βιβλίου είναι ένας «παραινετικός λόγος», ο οποίος έχει την τυπική δομή και εξωτερική μορφή των ρητορικών λόγων εκείνης τής εποχής. Είναι γνωστός ως λόγος «Περί βασιλείας» ή «Περί τού πώς δει βασιλεύειν» ή ως επιστολή «Προς Νικοκλέα». Το περιεχόμενό του αφορά την «βασιλική τέχνη», δηλαδή την τέχνη τής σωστής διοίκησης μιάς πόλης- κράτους και τής επιτυχούς άσκησης των πολιτικών εξουσιών (βλέπε και στα παραρτήματα ΣΤ΄ και Ζ΄).

Η επιστολή γράφτηκε και στάλθηκε στον Νικοκλή γύρω στο 370 π.Χ. Δύο χρόνια αργότερα, ο ίδιος παραλήπτης έλαβε από τον Ισοκράτη ακόμη ένα έργο, το «Νικοκλής ή Κύπριοι», στο οποίο γίνεται αναφορά στις υποχρεώσεις που έχουν οι υπήκοοι απέναντι στον βασιλιά και στο κοινωνικό σύνολο. Γιά τούτα τα δύο συμβουλευτικά έργα ο Νικοκλής έστειλε ως αμοιβή στον Ισοκράτη το υπέρογκο ποσό των είκοσι ταλάντων. Ο Νικοκλής υπήρξε βασιλιάς τής Σαλαμίνας, μιάς πλούσιας και γνωστής κυπριακής πόλης. Ήταν γιός τού βασιλιά Ευαγόρα, τον οποίο διαδέχτηκε στον θρόνο κατά το 374 π.Χ., και αδελφός τού στρατηγού Πνυταγόρα, ο οποίος δολοφονήθηκε γιά λόγους που δεν μας είναι σαφώς γνωστοί Ο Ισοκράτης ήταν διδάσκαλος τού Νικοκλή. Από αυτήν την στενή σχέση πηγάζει η οικειότητα, η ευθύτητα, η φιλική διάθεση, η παρρησία και η ειλικρίνεια που διακρίνουν το ύφος τής επιστολής. Ο λόγος τού Ισοκράτη είναι απλός και περιεκτικός, σαφής και ακριβής, λιτός και φιλοσοφημένος. Σε ολόκληρο το έργο είναι εμφανείς οι βαθιές πολιτικές, κοινωνιολογικές και ψυχολογικές γνώσεις τού μεγάλου ρήτορα, τού οποίου οι διαπιστώσεις και οι προτάσεις είναι εκπληκτικά επίκαιρες, ενδιαφέρουσες και χρήσιμες. Τα ισοκρατικά έργα επηρέασαν άμεσα πολλούς Έλληνες συγγραφείς (βλέπε και στο παράρτημα Γ΄), ιδιαίτερα τής Βυζαντινής περιόδου, οι οποίοι θέλησαν ν’ απευθύνουν παραινετικούς λόγους προς διάφορους ηγεμόνες και παράλληλα ν’ αποφύγουν επιμελώς την εμπλοκή τους στις επικίνδυνες ραδιουργίες και στις καταστροφικές κολακείες τής εκάστοτε Αυλής. Οι ισοκρατικοί παραινετικοί λόγοι αποτέλεσαν υπόδειγμα και γιά πολλούς ξένους συγγραφείς τού είδους (μεταξύ των οποίων ξεχωρίζει ο Niccolò Machiavelli, με τον περίφημο «Ηγεμόνα» του), ιδιαίτερα κατά την εποχή τής Ιταλικής Αναγέννησης. Θα ήταν ευχής έργο να έβρισκε ο Ισοκράτης πολλούς άξιους μιμητές και στις ημέρες μας.

 Η πόλις των Αθηνών

Οι επιστολές προς τον Φίλιππο και τον Αλέξανδρο.

Από το σύνολο των επιστολών, που η αρχαία γραμματεία αποδίδει στον ρήτορα Ισοκράτη, μόνον εννέα έχουν διασωθεί μέχρι τις μέρες μας, εξαιρουμένων εκείνων των επιστολών, που συμπεριλήφθηκαν μεταξύ των «Λόγων». Δύο από τις εννέα «Επιστολές» απευθύνονται στον Φίλιππο, βασιλιά τής Μακεδονίας, και άλλη μία απευθύνεται στον διάδοχό του, Αλέξανδρο τον Μέγα (βλέπε και στα παραρτήματα Δ΄ και Θ΄). Οι συζητήσεις γιά την αυθεντικότητα των «Επιστολών» έλαβαν κατά καιρούς μεγάλη έκταση, ακολουθώντας το παράδειγμα πολλών άλλων κειμένων τής αρχαιοελληνικής γραμματείας.

Σήμερα, οι περισσότεροι επιστήμονες δέχονται την γνησιότητα αυτών των εννέα ισοκρατικών κειμένων, ενώ έχουν καταρριφθεί τα περισσότερα επιχειρήματα εκείνων των ερευνητών, που θεωρούσαν την συλλογή «ύποπτη» ή «ψευδεπίγραφη». Η προβολή και η εξύψωση τής Αθήνας – ιδιαίτερης πατρίδας τού Ισοκράτη – καθώς και η προτροπή γιά την συνένωση όλων των Ελλήνων ενώπιον τού ασιατικού κινδύνου είναι οι κινητήριες ιδέες, οι οποίες εξώθησαν τον μεγάλο ρήτορα ν’ απευθυνθεί προς τον ισχυρό Μακεδόνα ηγεμόνα και τον πολλά υποσχόμενο διάδοχό του. Ο «Πανελληνισμός» κυριαρχεί στις γραμμές των τριών επιστολών, ενώ με πάθος τονίζεται η ανάγκη άμεσης αντιμετώπισης τόσο των εσωτερικών – εμφυλίων – διχονοιών, όσο και των αυξανόμενων εξωτερικών κινδύνων. Ο Φίλιππος καλείται να δείξει την μεγαλύτερη δυνατή κατανόηση και επιείκεια έναντι των «άτακτων» ή «πεισματάρηδων» ή «στενόμυαλων» συμπατριωτών του και να φανεί σκληρός και αποφασιστικός έναντι των εχθρών τού Ελληνισμού

Πίσω από κάποιες υπερβολές ή ορισμένες κολακείες, που ο αποστολέας έντεχνα και σκόπιμα συμπεριλαμβάνει στα διπλωματικά κείμενά του, γίνεται αισθητή η ρωμαλέα παρουσία τού ανήσυχου πατριώτη, γίνεται αντιληπτό το άγρυπνο βλέμμα τού σοφού και διορατικού ρήτορα, γίνεται κατανοητός ο βαθύς στοχασμός τού ενωτικού και ανιδιοτελούς πολιτικού, τού σεβαστού διδασκάλου και τού μεγάλου Έλληνα, εκείνου τού σπάνιου Έλληνα, που γεννιέται και δρα τότε ακριβώς που ανακύπτει η μεγαλύτερη εθνική ανάγκη.

Διαβάστε την εξαιρετική εργασία στο: https://www.academia.edu/

Αφήστε μια απάντηση