Ο ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑΤΙΚΟΣ ΒΙΟΣ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΕΥΕΡΓΕΤΗ ΙΩΑΝΝΗ ΒΑΡΒΑΚΗ (+12/1/1825)

.

.

Ο μυθιστορηματικός βίος τού Εθνικού Ευεργέτη Ιωάννη Βαρβάκη

.

Ιωάννης Βαρβάκης

……….Στο μικρό μα δοξασμένο νησί των Ψαρών πρωταγνάντεψε τον ήλιο ο Βαρβάκης. Δεν είναι γνωστό ποιόν χρόνο ακριβώς γεννήθηκε. Πάντως γεννήθηκε γύρω στα 1750 και είναι σύγχρονος με τους Ζωσιμάδες. Ήταν γιός τού Ανδρέα Βαρβάκη, που λογαριαζόταν ένας από τους οπωσδήποτε πλούσιους Ψαριανούς.

……….Η χαρά και το παιγνίδι των νησιωτόπουλων είναι η θάλασσα. Με τα τρελλά και ναζιάρικα κυματάκια της θα παιχνιδίσει χαρούμενη, κι’ ασυγκράτητη η φαντασία τους. Πάνω σ’ αυτά θα τρέξουν οι ψεύτικες βαρκούλες τους. Μ’ αυτά, σαν τα κορμιά τους μεστώσουν, θα παραβγούν στο τρέξιμο. Με την άμμο και τα βοτσαλάκια θα χτίσουν τα ψεύτικα παιδικά τους παλατάκια. Κάτω από τις πέτρες τής θάλασσας θα μαζέψουν τα καβούρια τους και στα γαλανά νερά της θα ξεσφεντονίσουν την πετονιά τους. Αυτή θα φέρει τον πατέρα από τα ξένα με τα χίλια δυό καλούδια. Σ’ αυτή τέλος θα ξεχαστούν θεονήστικα παίζοντας και μ’ αυτήν θα κρυφομιλήσουν στα ηλιογέρματα.

……….Πώς λοιπόν να μην την αγαπήσουν;

……….Το ίδιο κι’ ο Βαρβάκης. Αγναντεύοντας καθημερινά την απέραντη θάλασσα με τα άγνωστά της κάλλη την αγάπησε. Μαγεμένος από την απεραντοσύνη της και σπρωγμένος από τον ζωηρό του χαρακτήρα προτίμησε, νεαρός ακόμα, να γίνει ναυτικός. Παιδόπουλο αποφάσισε να ζήσει την ζωή των θαλασσινών. Μιά ζωή γεμάτη θέλγητρα και μάγια, αλλά και γεμάτη καημούς και κινδύνους.

……….Σαν ναυτικός ο άγουρος Βαρβάκης γεννούσε τον θαυμασμό με την τόλμη που έδειχνε στους κίνδυνους και την περιφρόνηση στον θάνατο. Και η ιστορία συνεχίζεται.

……….Τα χρόνια γύρω στα 1770 είναι η εποχή, που οι Έλληνες θαλασσινοί είχαν αρχίσει να ξεχύνονται στην θάλασσα και με τον καιρό να αποκτούν σπουδαία ναυτική δύναμη στην Μεσόγειο. Είναι τα χρόνια, που αρχίζουν να κτίζονται τα θεμέλια τού ελληνικού εμπορικού στόλου. Τού στόλου, που πενήντα χρόνια ύστερα θα γίνει ο φόβος και ο τρόμος των τουρκικών πολεμικών καραβιών. Τα νησιά τού Αιγαίου και ιδίως η Ύδρα, οι Σπέτσες και τα Ψαρά, αποκτούν πολλά εμπορικά καράβια που σχίζουν παντού την Μεσόγειο.

……….Ανάμεσα στους άλλους Ψαριανούς, που είχαν δικό τους καράβι στα χρόνια αυτά, ήταν και ο Ιωάννης Βαρβάκης. Εικοσάχρονο παλληκαράκι και είχε αποκτήσει δικό του καράβι και αρκετή περιουσία.

……….Ήρθε όμως η επανάσταση τού 1770. Οι σκλαβωμένοι Έλληνες, που πάντα λαχταρούσαν γιά λευτεριά, ξεσηκώθηκαν. Πίστεψαν τις υποσχέσεις τής μεγάλης αυτοκρατόρισσας τής Ρωσίας Αικατερίνης, πως θα τους βοηθήσει.

