ΤΟ ΟΛΟΚΑΥΤΩΜΑ ΤΟΥ ΑΙΓΑΛΕΩ ΚΑΙ Η ΠΡΑΞΗ ΤΑΠΕΙΝΩΣΕΩΣ ΤΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΔΑΜΑΣΚΗΝΟΥ Η ΟΠΟΙΑ ΣΤΑΜΑΤΗΣΕ ΤΗΝ ΣΥΝΕΧΙΣΗ ΤΗΣ ΣΦΑΓΗΣ (29/9/1944)

,

,

Ἀπὸ διήγηση τοῦ Ἰωάννη Μπαλατσούρα (ἐπίτιμου μέλους τοῦ Συλλόγου ὁλοκαυτώματος τοῦ Αἰγάλεω καὶ ἀντιπροέδρου τῆς πανελληνίας ἑνώσεως θυμάτων Γερμανικῆς Κατοχῆς) στὸν δημοσιογράφο Γιῶργο Λεκάκη.

Τὸ ὁλοκαύτωμα τοῦ Αἰγάλεω καὶ ἡ πράξη ταπεινώσεως τοῦ Ἀρχιεπισκόπου Δαμασκηνοῦ, ἡ ὁποία σταμάτησε τὴν συνέχιση τῆς σφαγῆς.

……….Στὶς 29 Σεπτεμβρίου 1944, ὁ πυροβολισμὸς ἐναντίον δύο Γερμανῶν ἀπὸ ἕναν δεκαεξάχρονο ΕΛΑΣίτη, εἶχε ὡς συνέπεια νὰ ξεσπάσουν γιὰ ἄλλη μία φορὰ ἀντίποινα, αὐτὴ τὴν φορὰ κατὰ τῶν ἀθώων ἀμάχων στοὺς προσφυγικοὺς οἰκισμοὺς τοῦ Αἰγάλεω, μὲ ἐκτελέσεις καὶ πυρπολήσεις σπιτιῶν.

……….Ἀπὸ τὴν ἐμπρηστικὴ σκόνη τῶν ἀπάνθρωπων κατακτητῶν, κάηκαν ζωντανοὶ 69 ἄνθρωποι μέσα στὰ σπίτια τους, στὴν συνοικία τοῦ Ἁγίου Γεωργίου, ἐνῶ ἀπὸ τὰ 170 προσφυγικὰ σπίτια ποὺ πυρπόλησαν, κάηκαν ὁλοσχερῶς τὰ 100. Ἔντεκα ἀπὸ τὰ θύματα ἦταν ἀδύνατον νὰ ἀναγνωρισθοῦν. Τάφηκαν πρόχειρα στὸν ναὸ τοῦ Ἁγίου Σπυρίδωνα, πίσω ἀπὸ τὸ Ἱερό. Οἱ Γερμανοὶ ἀποκλείοντας τὴν περιοχή, συνελάμβαναν ὅποιον ἔβρισκαν μπροστὰ τους, ἄλλους τοὺς ἐκτελοῦσαν ἐπί τόπου, ἐνῶ, μεγάλο ἀριθμό, 200 περίπου ἐργάτες ἀπὸ τὰ καμίνια ποὺ ὑπῆρχαν στὴν περιοχή, τοὺς κράτησαν γιὰ ἐκτέλεση.

……….Τότε ὁ Ἀρχιεπίσκοπος Δαμασκηνὸς ποὺ ἔσπευσε στὴν περιοχὴ μαζί μὲ τὸν φιλέλληνα Σουηδό πρέσβη Στοῦρε Λιννέ, παρακάλεσε τον Γερμανὸ ἀποσπασματάρχη νὰ σταματήσῃ τὴν σφαγή. Ἀλύγιστος ὁ Γερμανὸς δὲν ἔδινε σημασία ὥσπου ὁ Ἀρχιεπίσκοπος γονάτισε καὶ φίλησε τὰ πόδια του, ἰκετεύοντας νὰ σταματήσῃ τὴν συνέχεια τῶν ἐκτελέσεων. Μὲ τὴν πράξη ταπεινώσεως τοῦ Δαμασκηνοῦ, σώθηκαν οἱ 200  Ἕλληνες ποὺ κρατοῦντο στὸ καμίνι τοῦ Κόρμαλη, λίγο πρὶν ἐκτελεστοῦν. Καθοριστικὴ βεβαίως ὑπῆρξε καὶ ἡ παρουσία τοῦ Σουηδοῦ πρέσβη, ὁ ὁποῖος ἦταν καὶ μάρτυρας τῶν φρικτῶν γερμανικῶν ἐγκλημάτων στὸ Δίστομο τὸν Ἰούνιο τῆς ἴδιας χρονιᾶς.

