ΤΑ ΚΙΝΗΜΑΤΑ ΤΟΥ ΚΑΤΣΑΝΤΩΝΗ ΚΑΙ ΤΟΥ ΝΙΚΟΤΣΑΡΑ

Επιλεγμένο απόσπασμα από :

«Τα κινήματα τού Κατσαντώνη, τού Νικοτσάρα και τού Θύμιου Μπλαχάβα»

……….Η συνθήκη τού Τίλσιτ (Ιούλιος 1807) και η είδηση τής ανακωχής των Ρώσων και Τούρκων, καθώς και η προσωρινή λήξη των εχθροπραξιών, ευνοεί τον Αλή πασά των Ιωαννίνων, ο οποίος τώρα αποβλέπει στην καταστροφή των δυνάμεων των Ελλήνων. Ο Κατσαντώνης και ο Μπότσαρης, καθώς και οι άλλοι οπλαρχηγοί, αποσύρονται στην Ακαρνανία και απ’ εκεί στην Πάργα και στην Κέρκυρα, όπου συγκεντρώνονται 3.500 άνδρες, ενώ οι Κλέφτες τού Ολύμπου, Νικοτσάρας, Λαζαίοι και λοιποί, καταφεύγουν στις Βόρειες Σποράδες, Σκιάθο κ.λ.π. και μεταβάλλονται σε πειρατές.

Νικοτσάρας

……….[…]Γιά την παράτολμη επιχείρηση τού Έλληνα πειρατή Νικοτσάρα, η οποία συνδέεται με την είσοδο των ρωσικών και των εθελοντικών ελληνικών στρατευμάτων στην Μολδαβία και Βλαχία και με την προώθησή τους προς την γραμμή τού Δούναβη, γνωρίζουμε πολύ περισσότερα από όσα γιά τον Κατσαντώνη.  Η πρώιμη άγνωστη δράση τού Νικοτσάρα, πρέπει να τοποθετηθεί μεταξύ 1793-1795, κατά την οποία πλήθος από «πειρατές»  δρούσαν στα Θεσσαλο-μακεδονικά παράλια τού Θερμαϊκού κόλπου.

……….Λίγα χρόνια αργότερα, τον Απρίλιο τού 1801, κάνει την εμφάνισή του στο Άγιον Όρος. Τότε στέλνονται εναντίον του τουρκικές δυνάμεις. Αυτός όμως κρύβεται και μόνον τον Ιούνιο εξορμά και εκμηδενίζει τουρκικές ενισχύσεις στην θέση Καλλίτσα, κοντά στην μονή Χιλανδαρίου. Οι Τούρκοι τον έχουν από κοντά, συμπλέκονται μαζί του σε διάφορες θέσεις τού Αγίου Όρους και τελικά τον αναγκάζουν ν’ αποσυρθεί στην Σκιάθο.

……….Ο Νικοτσάρας με τις θυελλώδεις πολεμικές του επιχειρήσεις εναντίον των κατακτητών, αποτελεί επιβλητικό παράδειγμα αρχηγού ομάδων καταδρομών, άξιο προσοχής και μελέτης. Γιός τού Τσάρα, πρωτοπαλλήκαρου τού Ζήδρου, υψώνεται πολύ νωρίς επάνω από τις περιορισμένες φιλοδοξίες των οπλαρχηγών γιά την κατοχή ενός αρματολικιού, και αποβλέπει στο κοινό συμφέρον τού έθνους.

……….Αρνούμενος κάθε συμβιβασμό με τον Αλή πασά, είχε αποσυρθεί, όπως είδαμε, στον Όλυμπο και απ’ εκεί στις Βόρειες Σποράδες με 700 άνδρες. Κατόπιν, αφού εξασφάλισε τις οικογένειές τους στην χερσόνησο τής Κασσάνδρας και στα νησιά, αρχίζει έναν αμείλικτο πόλεμο στην ξηρά και στην θάλασσα εναντίον των κατακτητών. «…Με μόνον τα ξίφη εις τας χείρας», γράφει ο Κασομούλης, «δοθέντες μετά σπουδής και επιτυχίας εις το έργον τής πειρατείας, συνειθίσαντες κατ’ ολίγον εις την θάλασσαν να κωπηλατούν και οι ίδιοι και να διευθύνουν τα πειρατικά πλοιάρια και μόνοι των, χωρίς τινα δυσκολίαν, τρέχοντες από την θάλασσαν εις την ξηράν και από την ξηράν εις την θάλασσαν, στήνοντες τον ένα πόδα έξω και τον άλλον εις τα πλοία, παρουσιαζόμενοι εις τούς Οθωμανούς όλους, και ιδιαιτέρως εις τον Αλήπασιαν τρομακτικώτεροι, άρχισαν εντεύθεν να καταφρονούν περισσότερον τους εχθρούς και μιμούμενοι το παράδειγμά των οι μεταγενέστεροι, να φέρουν μυρίας δυσκολίας και κινδύνους εις τον εχθρόν...».

