ΤΟ ΧΡΟΝΙΚΟ ΤΗΣ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗΣ ΤΟΥ ΑΝΩ ΜΕΡΟΥΣ ΣΤΟΝ ΝΟΜΟ ΡΕΘΥΜΝΟΥ (22/8/1944)

 

 

Στὶς 22 Αὐγούστου τοῦ 1944  κατὰ διαταγὴ τοῦ Γερμανοῦ στρατηγοῦ Φρίντριχ Βίλχμεμ Μίλλερ, ἰσοπεδώνονται ἐννέα χωριὰ στὴν κοιλάδα Ἀμαρίου καὶ ἐκτελοῦνται 164 κάτοικοί τους. Ἡ ὅλη Γερμανικὴ ἐπιχείρηση ποὺ ξεκίνησε στὶς 13 Αὐγούστου καὶ κράτησε ἔως τὶς 5 Σεπτεμβρίου, στόχο εἶχε νὰ ἐκδικηθῇ τὴν συνεχὴ ἀντιστασιακὴ δράση τῶν Κρητῶν καὶ τὴν ἀνυπότακτη φύση τους. Τὴν προηγουμένη εἶχαν ἐκτελέσει 30 ἄνδρες γιὰ τὴν δολιοφθορᾶ τῆς Δαμάστας.

Ἡ διαταγὴ τοῦ Γερμανοῦ Στρατηγοῦ στὶς 13/8/1944

Ἑπειδὴ ἡ πόλις τῶν Ἀνωγείων εἶναι κέντρον τῆς Ἀγγλικῆς κατασκοπείας ἐν Κρήτῃ καὶ ἐπειδὴ οἱ Ἀνωγειανοὶ ἐξετέλεσαν τὸν φόνον τοῦ λοχίου φρουράρχου Γενὶ – Γκαβὲ καὶ τῆς ὑπ’ αὐτὸν φρουρᾶς καὶ ἐπειδὴ οἱ Ἀνωγειανοὶ ἐξετέλεσαν τὰ σαμποτὰζ τῆς Δαμάστας, ἐπειδὴ εἰς Ἀνώγεια εὑρίσκουν ἄσυλον καὶ προστασίαν οἱ ἀντάρται τῶν διαφόρων ὁμάδων ἀντιστάσεως καὶ ἐπειδὴ ἐκ τῶν Ἀνωγείων διῆλθον καὶ οἱ ἀπαγωγεῖς μὲ τὸν στρατηγὸν Φὸν Κράϊπε, χρησιμοποιήσαντες ὡς σταθμὸν διακομιδῆς τὰ Ἀνώγεια, διατάσσομεν τὴν ΙΣΟΠΕΔΩΣΙΝ τούτων καὶ τὴν ἐκτέλεσιν παντὸς ἄρρενος Ἀνωγειανοῦ ὅστις ἤθελεν εὑρεθῆ ἐντὸς τοῦ χωρίου καὶ πέριξ αὐτοῦ εἰς ἀπόστασιν ἑνὸς χιλιομέτρου. Χανιᾶ 13/8/44  Ὁ Στρατηγὸς Διοικητὴς Φρουρίου Κρήτης  Χ. ΜΙΛΛΕΡ

Τὰ χωριὰ ὀνομάζονταν χωριὰ τοῦ Κέδρους καὶ μερικὰ ἀπὸ αὐτὰ ἦταν τὸ **Γερακάρι, Γουργουθί, Καρδάκι, Βρῦσες, Δρυγιὲς καὶ Χορδάκι. Τὸ κοντινὸ χωριὸ Κρύα Βρύση, ἐπίσης περικυκλώθηκε. Ὁ ἀριθμὸς τῶν θυμάτων μεταξὺ τοῦ τοπικοῦ πληθυσμοῦ ὑπολογίζεται σὲ 164 νεκρούς. Τὰ πτώματα τῶν ἐκτελεσθέντων περιλούστηκαν μὲ βενζίνη καὶ κάηκαν. Ἀκολούθησε λεηλασία τῶν περιουσιῶν, ἐνῷ τὰ σπίτια κάηκαν ἤ ἀνατινάχτηκαν. Οἱ συγκομιδὲς καὶ τὰ ζῶα κατασχέθηκαν. Ὅσοι ἀπὸ τοὺς ἄνδρες δὲν ἐκτελέστηκαν, μεταφέρθηκαν στὸ Ρέθυμνο, ὅπου κρατήθηκαν στὴν Φορτέτζα γιὰ μερικὲς ἑβδομᾶδες.