……….Κατὰ τὴν διάρκεια τῆς δεκαετίας τοῦ 1920, στὴν περιοχὴ τοῦ Αἰγάλεω εἶχαν συρρεύσει πρόσφυγες ἀπὸ τὴν Μικρᾶ Ἀσία, (Σμύρνη, Αϊβαλί, Πέργαμο, Πάνορμο, Μάκρη, Ἁλάτσατα, Ῥαιδεστό, Ἀττάλεια, Φιλαδέλφεια κ.λ.π.), τὸν Πόντο ἀλλὰ καὶ Ῥοῦμ ἀπὸ τὴν Συρία (Χριστιανοὶ Ἀσσύριοι), ὅσοι γλύτωσαν ἀπὸ τὴν γενοκτονία τῶν Κεμαλικῶν νεότουρκων καὶ τῶν Γερμανῶν συνεργατῶν τους, ἀπὸ τὰ ἔτη 1914-1922. Ἔτσι δημιουργήθηκαν οἱ πρῶτοι συνοικισμοί, ἐνῷ μέχρι τότε μοναδικοὶ κάτοικοι τῆς περιοχῆς, ἦταν οἱ ἐργᾶτες τοῦ πυριτιδοποιείου (γι’ αὐτὸ ἡ περιοχὴ λεγόταν καὶ «Μπαρουτάδικα») καὶ ὁρισμένοι καλλιεργητὲς γῆς. Ἀρχικῶς ὁ συνοικισμὸς ὀνομάστηκε Ἅγιος Σάββας – Νέες Κυδωνιές. Μοιράστηκαν στοὺς πρόσφυγες τὰ πρῶτα οἰκόπεδα γύρω ἀπὸ τὴν Ἱερᾶ Ὁδό, ἀλλὰ καὶ γύρω ἀπὸ τὸν σημερινὸ ναὸ τοῦ Ἁγίου Σπυρίδωνα.  Κι ἔτσι φτωχικὰ καὶ τίμια πορεύονταν μέχρι ποὺ ἔφτασαν τὰ σκοτεινᾶ χρόνια τῆς Κατοχῆς.

……….Τὸν Σεπτέμβριο τοῦ 1944, οἱ Γερμανοὶ εἶχαν ξεκινήσει τὴν προετοιμασία γιὰ τὴν ἀποχώρησή τους ἀπὸ τὴν Ἑλλάδα. Ἀπὸ τὸ καλοκαίρι τοῦ 1944, ὑπῆρξε μία προφορικὴ συμφωνία μεταξὺ τοῦ Γερμανοῦ Σιμόνεν καὶ τοῦ Στέφανου Σαράφη τοῦ ΕΛΑΣ, γιὰ τὴν ἀνώδυνη καὶ ἀπρόσκοπτη ἐπιστροφή τῶν Γερμανικῶν στρατευμάτων στὴν Γερμανία. Αὐτὴ τὴν συμφωνία τὴν ἐπιβεβαίωσε στὸν κύριο Μπαλατσούρα, ὁ Λεωνίδας Κωνσταντινίδης καὶ ὁ Στέλιος Τριανταφυλλίδης, ἀπὸ τὰ ἡγετικὰ στελέχη τοῦ ΕΛΑΣ στὴν περιοχή.

……….Ἡ συμφωνία ἔπρεπε νὰ τηρηθῇ πάσῃ θυσίᾳ καὶ νὰ μὴν κτυπηθῇ κανένας Γερμανός, λόγῳ τοῦ ὅτι εἶχαν ὑπονομεύσει τὴν Ἀκρόπολη, τὸ Γκάζι, τὴν Δραπετσῶνα (μονάδα παραγωγῆς ἡλεκτρ.ρεύματος) τὸν Μαραθῶνα (νερό) καὶ ἄλλες ὑποδομές. Ἐάν δὲν τηρεῖτο ἡ συμφωνία θὰ ἀνατινάσσονταν ὅλα. Ὁ Σαράφης λοιπὸν ἔδωσε ῥητὲς ἐντολὲς γιὰ τὴν τήρησή της. Ἡ Ἱερᾶ ὁδὸς ποὺ διασχίζει τὸ κέντρο τοῦ Αἰγάλεω ἀπὸ τὴν ἀρχαιότητα, ἦταν ὁ μόνος δρόμος ἐπιστροφῆς τῶν Γερμανῶν.