……….Στην άτυχη αυτή επανάσταση, μαζί μ’ άλλους Έλληνες πήραν μέρος και οι ηρωικοί Ψαριανοί. Μαζί τους πρώτος και καλύτερος ο νεαρός, μα διψασμένος γιά λευτεριά, Βαρβάκης. Μετάτρεψε το καράβι του σε πολεμικό, προσθέτοντάς του κανόνια, και ρίχτηκε ολόψυχα στον αγώνα γιά το ξεσκλάβωμα τής σκλαβωμένης Ελλάδας. Πλέοντας με άλλους Ψαριανούς (τον Καραπατάκη, τον Μανώλαρο, τον Σαριγιάννη, τον Καλλιμέρη) στο Αιγαίο και στην ανατολική Μεσόγειο, είχε γίνει ο φόβος των Τουρκικών καραβιών.

……….Το μικρό όμως καράβι τού Βαρβάκη, που ήταν το μεγαλύτερο από τα ψαριανά, δεν γέμιζε την ψυχή του. Δεν τα έβγαζε εύκολα πέρα με τα μεγάλα πολεμικά των Τούρκων. Μιά και δυό, λοιπόν, ετοιμάζει (1774) τρικάταρτο καράβι και το αρματώνει με 26 κανόνια. Έτσι θα μπορούσε να κάμει καλλίτερα την δουλειά του.

……….Το καινούργιο όμως τούτο καράβι στάθηκε πολύ άτυχο. Ούτε που πρόφθασε να το χαρεί ο Βαρβάκης. Η Αικατερίνη, που είχε ξεσηκώσει τους Έλληνες σε επανάσταση, έκλεισε ειρήνη με τους Τούρκους. Κανόνισε τους λογαριασμούς της μαζί τους και άφησε τους Έλληνες στην τύχη τους. Έτσι οι δύσμοιροι αυτοί, παρατημένοι στα χέρια των Τουρκαλβανών, πλήρωσαν με άφθονο αίμα και καταστροφές τον ασίγαστο πόθο τους γιά λευτεριά.

……….Ύστερ’ απ’ αυτό ο Βαρβάκης άφησε τις πολεμικές περιπέτειες. Ήταν άσκοπο να χύνεται χρήσιμο ελληνικό αίμα στα χαμένα. Ρίχνεται και πάλι στην θάλασσα. Ήταν αποφασισμένος να ξαναποκτήσει το βιός του, που το είχε χάσει όλο στην θλιβερή εκείνη επανάσταση τού 1770.

……….Ο Βαρβάκης, αφού έκαμε μερικά ταξίδια, τράβηξε γιά την Πόλη με σκοπό να πουλήσει το άτυχο καράβι του. Οι Τούρκοι όμως, έμαθαν τον ερχομό του και θέλησαν να τον τιμωρήσουν. Δεν είχαν, βέβαια, ξεχάσει τα όσα κακά τους έκαμε στην επανάσταση. Χωρίς πολλά και λίγα κάνουν κατάσχεση τού καραβιού και βάζουν τα δυνατά τους να βάλουν στο χέρι και τον επαναστάτη Βαρβάκη. Ανοιχτομάτης όμως ο Ψαριανός ξεφεύγει μέσ’ απ’ τα χέρια τους. Γλυστρά στην ρωσική πρεσβεία τής Πόλης όπου και κρύφθηκε.

Ο Βαρβάκης καταφεύγει στην Ρωσία

……….Η ρωσική πρεσβεία τον προστάτεψε. Τέλος τον έστειλε κρυφά στην Οδησσό να γλυτώσει τουλάχιστον το κεφάλι του.

……….Έτσι ο Βαρβάκης, ύστερ’ από μιά ζωή τρικυμισμένη και γεμάτη περιπέτειες, βρέθηκε σε ξένη γη ολομόναχος. Και το χειρότερο απένταρος! Ό,τι τού είχε τώρα απομείνει, ήταν μιά θέληση ακατάβλητη να ζήσει και να προκόψει.

……….Πώς όμως τώρα να ξεκινήσει; Τί να κάμει; Στην Οδησσό έζησε ώρες φοβερής αγωνίας και στενοχώριας.

