.

.

Η ελληνική γλώσσα στην Κύπρο

.
.

της Μαριλένα Καρυολαίμου

.
Κοινωνιογλωσσική περιγραφή της κυπριακής κοινότητας

Η θέση της Ελληνικής στην Κύπρο δεν μπορεί να οριστεί με ακρίβεια, αν δεν οριστούν ταυτόχρονα οι γλωσσικές ποικιλίες με τις οποίες συμβιώνει ή βρίσκεται σε αντιπαράθεση. Θα πρέπει, λοιπόν, να αναφέρουμε, καταρχάς ότι η ελληνική μαζί με την τουρκική αναγνωρίζονται από το Σύνταγμα του 1960 ως επίσημες γλώσσες της Κυπριακής Δημοκρατίας. Η τουρκική εξακολουθεί να εμφανίζεται σε ορισμένα επίσημα έγγραφα και εμβλήματα της κρατικής οντότητας (διαβατήρια, γραμματόσημα, χαρτονομίσματα), δεν χρησιμοποιείται όμως για σκοπούς επικοινωνίας παρά μόνο στην τουρκοκρατούμενη Κύπρο και από τους Τουρκοκύπριους που επέλεξαν να παραμείνουν στην ελεύθερη Κύπρο.

Οι Κύπριοι είναι φυσικοί ομιλητές μιας διαλεκτικής ποικιλίας ελληνικής, που χρησιμοποιείται κυρίως στον προφορικό λόγο και σε είδη γραπτού λόγου που κινούνται εκτός ή στο περιθώριο των γλωσσικών συμβάσεων -ποιητικός ή ελάσσων λογοτεχνικός λόγος, π.χ. εγχώρια θεατρική παραγωγή. Η κυπριακή διάλεκτος έχει υποστεί ποικίλες επιδράσεις από διάφορες γλώσσες όπως οι νεολατινικές, ενετική, μεσαιωνική γαλλική, καταλανική, αλλά και από την αραβική, την τουρκική και πιο πρόσφατα την αγγλική, γλώσσες με τις οποίες βρέθηκε σε επαφή στη διάρκεια της ιστορίας της. Παράλληλα με την κυπριακή και όταν οι περιστάσεις το απαιτούν (τυπικότητα της επικοινωνίας, παρουσία Ελλαδιτών), οι Κύπριοι ομιλητές κάνουν χρήση μιας επαρχιακής ποικιλίας νεοελληνικής που παρουσιάζει αρκετές ιδιοτυπίες σε σχέση με το ελλαδικό πρότυπο, επειδή επηρεάζεται από τη διάλεκτο σε όλα τα γλωσσικά επίπεδα, φωνητικό, σημασιολογικό, λεξιλογικό και μορφολογικό.

Η αγγλική γλώσσα χρησιμοποιούνταν μέχρι πρόσφατα στη νομοθεσία και εξακολουθεί να χρησιμοποιείται στην ιδιωτική τριτοβάθμια και εν μέρει δημόσια εκπαίδευση (Intercollege, CyprusCollege, Ξενοδοχειακή Σχολή, Ανώτερο Τεχνολογικό Ινστιτούτο κ.ά.). Συχνά παρεισφρέει στον διαλεκτικό λόγο με τη μορφή δάνειων λέξεων ή εναλλαγής κώδικα. Η παρουσία της σε συγκεκριμένους τομείς επικοινωνίας διαμορφώνει ένα ιδιάζον γλωσσικό πλαίσιο, αφού η χρήση της δεν αποτελεί πλέον μόνο ατομική επιλογή• κατοχυρώνεται κοινωνικά. Ο τριτογενής χαρακτήρας της κυπριακής οικονομίας ευνοεί, άλλωστε, την εξάπλωση της αγγλικής, πολύτιμου εργαλείου για τους τομείς του τουρισμού και των οικονομικών υπηρεσιών (Καρυολαίμου 1999β)…
.
.
Η συνέχεια του κειμένου ΕΔΩ
.
.
.

.

.

ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ—ΕΥΧΕΣ —ΕΠΙΦΩΝΗΜΑΤΑ
.