……….Ὅπλα κρατήθηκαν μόνο ἀπὸ πολὺ ἔμπιστους ἀνθρώπους. Ὅμως στὶς 29 Σεπτεμβρίου, δεκατρεῖς ἡμέρες πρὶν ἀποχωρήσουν οἱ Γερμανοί, σὲ μία μικρὴ ξύλινη γέφυρα ποὺ ἕνωνε στὶς ὄχθες τοῦ Κηφισοῦ τὸ στρατόπεδο τοῦ Χαϊδαρίου μὲ τὴν  ναυτικὴ βάση τηλεπικοινωνινῶν (στὴν Ἁγίας Ἄννης),  ἔπεσε ὁ μοιραῖος πυροβολισμὸς ἀπὸ ἕναν νεαρὸ ΕΛΑΣίτη  ποὺ ἔλεγχε τὸ γεφυράκι, ἐναντίον δύο Γερμανῶν ποὺ μὲ μοτοσυκλέτα κατευθύνονταν στὴν ναυτικὴ βάση. Ὁ ὀδηγὸς τῆς μηχανῆς τὴν ἔριξε στὸ ἀνάχωμα καὶ ὁ ἐπιβαίνων ἀξιωματικὸς τραυματίσθηκε, πιθανότατα ἀπὸ τὴν πτώση.

……….Ἐκείνη τὴν περίοδο στὴν βάση διέμεναν τὰ ἀπομεινάρια τῆς στρατιᾶς τοῦ Ῥόμελ, τὰ «Ἄφρικα Κόρπς». Δόθηκε τότε ἄμεσα ἡ ἐντολὴ καὶ μία μεγάλη ὀμάδα ξεκίνησε ἀπὸ τὴν ναυτικὴ βάση ταυτόχρονα μὲ μία ἄλλη ἀπὸ τὸ Χαϊδάρι,  περικυκλώνοντας τὴν περιοχὴ καὶ ἀποκλείοντας ὅλα τὰ περάσματα, ἐνῷ οἱ κάτοικοι δὲν γνώριζαν τὸ παραμικρὸ γιὰ τὸ γεγονὸς καὶ τὸ τί ἐπρόκειτο νὰ ἀκολουθήσῃ.

……….Μία μεγάλη ξυλαποθήκη (σήμερα βρίσκεται στὸ κέντρο τοῦ Αἰγάλεω πίσω ἀπὸ τὴν Ἐθνικὴ Τράπεζα) καὶ τὸ καμίνι τοῦ Κόρμαλη (διαγωνίως στὴν Ἱερᾶ Ὁδὸ στὴν νοτιοδυτικὴ της γωνία) ἔγιναν τὰ σημεῖα στὰ ὁποῖα οἱ Γερμανοὶ συγκέντρωσαν τοὺς ὁμήρους πρὸς ἐκτέλεσηΣτὸ καμίνι μάζεψαν περίπου 200 ἄτομα. Ἕνας ἀπὸ τοὺς ὁμήρους κατόρθωσε νὰ δραπετεύσῃ καὶ νὰ εἰδοποιήσῃ τὸν κόσμο. Ἐκείνη τὴν περίοδο, στὴν περιοχὴ ἔμενε (στὸ σπίτι τῆς Δόμνας Κοσίδου), ὁ ἱεροκήρυκας τοῦ Ἁγίου Σπυρίδωνα, ἀνεψιός τοῦ Ἀρχιεπισκόπου Δαμασκηνοῦ, ὁ ὁποῖος φρόντισε νὰ τὸν εἰδοποιήσῃ γιὰ τὴν συμφορά. Ὁ ἱεροκήρυκας εἶναι ὁ μετέπειτα Δαμασκηνὸς Λαμίας.

……….Ἕνα ἀπὸ τὰ συγκλονιστικὰ γεγονότα ποὺ διαδραματίστηκαν ἐκείνη τὴν ἀποφράδα ἡμέρα, ἦταν καὶ ἡ ἐκτέλεσις τοῦ ἐφήβου Ἀνδρέα Σαπουναδέλη (15-16 χρονῶν), ὁ ὁποῖος, ὅταν οἱ Γερμανοὶ ἐγκλώβισαν τὴν οἰκογένειά του, προκειμένου νὰ ἐμποδίσῃ τὴν ἐκτέλεση τοῦ πατέρα του, πρόσφερε τὸν ἑαυτὸ του στὴν θέση του, πρᾶγμα τὸ ὁποῖο οἱ Γερμανοί, ἀσυγκίνητοι, δέχθηκαν καὶ τὸν ἐκτέλεσαν!