……….Οι άνθρωποι όμως, που ποθούν με όλη τους την δύναμη να ζήσουν, θα βρουν οπωσδήποτε τρόπο να ζήσουν. Και ο Βαρβάκης ήταν απ’ αυτούς. Αφού βασάνισε το νου του πολύ, πήρε την απόφαση. Την μεγάλη και τολμηρή απόφαση να συνάντηση την αυτοκρατόρισσα Αικατερίνη! Ήταν σύμμαχός της στην επανάσταση. Έχασε ό,τι είχε και δεν είχε. Γιά την Ελλάδα θα πείς πολεμούσε. Ναι, πολεμώντας όμως γιά την Ελλάδα βοήθησε μαζί και τους σκοπούς τής Ρωσίας. Είχε χρέος λοιπόν να τον προστατέψει. Τί σημασία είχε, αν ήταν τώρα ένας φτωχός, καταστραμμένος επαναστάτης;

……….Η απόφαση πάρθηκε. Προβλήματα όμως πελώρια ορθώνονται αμέσως μπροστά του. Πώς να συναντήσει την μεγάλη αυτοκρατόρισσα; Αυτή ήταν στην Πετρούπολη! Πώς να σχίσει την ατέλειωτη ρωσική χώρα από το Νότο στον Βορά; Θα μπορούσε, βέβαια, να πάρει τις συγκοινωνίες, που τότε υπήρχαν. Μα έλα, που δεν υπήρχαν χρήματα!

……….Και τώρα; Πρέπει ν’ αφήσει τον εαυτό του στην διάθεση τής καλόγνωμης ή κακόγνωμης μοίρας του; Πρέπει ίσως να πεθάνει; Πρέπει να πάρει τον κατήφορο;

………Όχι! Οι άνθρωποι με την σιδερένια θέληση τού Βαρβάκη δεν πεθαίνουν. Ούτε στο έλεος τής μοίρας αφήνονται. Πολύ περισσότερο δεν κατρακυλούν στο κακό. Α, αυτό ποτέ!

……….Καλύτερος τότε ο θάνατος!

……….Η λύση υπήρχε. Θα πήγαινε με τα πόδια στην Πετρούπολη ! Θα διέσχιζε πάνω από 1500 χιλιόμετρα. Θα περπατούσε ίσως σαράντα, πενήντα, εξήντα ημέρες. Θα έφθανε όμως μπροστά στην Αικατερίνη. Το τί θα τής έλεγε, σαν βρισκόταν μπροστά της, εκείνος ήξερε.

……….Προσευχήθηκε θερμά στην Μεγαλόχαρη και ξεκίνησε.

……….Πεζός διέσχισε την αχανή Ρωσία από τον Εύξεινο στον Φιννικό κόλπο, όπου ήταν η Πετρούπολη, το σημερινό Λένινγκραντ! Πεζός, υστέρα από ένα σωρό κακουχίες έφτασε στην Πετρούπολη!

……….Στο τέρμα όμως τού δρόμου του, άλλη ατυχία τον περίμενε. Η Αικατερίνη έλειπε. Βρισκόταν στα ανάκτορα τού Τσάρσκοε σέλο.

……….Ο ακατάβλητος κι’ αλύγιστος Βαρβάκης ούτε στιγμή δεν τα έχασε. Μπρος στα εμπόδια, κάθε φορά, καινούργιο κύμα αντίστασης και δύναμης ξεχυνόταν στην επιφάνεια τής ψυχής του, γιά να τα ξεπεράσει.

……….Νέο εμπόδιο; Νέα δύναμη κι’ απόφαση! Θα πήγαινε πεζός και ‘κεί. Άλλωστε η νέα απόσταση ήταν τιποτένια μπροστά σε ‘κείνη που είχε περάσει ως τώρα. Μία μικρή μονάχα δυσκολία παρουσιαζόταν. Η ξυπολισιά. Δεν είχε μείνει τίποτε στα πόδια του! Λεπτομέρεια όμως κι’ αυτό, μπροστά στον μεγάλο σκοπό να φτάσει στα πόδια τής αυτοκρατόρισσας!

Η συνάντηση με την Αικατερίνη

……….Τράβηξε λοιπόν στ’ ανάκτορα τής Αικατερίνης.

……….Γιά να φτάσει όμως κανείς μπροστά σ’ ένα παλάτι και να το θαυμάσει απλώς, είναι το ευκολώτερο πράμα. Αλλά δεν ήταν αυτός ο σκοπός τού Βαρβάκη. Αυτός ήθελε να παρουσιαστεί στην Αικατερίνη. Πώς όμως; Αν και σήμερα ακόμα δεν είναι τόσο εύκολο να μπεί κανείς σε παλάτι, πολύ πιό δύσκολο ήταν στα χρόνια εκείνα. Αλλά είπαμε. Ο τολμηρός νικά. Έτσι κι’ ο Ιωάννης Βαρβάκης. Κατόρθωσε να βρεθεί μπροστά στον απλησίαστο τσαρικό θρόνο! Μπροστά στην ίδια την Αικατερίνη!