.
Σε προηγούμενα κεφάλαια (Γέννα, Βάφτιση, Αρραβώνες, Γάμος, Κηδείες, Μνημόσυνα‚ Πάσχα, Πρωτοχρονιά‚ Λαϊκή Ιατρική κ.τ.λ.*) έγινε λόγος για τούς τρόπους και τις εκφράσεις του χαιρετισμού και των ευχών στις περιστάσεις εκείνες. Σε τούτο το κεφάλαιο αναγράφονται χαιρετισμοί κ’ ευχές συνηθιζόμενες και στις άλλες εκδηλώσεις τής ζωής.
Στο δρόμο ή σε επισκέψεις. Την ημέρα: Καλημέρα• τελευταία και: γεια σου, ή μέρ-χαπαρ =παραφαρμένη έκφραση χαιρετισμού αραβική πού τη χρησιμοποιούσαν κ’ οι Τούρκοι• ή υγείαν κ’ ευλογίαν (μπαίνοντας στο σπίτι στο μαγαζί).
—Καλή-σ’ ημέρα ή γεια σου, ή μέρ-χαπαρ, ή καλώς την ευλογίαν (ή τον ευλογημένον ή την ευλογημέντσαν)• ή καλώς όρισετε, ορίστε, ορίστε, ή πουγιούρουν, πουγιούρουν (λ.τ.).
(Τις τούρκικες εκφράσεις τις χρησιμοποιούσανε σπάνια μόνο οι άντρες και ποτέ οι γυναίκες).
Φεύγοντας από επίσκεψη: Αρ’ έχετ’ ύγειαν ή ατίο, ή αφήνομεν ύγειαν, ή ορίστε και σεις, ή οριστέστε και σεις, ή εσείς πά ελάτε σ’ εμέτερα.
—Σό καλόν ή ατίο ή ξάν’ ελάτε ή ξάν’ ορίστε ή οριστέστε, ή κινέ πουγιούρουν (εκ. τουρ. =πάλιν ορίστε).
Το βράδυ: Καλησπέρα ή ύγειαν κ’ ευλογίαν.
—Καλή σ’ ισπέρα, ή καλώς την ευλογίαν (την ευλογημέντσαν τον ευλογημένον), καλώς όρισετε, ορίστε, ορίστε κτλ.
Φεύγοντας: Καληνύχτα, ή άρ’ έχετε καλόν βραδύν, ή καλόν ξημέρωμαν, ή καλό ύπνον, ή εσείς πά ελάτε (ή ορίστε ή οριστέστε) κτλ.
—Καληνύχτα ή σον καλόν, ή να ήστουν καλά, ή καλόν ύπνον, ή καλόν ξημέρωμαν, ή ξάν’ οριστέστε κτλ.
Οι άντρες συνόδευαν το χαιρετισμό τους κάποτε και με κίνηση τού χεριού προς το μέτωπο, χωρίς καμμιά κανονικότητα, πού να μπορεί να προσδιοριστεί μ’ ακρίβεια. Παλιότερα έφερναν την παλάμη τη δεξιά στο στήθος, με μιάν ελαφρύ υπόκλιση. Την κίνηση αυτή την κάνανε σχεδόν πάντα κ’ οι γυναίκες, ήτανε δε για όλους ό χαιρετισμός προς τούς κληρικούς και γενικά σε πρόσωπα σεβαστά κι’ αγαπητά ως τον τελευταίο καιρό.
Χειραψίες στο δρόμο σπάνια συνόδευαν το χαιρετισμό. Στις επισκέψεις όμως τις συνήθιζαν και προπαντός τα τελευταία χρόνια.
Στις ονομαστικές γιορτές. Σ’ εκείνον πού γιόρταζε: Σ’ έτη πολλά ή πολλά τα έτη ή να χαίρεσαι με τ’ όνομα-σ’• κ’ όταν έπαιρνε να κεραστεί: ό Θεός να πλερών-τσε σα μουράτα σ’ (= ό Θεός να σε αξιώσει να ιδείς εκπληρωμένες τις επιθυμίες κ’ επιδιώξεις σου)• δεξιά τα πάντα ή και του χρόνου με τ’ είναν καλέσσαν νύφεν ή με τ’ έναν αγούρ’ ή ό,τι αγαπάτε ή ό,τι επιθυμείτε.
—Ευχαριστώ ή να είσαι καλά ή να ήστουν καλά….
.
.
Η συνέχεια του κειμένου ΕΔΩ
.
.
.

.

.

Ὑπὸ Κ. ΠΑΠΑΡΡΗΓΟΠΟΥΛΟΥ

 ΕΝ ΑΘΗΝΑΙΣ 1843.

 .

.

Ἀπὸ τῆς ἁλώσεως Κορίνθου ὑπὸ τῶν Ῥωμαίων μέχρι τοῦ 1821 ἔτους, ἡ ἱστορία τῆς Ἑλλάδος, ἂν καὶ πολυώδυνος καὶ ἀφανής, εἶναι οὐχ ἧττον ἀξία πολλῆς μελέτης. Ἐντὸς τῆς μακρᾶς ταύτης περιόδου, τὸ ἔθνος ἀποβαλὸν κατ᾿ ὀλίγον τὸν ἀρχαῖον αὐτοῦ δημόσιον καὶ ἰδιωτικὸν βίον, προσέλαβε νέαν θρησκείαν, ἐτροποποίησε τὴν γλῶσσάν του καὶ ἀνεκαίνισεν ὅλα ἐν γένει τὰ θεμέλια τῆς ὑπάρξεώς του. Ἐνῷ δὲ ἔπαθε πολλὰ ἀπὸ ἀλλεπαλλήλους κατακτήσεις καὶ ἐπιδρομάς, ἐπορίσθη, κατὰ νόμον ἀνώτερον καὶ ἀνεξερεύνητον τῆς Θείας Προνοίας, καὶ ἀπὸ αὐτὰ τὰ δυστυχήματά του νέα στοιχεῖα ὑλικῆς καὶ ἠθικῆς ἰσχύος καὶ ἠδυνήθη ν᾿ ἀνατείλῃ αὖθις ἐπὶ τῆς σκηνῆς τοῦ κόσμου ζητοῦν τὴν ἀνεξαρτησίαν καὶ τὴν ἑνότητά του. Τὸ θέαμα πρέπει βεβαίως νὰ ἑλκύσῃ τὴν προσοχήν μας.