Την εποχή εκείνη απαθανάτισε το λαϊκό δίστιχο:
«Στη Σκιάθο και στη Σκόπελο ποτέ κριτής δεν κρένει,
τ’ είναι λημέρι τού Σταθά, βίγλα τού Νικο – Τσάρα.»

……….Ο προαναφερόμενος Σταθάς πρέπει να είναι γιός ή συγγενής τού Γιωργάκη Σταθά, που […] δολοφονήθηκε στην Πρέβεζα στα 1785.

……….Ορμητήρια είχε ο Νικοτσάρας, όπως λέγει και το τραγούδι τα παραπάνω νησιά, τα οποία βρίσκονταν σε κατάσταση ανταρσίας· αρνούνταν να πληρώσουν στην Πύλη τους συνηθισμένους φόρους και ν’ αποστείλουν τους καθορισμένους ναύτες στον αυτοκρατορικό ναύσταθμο. Η Πύλη όμως απειλεί τους νησιώτες και ο Νικοτσάρας, γιά να μην τους φέρει σε δύσκολη θέση, εφόσον μάλιστα δεν θα ήταν έτοιμος να τους βοηθήσει αποτελεσματικά, προκρίνει να φύγει στις αρχές τού χειμώνα 1806-1807 μέσω Ύδρας στην Επτάνησο, για να παραχειμάσει και να συνεννοηθεί με τους εκεί φυγάδες Κατσαντώνη και Κίτσο Μπότσαρη.

……….Ο μόνος Έλληνας οπλαρχηγός, στον οποίο ο Αλή πασάς εξακολουθεί να έχει εμπιστοσύνη είναι ο Θύμιος Μπλαχάβας, αρματολός των Χασίων (γεννημένος στο χωριό Ισμόλια), γιός φημισμένου αρματολού τής περιοχής. Το σώμα τού Θύμιου Μπλαχάβα και των αδελφών του, που αποτελούνταν από 60 περίπου μέλη, εξακολουθούσε να μισθοδοτείται από το βιλαέτι των Τρικάλων με την εντολή να το προστατεύει εναντίον των ληστών. Οι Έλληνες Κλεφτοπειρατές προσπαθούν να επωφεληθούν από τα μεγάλα διεθνή γεγονότα τής ευρωπαϊκής ηπείρου, τα οποία έχουν τις επιπτώσεις τους στην ΝΑ Ευρώπη.

……….Η τουρκική αυτοκρατορία είναι σύμμαχος τώρα με την Γαλλία, αλλά βρίσκεται σε εμπόλεμη κατάσταση τόσο με την Ρωσία, όσο και με την Αγγλία. Τον Φεβρουάριο τού 1807 ο Άγγλος ναύαρχος (Duckworth) Ντάκγουορθ, εκβιάζει τα στενά των Δαρδανελλίων προς μεγάλη κατάπληξη των στρατιωτικών τής Ευρώπης και εμφανίζεται εμπρός στην Κωνσταντινούπολη, αλλά το παράτολμο αυτό επιχείρημα δεν απολήγει σε καμμιά ουσιαστική επιτυχία. Οι Τούρκοι, καθοδηγούμενοι από τον Γάλλο στρατηγό και πρεσβευτή Sebastiani (Σεμπαστιάνι), κατορθώνουν να κερδίσουν καιρό με άγονες διαπραγματεύσεις και στο μεταξύ να οχυρώσουν καλά την τουρκική πρωτεύουσα και τα Στενά.

……….Τελικά, όταν την 1η Μαρτίου, ο Άγγλος ναύαρχος αποφασίζει ν’ αποχωρήσει και να ξαναπεράσει τα Στενά, δέχεται ευστοχώτερα και πυκνότερα πυρά, που τού προξενούν αρκετές ζημίες.

……….Στις 8 Μαρτίου με την σειρά του ο Ρώσος ναύαρχος Σενιάβιν προσβάλλει το φρούριο τής Τενέδου, το οποίο βομβαρδίζει και αναγκάζει την φρουρά του να παραδοθεί με όρους. Με την κατοχή τού νησιού αυτού, αποκλείει ουσιαστικά τα Στενά και την Κωνσταντινούπολη. Όλοι οι Έλληνες, προ πάντων όμως οι Υδριώτες, οι Σπετσιώτες, οι Μανιάτες και οι Σουλιώτες, ενθαρρύνονται από την άφιξη και δράση τού ρωσικού στόλου στις ελληνικές θάλασσες και παίρνουν ενεργό μέρος στις επιχειρήσεις.