……….Με φωνή ευγενική κι’ αποφασιστική τής διηγήθηκε ποιός είναι. Τής ανάφερε γιά την επαναστατική του δράση στην Ελλάδα και τέλος πώς έφτασε μπροστά της. Η Αικατερίνη έμεινε έκπληκτη μπροστά στα όσα άκουσε. Δεν πίστευε καλά καλά τ’ αυτιά της! Μα ήταν εκεί μπροστά της η σταθερή και ειλικρινής φωνή τού ατρόμητου Έλληνα, που τα βεβαίωνε όλα.

……….Τόσο πολύ θαύμασε η Αικατερίνη τον αδάμαστο αυτόν άνθρωπο, ώστε αποφάσισε να τον βοηθήσει. Διέταξε να τού δοθούν αμέσως χίλια ρούβλια. Ποσό, βέβαια, σημαντικό την εποχή εκείνη. Με τα χρήματα αυτά δεν γινόταν πλούσιος ο Βαρβάκης. Μπορούσε όμως να ξεκινήσει στην ζωή. Κι’ αυτός ήταν και τής Αικατερίνης ο σκοπός. Να βοηθήσει τον Βαρβάκη στο πρώτο του ξεκίνημα. Αλλά η Αικατερίνη δεν σταμάτησε σ’ αυτό. Εφοδίασε τον τολμηρό Έλληνα με διαταγή, που τού έδινε το δικαίωμα να ψαρεύει στην Κασπία Θάλασσα, χωρίς να πληρώνει φόρο.

……….Φαντάζεται κανείς τώρα την χαρά τού Βαρβάκη βγαίνοντας από την πύλη των ανακτόρων! Χαρά γιά τα χρήματα, που τού εξασφάλιζαν το πρώτο του ξεκίνημα. Χαρά γιά την διαταγή, που τον έκανε προνομιούχο ανάμεσα στους άλλους ψαράδες. Χαρά γιά την εύνοια τής αυτοκρατόρισσας. Μα πάνω απ’ όλα γεμάτος από την χαρά και την ικανοποίηση εκείνη, που δίνει πάντα στον άνθρωπο η επιτυχία κάποιου σκοπού, που τον επεδίωξε με δύναμη, αποφασιστικότητα και συνέπεια!

Η νέα του επιχειρηματική δραστηριότητα

……….Με πλημμυρισμένη λοιπόν την ψυχή από δύναμη και πεποίθηση στον εαυτό του, ο Βαρβάκης τραβά γιά την Κασπία. Στο δέλτα των εκβολών τού Βόλγα υπάρχει ένα νησάκι. Σ’ αυτό είναι χτισμένη η πόλη Αστραχάν. Μπροστά της απλώνεται η απέραντη λίμνη τής Κασπίας. Σήμερα ο πληθυσμός της ξεπερνά τις 250.000 ψυχές. Στην πόλη αυτή εγκαταστάθηκε ο Βαρβάκης.

……….Με τα χρήματα που τού είχε δώσει η Αικατερίνη, άρχισε ο δαιμόνιος Έλληνας να κάνει οινόπνευμα. Σύγκαιρα όμως άρχισε να εκμεταλλεύεται και το προνόμιο τής ατέλειας τού ψαρέματος.

……….Στα χρόνια τού Βαρβάκη το ξακουστό σήμερα χαβιάρι ήταν άγνωστο ή σχεδόν άγνωστο. Και το σπουδαιότερο, κανείς ως τότε δεν είχε σκεφθεί να το εκμεταλλευτεί εμπορικά. Κι’ όμως το τόσο θρεπτικό και εύγευστο αυτό φαγητό ήταν άφθονο μέσα στην απέραντη Κασπία. Ο Βαρβάκης, που μαζί με την ακατάβλητη θέληση, ήταν προικισμένος και με δυνατό μυαλό, σκέφτηκε να εκμεταλλευτεί την άγνωστη αυτή πηγή πλούτου.

……….Με ζήλο λοιπόν αξιοθαύμαστο οργάνωσε το ψάρεμα των ψαριών εκείνων, που από τα αυγά τους βγαίνει το χαβιάρι. Τα ψάρια αυτά τα λένε οι ντόπιοι «μπελλούγκα». Τα αυγά των «μπελλούγκα» αλατισμένα δίνουν, όπως είπαμε, το πανάκριβο και γαργαλιστικό στην γεύση χαβιάρι. Κι’ ενώ πριν να καταπιαστεί ο Βαρβάκης με το χαβιάρι, αυτό ήταν γνωστό πολύ λίγο, τώρα αυτός, μέσα σε μικρό χρονικό διάστημα, το τελειοποίησε και το διέδωσε στο εμπόριο. Η μεγάλη του δραστηριότητα θαυματούργησε. Η κατανάλωση άρχισε σε μεγάλες ποσότητες και το εύγευστο αυτό ορεκτικό πήρε καταπληκτική εξάπλωση.