……….Θύματα ὑπῆρξαν καὶ στὰ καμίνια, ἐργοστάσια τῆς περιοχῆς τὰ ὁποῖα παρήγαγαν οἰκοδομικὰ ὑλικὰ ἀπὸ πηλό, ὅπως τοῦβλα καὶ κεραμίδια. Μέχρι τὴν Πέτρου Ῥάλλη ἦταν γεμᾶτα ἀπὸ νέους ἀνθρώπους ποὺ ἐργάζονταν, μὲ ἀρκετοὺς νὰ κατάγονται καὶ ἀπό τὴν νῆσο Κίθνο.

……….Σὲ ἕνα ἀπὸ τὰ μπλόκα τῶν Γερμανῶν στὸ καμίνι τῆς ἐπιχειρήσεως Βέρου (σήμερα ἐκεῖ ὑπάρχουν δύο σχολεῖα), ἐκτέλεσαν ἐν ψυχρῷ 13 ἄτομα μεταξὺ τῶν ὁποίων καὶ τοὺς δύο ἰδιοκτῆτες Βέρου.

……….Στὴν συμβολὴ τῆς Ἅγίας Ἄννης μὲ τὴν Ἱερᾶ Ὁδό, ἔγινε κάτι ἐξ ἴσου τραγικό. Δύο μέλη τῆς οἰκογένειας Πανοπούλου, γνωστῆς στὴν περιοχὴ ἀπὸ τὶς ἐπιχειρήσεις ποὺ διατηροῦσε, ἐκτελέστηκαν ἐπίσης. Πρόκειται γιὰ ξαδέλφια, φοιτητὲς Ἰατρικῆς στὸ Πανεπιστήμιο τοῦ Βερολίνου μάλιστα, οἱ ὁποῖοι ἐκεῖνο τὸ διάστημα βρισκόντουσαν στὴν Ἑλλάδα. Βάδισαν πρὸς μία ὀμάδα Γερμανῶν ποὺ εἶδαν μὲ σκοπὸ νὰ τοὺς ρωτήσουν τί συνέβη. Χωρὶς δεύτερη κουβέντα τοὺς γονάτισαν στὴν μέση τοῦ δρόμου καὶ τοὺς ἐκτέλεσαν.

……….Τότε, στὸ πρόχειρο μνημεῖο ποὺ ὑπάρχει σήμερα στὸν παράδρομο τῆς Κηφισοῦ, διαδραματίστηκε ἕνα συγκινητικὸ γεγονός,  μὲ «πρωταγωνιστὲς» τὸν Ἀρχιεπίσκοπο Δαμασκηνὸ καὶ τὸν Γερμανὸ ἀποσπασματάρχη. Ἤδη οἱ ἐκτελέσεις προχωροῦσαν ὅπως καὶ οἱ πυρπολήσεις τῶν φτωχικῶν σπιτιῶν.

……….Φτάνοντας ἐσπευσμένα στὸν τόπο τῆς σφαγῆς  ὁ Ἀρχιεπίσκοπος τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος, παρακάλεσε τὸν Γερμανό γιὰ τὴν ζωὴ τῶν κατοίκων τοῦ Αἰγάλεω, ἐκεῖνος ὅμως δὲν τοῦ ἔδινε σημασία. Γονάτισε τότε ὁ ἱερωμένος καὶ φίλησε τὰ πόδια τοῦ Γερμανοῦ, ἰκετεύοντάς τον νὰ σταματήσῃ τὴν συνέχεια τῶν ἐκτελέσεων. Μὲ αὐτὸ τὸν τρόπο, μὲ τὴν πράξη ταπεινώσεως τοῦ Ἀρχιεπισκόπου, οἱ 200 Ἕλληνες ποὺ κρατοῦντο στὸ καμίνι τοῦ Κόρμαλη, δὲν ἐκτελέστηκαν καὶ ἡ σφαγὴ σταμάτησε ἐκεῖ.