**Μαρτυρία τοῦ κυρίου Τάκη Δάκογλου τοῦ ὁποίου ἡ μητέρα κατάγεται ἀπὸ τὸ χωριὸ Γερακάρι. «…. Γερακάρης φίλε μου εἶναι τὸ χωριὸ τῆς μητέρας μου. Οἱ μισοὶ μου συγγενεῖς σκοτώθηκαν ἐκείνη τὴν ἡμέρα. Ὁ Σπῦρος ὁ Μαρνιέρος ἔγραψε ἕνα πολὺ καλὸ βιβλίο καὶ ὁ διασωθεῖς Νικολάκης Τζωρτζάκης, ἀδελφὸς τῆς γιαγιᾶς μου, ἦταν τόσο ἀδύνατος ποὺ τὸν βάλαν μέσα στὴν καμινάδα τοῦ σπιτιοῦ ποὺ τοὺς εἶχαν μαζέψει, πρὶν τοὺς κάνουν ζευγάρια, μὲ σκοπὸ νὰ ζήσῃ καὶ νὰ πῇ σὲ ὅλο τὸν κόσμο τὴν πραγματικὴ ἱστορία τῆς ἐκτέλεσης. Ὁ Νικολάκης τρελάθηκε καὶ κατάντησε ὁ τρελὸς τοῦ χωριοῦ ποὺ γιὰ ἕνα τσίπουρο σοῦ ἔλεγε τὴν ἱστορία τῆς ἐκτέλεσης, πάντα κλαίγοντας….»

ΤΟ ΧΡΟΝΙΚΟ ΤΗΣ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗΣ ΤΟΥ ΑΝΩ ΜΕΡΟΥΣ

Τοῦ Θόδωρου Φουρφουλάκη

Ἀπὸ τὴν ἔκδοση τοῦ Δήμου Συβρίτου-Ἀρχεῖο Ἱστορικῶν Ἐρευνῶν γιὰ τὸ Ὁλοκαύτωμα τῶν χωριῶν τοῦ Κέντρους. «Ἀφιέρωμα στὸ Κέντρος, Μέρος 3ο : Ἄνω Μέρος» σὲ συνεργασία μὲ τὸν Πολιτιστικὸ Ὀργανισμὸ Ρεθύμνου.

Ἡ καταστροφὴ τοῦ Ἄνω Μέρους καὶ ἡ ἐκτέλεση τῶν τριάντα ὀκτὼ (38) κατοίκων του στὶς 22 Αὐγούστου 1944, ἀποτελοῦν τὸ ἀποκορύφωμα τῶν συμφορῶν καὶ τῶν μαρτυρίων τοῦ ἡρωικοῦ χωριοῦ στὴν διάρκεια τῆς ἐχθρικῆς Κατοχῆς.

Τὸ χρονικὸ τῆς καταστροφῆς, μὲ ἐν συντομίᾳ, ἔχει ὡς ἀκολούθως:
Οἱ Γερμανοὶ (περίπου 150 στρατιῶτες μὲ ἐλαφρὸ ὁπλισμό), κύκλωσαν τὸ Ἄνω Μέρος τὰ χαράματα τῆς 22 Αὐγούστου 1944, ἡμέρα Τρίτη. Τὴν νύχτα τῆς παραμονῆς, ἦλθαν, προερχόμενοι ἀπὸ τὸ Ρέθυμνο, στὸν Ἀφρᾶτε μὲ τ’ αὐτοκίνητά τους καὶ ἀπὸ ἐκεῖ, πεζοποροῦντες γιὰ δύο ὧρες, ἔφθασαν στὸ χωριό. Κινήθηκαν σὲ φάλαγγα στὴν διαδρομὴ Ἀφρᾶτες – Πετροχώρι – Αὔλακας – Ρουπακιᾶς. Ἀπὸ τὸ σημεῖο αὐτὸ χωρίστηκαν σὲ δύο τμήματα. Τὸ ἕνα κινήθηκε ΝΑ, ἔφθασε καὶ κύκλωσε τὸ χωριὸ ἀπὸ τὸ «Κατωχώρι» καὶ τὸ ἄλλο ΒΔ καὶ κύκλωσε τὸ «Πανωχώρι».