……….Αυτό ήταν! Το χρυσάφι άρχισε τώρα γοργά να συγκεντρώνεται στα χέρια τού τολμηρού Ψαριανού. Σε λίγο διάστημα είχε αποκτήσει όνομα και είχε γίνει ένας από τους σπουδαιότερους εμπόρους τού Αστραχάν.

……….Οι εργασίες του πήγαιναν θαυμάσια! Ο πλούτος του ολοένα και μεγάλωνε, ολοένα και πολλαπλασιαζόταν. Στο μεταξύ αγόρασε τρία νησάκια μέσα στην Κασπία Θάλασσα, απ’ όπου διεύθυνε όλη του την επιχείρηση. Και το χρυσάφι όλο και περισσότερο γέμιζε το χρηματοκιβώτιο τού Βαρβάκη.

Ο ευεργέτης Βαρβάκης 

……….Ο Βαρβάκης, όταν πιά στερεώθηκε οικονομικά, άνοιξε διάπλατα την μεγάλη του χριστιανική ψυχή! Άδικα δεν ήταν χριστιανός κι’ άδικα δε σώρευσε τον πλούτο του. Το πρώτο συναίσθημα, που γεννήθηκε μέσα του, ήταν τής ευγνωμοσύνης. Ευγνωμοσύνη γιά την θετή του πατρίδα, που τού έδωσε τα μέσα να γίνει πλούσιος.

……….Σ’ αυτήν πρώτα έστρεψε την αγαθοεργή του δράση. Με χρήματά του, λοιπόν, έκτισε στο Αστραχάν γεφύρια, καμπαναριά, εκκλησίες. Το σπουδαιότερο όμως έργο του είναι τούτο: Έξω από την πόλη υπήρχε στα χρόνια εκείνα έκταση μεγάλη βαλτωμένη. Οι συνέπειες τού βάλτου αυτού ήταν καταστρεπτικές γιά την υγεία των κατοίκων τού Αστραχάν. Την έκταση αυτή ο Βαρβάκης με χρήματά του την αποξήρανε. Έτσι απάλλαξε τους κατοίκους από την θανατηφόρα πνοή της.

……….Το ανθυγιεινό όμως κλίμα τής περιφέρειας τού Αστραχάν πείραξε την υγεία τού Βαρβάκη. Γι’ αυτό έφυγε κατά το 1800 και εγκαταστάθηκε στο Ταϊγάνι. Η πόλη, χτισμένη στην Αζοφική θάλασσα, είχε συγκεντρώσει πολλούς Έλληνες, όπου με το εμπόριο είχαν πλουτίσει. Και στο Ταϊγάνι ο Βαρβάκης σκόρπισε το χρήμα του με απλοχεριά, γιά διάφορους χριστιανικούς σκοπούς. Σε 1,1/2 εκατομμύριο ρούβλια υπολογίζονται γενικά τα χρήματα, που ξόδεψε ο Βαρβάκης, ως το 1816, γιά τις δύο αυτές πόλεις. Εξ άλλου Έλληνες των δύο αυτών πόλεων, που είχαν ανάγκη από υποστήριξη ευεργετήθηκαν ποικιλότροπα από τον Βαρβάκη.

……….Η Ρωσία ευγνωμονώντας, διόρισε τον Βαρβάκη επαρχιακό αρχηγό όλων των ευγενών τού Αστραχάν. Τού έδωσε επίσης τον τίτλο τού «αυλικού συμβούλου» και στα παιδιά του και τους απογόνους του, δόθηκε τίτλος ευγενείας.

Η προσφορά τού εθνικού ευεργέτη στην Πατρίδα

……….Όταν πιά ο μεγαλόψυχος Βαρβάκης ξεπλήρωσε το χρέος του προς την θετή του πατρίδα, έστρεψε τότε την φιλάνθρωπη ψυχή του προς την πραγματική του πατρίδα, την Ελλάδα. Η ελληνική του ψυχή νοσταλγική πέταξε τώρα στα όμορφα νησιά τού Αιγαίου, που νέον τον είχαν μαγέψει με τις ομορφιές τους. Η ψυχή του, πέταξε στο μικρό νησάκι που γεννήθηκε. Μέσα του εφάνταζαν οι γραφικές ακρογιαλιές του, όπου μικρός έπαιζε αγναντεύοντας τα πέλαγα και τα λογής λογής πλεούμενα. Ξανάνιωνε ο Ψαριανός καθώς αναθυμόταν τα βραχάκια του, τις αμμουδιές του, τους κάβους του, τους μικρούς κόρφους του.