……….Καθοριστικὴ βέβαια ἦταν καὶ ἡ παρουσία τοῦ Σουηδοῦ πρέσβη Στοῦρε Λιννέ(ρ) (Sture Linnér), ἀφοσιωμένου φίλου τῆς Ἑλλάδος, παντρεμένου μὲ τὴν Ἑλληνίδα Κλειῶ, ὁ ὁποῖος τὴν ἡμέρα τοῦ γάμου τους, λίγους μῆνες πρίν, ἔτρεξε γιὰ νὰ περιθάλψῃ τὰ θύματα τοῦ τραγικοῦ Διστόμου. Μὲ τὴν πρεσβεία του, εἶχε παραμείνει στὴν Ἑλλάδα καὶ φρόντιζε γιὰ τὸ μοίρασμα τῶν ἐφοδίων ποὺ ἔφταναν γιὰ νὰ ἀντιμετωπιστῇ ὁ λιμὸς ποὺ θέρισε τοὺς Ἕλληνες.

……….Κατὰ τὴν διάρκεια τῆς Κατοχῆς ἡ δράση τοῦ Ἀρχιεπισκόπου τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος δὲν σταμάτησε ποτὲ ὑπὲρ τῶν Ἑλλήνων. Εἰδικὰ τὴν περίοδο τοῦ μεγάλου λιμοῦ προσέφερε ὅλη τὴν περιουσία τῆς Ἐκκλησίας γιὰ τὴν ἐπιβίωση τοῦ πεινασμένου Ἑλληνικοῦ λαοῦ.

Ὁλόκληρο τὸ κείμενο γιὰ τὸ πῶς διατέθηκε ἡ ἐκκλησιαστικὴ περιουσία μπορεῖτε νὰ διαβάσετε στό : www.e-istoria.com 

……….Μέσα σὲ αὐτὴ τὴν κτηνωδία, ὑπῆρξε καὶ μία ἐξαίρεση ἀνθρωπιᾶς ἀπὸ ἕναν Γερμανὸ στρατιώτη. Σύμφωνα μὲ τὴν μαρτυρία τοῦ κυρίου Παπάζογλου Σάββα, ὁ ὁποῖος τότε ἦταν 10 ἐτῶν, σώθηκε αὐτός, ἡ οἰκογένειά του καὶ ὅσα γυναικόπαιδα εἶχαν κρυφτεῖ σὲ ἕναν στάβλο, χάρις σ’ ἕναν Γερμανὸ στρατιώτη ποὺ στάθηκε φρουρὸς στὴν εἴσοδο, ἐμποδίζοντας τὰ ἀποσπάσματα ἔρευνας νὰ μποῦν καὶ νὰ τοὺς ἐντοπίσουν. Ἔφυγε ἀπὸ τὴν εἴσοδο μόνο ὅταν ἀποχώρησε καὶ τὸ τελευταῖο ἐρευνητικὸ ἀπόσπασμα. Μία χούφτα ἐμπρηστικῆς σκόνης ἀρκοῦσε νὰ τοὺς κάνῃ παρανάλωμα μέσα στὸ σανὸ ποὺ κρυβόντουσαν.

……….Ἕνα ἀπὸ τὰ παραλειπόμενα τῆς ἱστορίας εἶναι καὶ ἡ ἀνιδιοτελὴς προσφορᾶ τοῦ βιομηχάνου Λιάμπη, ἰδιοκτήτου τοῦ ἐργοστασίου ΕΤΜΑ, τὸ ὁποῖο οἱ Γερμανοὶ εἶχαν ἐπιτάξει. Πρόσφερε πολλὰ στοὺς ἐργᾶτες τοῦ Αἰγάλεω καὶ στὶς οἰκογένειές τους, καλλιεργῶντας ὅλα του τὰ χωράφια μὲ δικὰ του ἔξοδα καὶ προσφέροντάς τους δωρεὰν τροφή. Ἔτσι γλύτωσαν ἀπὸ τὸν λιμὸ πολλὲς οἰκογένειες. Ὅταν δὲ ἔγινε τὸ γεγονὸς τῆς σφαγῆς στὶς 29 Σεπτεμβρίου, περιέθαλψε σὲ διαμορφωμένο χῶρο στὸ ἐργοστάσιό του, πάνω ἀπὸ 70 μὲ 80 ὀρφανὰ ἔως ὅτου ξανασυγκεντρωθοῦν οἱ οἰκογένειες γιὰ νὰ συνεχίσουν τὴν ζωή τους.

***

Ἀπομαγνητοφώνηση συνεντεύξεως καὶ ἐπιμέλεια κειμένου:  Ἑλληνικὸ Ἡμερολόγιο
Copyright (©) «Ἑλληνικὸ Ἡμερολόγιο»

Αφήστε μια απάντηση