Ἀλλὰ παρακινοῦσιν ἡμᾶς εἰς τὴν σπουδήν του καὶ ἄλλα αἴτια· ἐσχάτως διεδόθησαν περὶ τῆς ἐποχῆς ταύτης τῆς ἱστορίας μας μεγάλαι απάται. Νεώτεροί τινες ἰσχυρίσθησαν, ὡς γνωστόν,ὅτι ἐν μέσῳ τῶν μεγάλων τρικυμιῶν τοῦ μεσαίωνος ἡ ἀρχαία Ἑλληνικὴ φυλὴ ἐναυάγησεν αὔτανδρος καὶ ὅτι τὸ ἔθνος τὸ σήμερον φέρον τὸ περικλεὲς τοῦτο ὄνομα εἶναι γένος νόθον, ὄχλος βαρβάρων συῤῥευσάντων ἐνταῦθα ἀπὸ βοῤῥᾶ καὶ δύσεως καὶ μεσημβρίας καὶ ἀνατολῆς. Ὁ λαὸς ὁ δεκαετίαν ἀθλήσας ὡς Ἑλλήνων ἀπόγονος καὶ ἀναγνωρισθεὶς ὡς τοιοῦτος ἀπὸ τὸν κόσμον ὁλόκληρον δύναται νὰ ἀπαντήσῃ εἰς τοὺς παραδοξολόγους ἐκείνους ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ ἐθνικότης ὁμοιάζει τὸν ἥλιον, τυφλὸς ὅστις δὲν τὴν βλέπει. Ἡ δ᾿ ἐπιστήμη ἔχει ἄλλα καθήκοντα νὰ ἐκπληρώσῃ. Αὕτη ἀντιτάσσει εἰς τὴν ἐπιπόλαιον τῆς ἱστορίας σπουδήν, τὴν ἐπιμελῆ αὐτῆς μελέτην, εἰς τὴν παρεξήγησιν τῶν κειμένων, τὴν ὀρθὴν αὐτῶν ἑρμηνείαν, εἰς τὴν κακὴν πίστιν καὶ τὴν ἀπάτην, τ᾿ ἀκαταμάχητα γεγονότα.

Διὰ νὰ συντελέσω μικρὸν εἰς τὸν πολλαχῶς ἀξιόλογον τοῦτον ἀγῶνα, ἐκδίδω ἤδη τὸ προκείμενον περὶ τῆς ἐποικήσεως Σλαβικῶν τινων φυλῶν εἰς τὴν Πελοπόννησον πόνημα. Ἱστορικὰ καὶ γεωγραφικὰ μνημεῖα καθιστῶσιν ἀναμφισβήτητον ὅτι ἦλθόν ποτε Σλάβοι εἰς τὴν Πελοπόννησον. Ἀναμφίλεκτοι ὅμως μαρτυρίαι βεβαιοῦσιν ἐπίσης ὅτι δὲν ἦλθον ὡς κατακτηταί, οὔτε κατέστρεψαν τὴν χώραν, οὔτε ἐξωλόθρευσαν τοὺς ἀρχαίους αὐτῆς κατοίκους, ὥς τινες ἰσχυρίσθησαν. Ἐπῴκησαν εἰρηνικῶς καὶ ἐζήτησαν μὲν πολλάκις ν᾿ ἀποστατήσωσιν, ἀλλ᾿ ἐδαμάσθησαν ἐπὶ τέλους ὑπὸ τῆς Ἑλληνικῆς φυλῆς καὶ δεχθέντες τὴν θρησκείαν καὶ τὴν γλῶσσάν της ἐσυγχωνεύθησαν ἐντὸς αὐτῆς, καθὼς τὰ ὕδατα τοῦ ποταμοῦ τὰ σώζοντα μὲν περὶ τὰς ἐκβολὰς τὸ χρῶμα αὐτῶν καὶ τὴν ποιότητα, ἀλλ᾿ ἀφανιζόμενα μικρν ἔπειτα ἐντὸς τοῦ ἀχανοῦς ὑγροῦ τῆς θαλάσσης·

  .

.

Η συνέχεια του κειμένου ΕΔΩ

.

.

.