……….Η καρδιά του όμως μάτωνε, όταν αναλογιζόταν την κατάντια των αλύτρωτων αδελφών του. Μέσα του κόχλαζε η επιθυμία να πράξει, ό,τι μπορούσε γι’ αυτούς. Είχε ιερή υποχρέωση σκεφτόταν να ανακουφίσει την σκλάβα, μα δοξασμένη Ελλάδα. Ο πλούτος του έπρεπε να γίνει βάλσαμο παρηγοριάς τού σκλαβωμένου Γένους.

……….Στέλνει χίλια φλωριά στην Βιένη γιά να σπουδάσουν καλοί, μα φτωχοί Έλληνες μαθητές και να βοηθηθούν Έλληνες συγγραφείς να τυπώσουν τα βιβλία τους. Στο ξακουστό τότε σχολείο τής Χίου έστειλε 120.000 γρόσια (τούρκικο νόμισμα) και στο νοσοκομείο της, άλλες [1;]20.000.

……….Κατά σύμπτωση τα χρόνια που ο Βαρβάκης στράφηκε προς την Ελλάδα, ήταν τέτοια, που αυτή είχε την ανάγκη όχι μόνο ενός Βαρβάκη, μα και τού τελευταίου Έλληνα.

……….Είχε ξεσπάσει ο αγώνας τής μεγάλης Επανάστασης τού 1821. Η ψυχή τού Βαρβάκη αναταράσσεται! Να, ευκαιρία γιά τον μεγάλο πατριώτη να κάμει το χρέος του προς την Ελλάδα! Θυμάται τους δικούς του επαναστατικούς, μα άκαρπους αγώνες τού 1770. Πόσο θα ήθελε να τρέξει τώρα εκεί κάτω! Να μπεί κάτω από την ιερή σημαία τού Γερμανού και να πολεμήσει γιά την λευτεριά τού Γένους! Πόσο θα ήθελε να προσφέρει το αίμα του πολεμώντας σαν ένας απλός ναύτης κάτω από τις διαταγές τού συμπατριώτη του ναυάρχου Αποστόλη!

……….Δυστυχώς όμως τίποτε απ’ αυτά δε μπορούσε να κάνει. Η ράχη τού ασπρομάλλη Βαρβάκη βάραινε τώρα από τα εβδομήντα τόσα χρόνια του. Μ’ αν δεν ήταν μπορετό στον γέρο πιά Βαρβάκη το αίμα του να δώσει στην Ελλάδα, είχε κάτι άλλο να προσφέρει. Την μεγάλη του περιουσία. Αυτήν θα θυσίαζε τώρα στον βωμό τής Πατρίδας. Κι’ οι θυσίες αρχίζουν.

……….Στο Ταϊγάνι, με δικά του χρήματα, αρματώνει πολλούς Έλληνες, που ήθελαν, και τους στέλνει στον Αλέξανδρο Υψηλάντη να πολεμήσουν. Είχε ξεσπάσει πιά η επανάσταση στην Βλαχιά.

……….Στην επαναστατημένη, μα ολόφτωχη Ελλάδα, στέλνει υστέρα καραβιές σιτάρι. Μιά φορά μάλιστα έστειλε ολόκληρο καράβι γιά τους επαναστάτες φορτωμένο μπαρούτι.

……….Στον Πατριάρχη τής Πόλης, μόλις ξέσπασε η Επανάσταση, στέλνει 100.000 ρούβλια να εξαγοράσει μ’ αυτά αιχμαλώτους Έλληνες, που πουλιόνταν στα σκλαβοπάζαρα.

……….Ιδιαίτερη εξ άλλου συγκίνηση ένιωσε ο Βαρβάκης για την πατρίδα του τα Ψαρά. Εκτός από άλλες ευεργεσίες του, όταν έμαθε την καταστροφή της (1824) φορτώνει ρούχα και τροφές και τρέχει ο ίδιος να την βοηθήσει. Κατεβαίνοντας όμως στην Ελλάδα έμαθε τις λεπτομέρειες τής καταστροφής. Έμαθε πως, στο μικρό αλλά ηρωικό νησί, δεν είχε μείνει τίποτε άλλο, παρά η «Δόξα», που στεφανωμένη από τα λίγα χορτάρια που είχαν απομείνει, υμνολογούσε «τα λαμπρά παλληκάρια». Έτσι ο Βαρβάκης τράβηξε στην Μονεμβασιά, όπου μοίρασε τα ρούχα και τις τροφές καθώς και πολλά χρήματα.