Ἡ κύκλωση ὁλοκληρώθηκε γύρω στὶς 4:30 τὸ πρωί. Οἱ χωριανοὶ ἀντιλήφθηκαν τοὺς Γερμανοὺς ἀπὸ τὰ ἐπίμονα, συνεχὴ καὶ ἄγρια γαυγίσματα τῶν σκύλων καὶ ἀπὸ ἕναν πυροβολισμὸ ποὺ ρίχτηκε στὸ «Πανωχώρι» κατὰ τὶς 4 τὸ πρωί. Τὸν ἔριξε ἕνας Γερμανὸς ἐναντίον τοῦ Μανώλη Ν. Καπαροῦ, ποὺ νέος τότε, μόλις ἀντιλήφθηκε τοὺς Γερμανοὺς ἐπιχείρησε νὰ διαφύγῃ. Ὁ πυροβολισμὸς αὐτὸς (ποὺ ἀκούστηκε σὲ Πανωχώρι καὶ Κατωχώρι) ἔδωσε τὴν εὐκαιρία σὲ πολλοὺς νὰ ξεφύγουν ἀπὸ τὸν κλοιὸ καὶ νὰ σωθοῦν (Μπαγούρηδες κ.ἄ.). Ὅσοι δὲν πρόλαβαν, ἔτρεξαν νὰ κρυφτοῦν ὅπου μποροῦσαν, πρὶν ξημερώσῃ. Μόλις ἔφεξε ἡ μέρα, οἱ Γερμανοὶ σκορπίστηκαν στὰ σπίτια καὶ στοὺς δρόμους, ἔβριζαν, φώναζαν, κτυποῦσαν, πυροβολοῦσαν σκοτώνοντας τὰ σκυλιὰ καὶ καλοῦσαν τοὺς χωριανοὺς νὰ συγκεντρωθοῦν στὸ Σχολεῖο. Παράλληλα ἔψαχναν στοὺς στάβλους καὶ στοὺς ἀχυρῶνες κι ὅσους ἔβρισκαν νὰ κρύβονται, τοὺς ἔφερναν σὲ κακὴ κατάσταση, ἐπίσης στὸ Σχολεῖο. Στὴν δυτικὴ αἴθουσα μπαίνανε οἱ ἄνδρες καὶ τὰ παιδιὰ ἀπὸ 16 χρονῶν καὶ πάνω καὶ στὴν ἀνατολικὴ τὰ γυναικόπαιδα.

Γύρω στὶς 8-8:30 ἄρχισε στὴν αἴθουσα τῶν ἀνδρῶν ὁ ἔλεγχος τῶν ταυτοτήτων. Ἕνας-ἕνας σηκώνουνταν οἱ χωριανοὶ, δίνανε τὴν ταυτότητά τους στὸν Γερμανὸ διερμηνέα «Ἔρμαν» ὁ ὁποῖος ἀφοῦ σύγκρινε τὰ στοιχεῖα τοῦ ἐλεγχόμενου μὲ τὰ στοιχεῖα καταστάσεων ποὺ εἶχε μπροστὰ του ὁ ἐπικεφαλῆς διοικητής, τοὺς ὑποδείκνυε μετὰ ἀπὸ συνεννοήσεις- συζητήσεις (μὲ τὸν διοικητὴ) σὲ ποιὸ σημεῖο τῆς αἴθουσας νὰ σταματήσουν. Κατὰ τὴν διάρκεια τοῦ ἐλέγχου (ποὺ ἀποσκοποῦσε στὴν ἐπιλογὴ τῶν μελλοθανάτων), ὑπέπεσαν στὴν ἀντίληψή μου τὰ ἑξῆς:

α. Κατὰ τὸν ἔλεγχο τῆς ταυτότητας τοῦ Στυλιανοῦ Ἐμμ. Κουγιτάκη, τοῦ ζήτησαν οἱ Γερμανοὶ νὰ τοὺς παρουσιάσῃ (ἦταν βέβαια παρόντες) καὶ τοὺς δύο ἄλλους ἀδελφοὺς του, Ἠλία καὶ Γιάννη. Ἐκτελέστηκαν καὶ οἱ τρεῖς. Λέγεται ὅτι ἀργότερα οἱ Γερμανοὶ ζήτησαν καὶ ἀπὸ τὸν Θοδωρῆ Λινοξυλάκη νὰ τοὺς ἐπιδείξῃ τοὺς ἀδελφοὺς του (οἱ ὁποῖοι πάντως δὲν εἶχαν συλληφθεῖ), ἀλλὰ αὐτὸς ἀρνήθηκε ὅτι εἶχε ἀδέλφια. Ὁ Θοδωρῆς Λινοξυλάκης ἐκτελέστηκε.

Διαβᾶστε ὁλόκληρο τὸ κείμενο στό: www.e-istoria.com

Αφήστε μια απάντηση