……….Από ‘κει πήγε στο Ναύπλιο, την πρωτεύουσα τής επαναστατημένης Ελλάδας. Εκεί ένιωσε τον πυρετό και την αγωνία τής αγωνιζόμενης Πατρίδας. Εκεί ανάμεσα στις ελεύθερες ελληνικές αρχές πόθησε ακόμα πιό πολύ την λευτεριά τού Γένους. Εκεί οραματίστηκε γιά μία φορά ακόμα την Ελλάδα ελεύθερη και ευτυχισμένη, ν’ ανεβαίνει και πάλι τα σκαλοπάτια τής δόξας και τού πολιτισμού.

……….Γι’ αυτό εκεί μπροστά στην Βουλή, στις 8 Νοέμβρη τού 1824 δήλωσε, ότι έχει καταθέσει στην Ρωσία 300.000 ρούβλια γιά να κτιστεί αργότερα σχολείο στην ελεύθερη Ελλάδα «…πρός εκπαίδευσιν της ελληνικής νεολαίας…», όπως γράφει στην διαθήκη του. Η Ελληνική Βουλή ευγνωμονώντας γιά τις ευεργεσίες τού Βαρβάκη, με απόφασή της στις 20 Νοέμβρη 1824 τον κήρυξε «Μέγαν ευεργέτην του Έθνους».

……….Στο Ναύπλιο ο Βαρβάκης δεν αργοπόρησε πολύ. Είχε πάρει απόφαση να ξαναγυρίσει στην Ρωσία περνώντας απ’ την Τεργέστη.

Ο θάνατος τού εθνικού ευεργέτη 

……….Καθώς όμως ταξίδευε με πλοίο, αρρώστησε κι’ αναγκάστηκε να βγεί στην Ζάκυνθο. Η τύχη τού Βαρβάκη δεν θέλησε να τον αφήσει να ξαναγυρίσει στην Ρωσία. Ποιός ξέρει; Ίσως, αν πήγαινε εκεί, να μην ξαναγύριζε στην Ελλάδα. Καλόγνωμη η μοίρα του, θέλησε ν’ αναπαυτεί το κουφάρι του όχι σε ξένη γη, μα σε ελληνικό χώμα. Ανάμεσα λοιπόν στους κρότους των καριοφυλιών και στην μυρουδιά τής μπαρούτης, που σαν θυμίαμα ανέβαινε από την ελληνική γη στην θεά Λευτεριά, τού έκοψε το νήμα τής ζωής.

……….Πέθανε ο μεγάλος χριστιανός και πατριώτης στις **15 Γενάρη τού 1825 στην Ζάκυνθο. Πέθανε σε ελληνική γη. Λίγο όμως παράμερα από τους κρότους τού πολέμου, λες και ο χάρος σεβάστηκε τα πολυσέβαστα γεράματά του. Στο ανθοσπαρμένο νησί θάφτηκε ο Βαρβάκης απλά, σύμφωνα με την επιθυμία του, που την είχε διατυπώσει στην διαθήκη του: «Διορίζω πρὸς τοῦτοις, ὅτι ὁ ἐνταφιασμὸς νὰ γίνῃ χωρὶς πομπήν, μῆτε θέλω εἰς τὸν τάφον μου να τεθῇ τι λαμπρόν…»

……….Η Κυβέρνηση όμως, σαν έφτασε ως εκεί το μαύρο μήνυμα διάταξε όλες οι εκκλησιές να ψάλουν μνημόσυνο γιά ανάπαυση τής αγιασμένης του ψυχής. Αργότερα, άλλη ελληνική κυβέρνηση, μετακόμισε τα οστά του από την Ζάκυνθο και τα έθαψε σε μεγαλόπρεπο τάφο στο νεκροταφείο τής Αθήνας. Επίσης τού στήθηκε ανδριάντας, γιά αιώνια τιμή και μνήμη, στον κήπο τού Ζαππείου Αθηνών.

……….Το άνοιγμα τής διαθήκης τού Βαρβάκη δεν ήταν έκπληξη γιά ‘κείνους, που ήξεραν το τί είχε κάμει όταν ζούσε. Το μεγαλύτερο μέρος τής περιουσίας του το κληροδοτούσε γιά το κτίσιμο σχολείου. Και πραγματικά από τα χρήματα αυτά κτίστηκε το γνωστό «Βαρβάκειο» λύκειο των Αθηνών. Ένα ποσό επίσης ο Βαρβάκης άφηνε γιά τους καταστραμμένους Ψαριανούς, με τον σκοπό να ξαναχτίσουν σπίτια και να στεγασθούν.

……….«…Τὰ ἐπίλοιπα χρήματα, ὅπου θέλει μείνουν διὰ λογαριασμόν μου νὰ τὰ ἐξοδεύσουν εἰς ἐξαγοράν αἰχμαλώτων Ἑλλήνων…» γράφει ο Βαρβάκης στην συμπληρωματική διαθήκη που έκανε στην Ζάκυνθο, πριν πεθάνει.

……….Αυτό ήταν το τέλος και το έργο τού Ιωάννη Βαρβάκη. Η μνήμη του θα συμβολίζει στους αιώνες τον καλό χριστιανό και καλό πατριώτη. Σύγκαιρα όμως θα διαλαλεί τον αδάμαστο και επιχειρηματικό χαρακτήρα τού Έλληνα!…


  • Πηγή: Το έργο «Θυσίες στο βωμό τού Χριστού και τής Πατρίδος: (Μεγάλοι Εθνικοί Ευεργέτες)», ένα “Ελεύθερο παιδικό ανάγνωσμα” τού Νικόλ. Σ. Μπούλιου.
  • Πληροφορίες εικόνας 1: Δημιουργία τού Ρώσου ζωγράφου Vladimir Lukich Borovikovsky Влади́мир Луки́ч Боровико́вский (Σε αυτό το πορτραίτο φέρει το 2ου βαθμού μετάλλιο τού Τάγματος τής Αγίας Άννας και το 4ου βαθμού μετάλλιο τού Τάγματος Αγίου Βλαδιμήρου). 
  • Πληροφορίες εικόνας 2: Ανδριάντας τού Ιωάννη Βαρβάκη ο οποίος βρίσκεται στον κήπο τού Ζαππείου και είναι δημιουργία τού Έλληνα γλύπτη Λεωνίδα Δρόση.

**Ως προς την ημερομηνία θανάτου, πιθανότερη θεωρείται η 12η Ιανουαρίου 1825.

  • Το Εγκυκλοπαιδικόν Λεξικόν Ελευθερουδάκη, τόμ.2, σελ.925, αναφέρει ως ημερομηνία θανάτου την 12η Ιανουαρίου 1825.

«[] Μετὰ βραχεῖαν διαμονὴν ἀπεφάσισε νὰ ἐπανέλθῃ εἰς Ῥωσίαν μέσῳ Τεργέστης. Ἀλλὰ κατὰ τὴν διάρκειαν τοῦ ταξιδίου ἠσθένησε σοβαρῶς καὶ ἀπεβιβάσθη εἰς τὸ λιμοκαθαρτήριον Ζακύνθου, ὅπου συνέταξε δευτέραν συμπληρωματικὴν διαθήκην, ἀπέθανε δὲ τὴν 12 Ἰανουαρίου 1825.»

  • Η Μεγάλη Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια Δρανδάκη, τόμ.στ΄, σελ.670, αναφέρει επίσης ως ημερομηνία θανάτου την 12ην Ιανουαρίου 1825.

«[] Ἀντιληφθεὶς τὸν ἐγγίζοντα θάνατον συνέταξεν ἐκεῖ δευτέραν διαθήκην τὴν 10 Ἰανουαρίου 1825, δι’ ἧς ἐκληροδότει εἰς τὸ ἑλληνικὸν Ἔθνος μέγα μέρος τῆς περιουσίας καὶ τὸ ὑπόλοιπον πρὸς ἐξαγορὰν τῶν ἐν αἰχμαλωσίᾳ ἑλληνικῶν οἰκογενειῶν. Εἰς τὴν διαθήκην ταύτην περιελαμβάνετο διάταξις τῆς ἱδρύσεως λυκείου, ὅπως διδάσκηται καὶ ἐκπαιδεύηται ἡ ἑλληνικὴ νεολαία πρὸς μίμησιν τῶν πρώτων αἰώνων. Δύο ἡμέρας μετὰ τοῦτο ὁ Βαρβάκης ἀπέθανε καὶ ἐτάφη ἐν τῇ νήσῳ τῆς Ζακύνθου


Copyright (©) «Ἑλληνικὸ Ἡμερολόγιο»