……….Κατά τα μέσα Μαρτίου 1807, η κατάσταση στην ΝΑ Ευρώπη φαίνεται κάπως να βελτιώνεται. Ο αγγλικός στόλος, αποτελούμενος από είκοσι εννέα καράβια, αδρανεί αγκυροβολημένος στην Τένεδο. Μολαταύτα οι δρόμοι τής ξηράς είναι ακόμη κλεισμένοι και ο διοικητής τής Θεσσαλονίκης διατάζεται να μην δέχεται κανένα αγγλικό πλοίο μέσα στο λιμάνι της. Στις αρχές Απριλίου, όπως διαβάζουμε σε έκθεση τού Αυστριακού προξένου της, τα πνεύματα μέσα στην πόλη είναι ακόμη φοβισμένα, μολονότι διασπείρονται ειδήσεις γιά υπογραφή ειρήνης μεταξύ τής Τουρκίας από το ένα μέρος και τής Ρωσίας και Αγγλίας από το άλλο. Αιτία των ανησυχιών ήταν ότι στις αρχές Απριλίου αλλεπάλληλα ρωσικά και αγγλικά καράβια είχαν κάνει την εμφάνισή τους εμπρός στο λιμάνι τής Θεσσαλονίκης.

……….Την εποχή ακριβώς αυτήν κάνει την εμφάνισή του στο Βόρειο Αιγαίο ο Νικοτσάρας, προερχόμενος από την Ζάκυνθο, και τον Μάιο αρχίζει να δρα με βάση ασφαλώς τις Βόρειες Σποράδες. Ο Ρώσος ναύαρχος Σενιάβιν ανησυχεί, γιατί φοβάται αντίποινα των Τούρκων σε βάρος των Ελλήνων χωρικών και, γιά να τον απομακρύνει από σπασμωδικά και άσκοπα κινήματα, τον προσκαλεί στις αρχές Ιουνίου 1807 να έλθει να τον συναντήσει στην Τένεδο, όπου ναυλοχεί.

……….Ο Νικοτσάρας ήλθε πράγματι εκεί, είδε τον Σενιάβιν και κατέστρωσε ίσως μαζί του το παράτολμο σχέδιο να διασχίσει τις βαλκανικές χώρες και να ενωθεί με τα ρωσικά στρατεύματα τής Βλαχίας. Σκοπός τους από το ένα μέρος ήταν ν’ αναταράξουν και να ξεσηκώσουν τους χριστιανούς ραγιάδες και από το άλλο να καταπλήξουν και να τρομοκρατήσουν τούς Τούρκους. Και το σχέδιο αυτό, ορμητικός καθώς ήταν ο Νικοτσάρας, επεχείρησε να το πραγματοποιήσει αμέσως. Ξεκίνησε από την Τένεδο ή Σκόπελο, αποβιβάστηκε στον Σταυρό τής Χαλκιδικής με 200 ανδρείους Έλληνες και 120 τουρκαλβανούς, ακολούθησε τον πιό σύντομο δρόμο, πέρασε τον Στρυμόνα κοντά στο χωριό Αχινός και προχώρησε προς την Ζίχνα. Εναντίον του έρχεται ο Ισμαήλ μπέης των Σερρών με 8.000 άνδρες και συμπλέκεται μαζί του στην θέση «Χάντακας», θέση στενή και απόκρημνη στην δεξιά όχθη τού Στρυμόνα, κοντά στην γέφυρα τού Πραβιού.

……….Ύστερα όμως από τρεις μέρες οι τουρκαλβανοί συμπολεμιστές του παραδίδονται και έτσι μένει μόνος ο Νικοτσάρας με 100 άνδρες. Απελπισμένοι οι Έλληνες κάνουν την νύχτα ένα τολμηρό γιουρούσι με τα γιαταγάνια στα χέρια μέσα από τα πλήθη των εχθρών, υποχωρούν από τον ίδιο δρόμο, απωθούν την Τουρκική φρουρά τής γέφυρας και τέλος ύστερ’ από πολλούς κόπους μπαίνουν στο Άγιο Όρος, όπου ξεκουράζονται μερικές μέρες. Είχαν γλυτώσει ο αρχηγός, τα πρωτοπαλλήκαρα και 60 περίπου άνδρες.

……….Από τα παλληκάρια του που αιχμαλωτίστηκαν, άλλα φυλακίστηκαν στην λιθόκτιστη παγαποθήκη τού τοπάρχη τού Ροδολείβους και άλλοι στην Δράμα, όπου και κρεμάστηκαν το 1807.

……….Έτσι ναυάγησε η παράτολμη εκείνη επιχείρηση, αλλά συγκίνησε βαθιά τον ελληνικό λαό, ο οποίος τραγούδησε με λεπτό λυρισμό τον θυελλώδη αρχηγό της. Μία από τις παραλλαγές τού τραγουδιού του έχει ως εξής:

Τρία πουλάκια κάθονταν, τα τρί’ αράδ’ αράδα·
Το ‘να τηράει τον Όλυμπον, τ’ άλλο την Αλασσώναν,
Το τρίτον, το καλύτερον, τού Πράβι το γεφύρι.
Μοιργιολογούσε κ’ έλεγε, μοιργιολογάει και λέγει·
-Τον Νικοτσάρα έκλεισαν στού Πράβι το γεφύρι·
Τρεις μέρες κάμνει πόλεμον, τρεις μέρες και τρεις νύχτες,
Χωρίς ψωμί, χωρίς νερό, χωρίς ύπνο στο μάτι.
Τα παλληκάρια χούϊαξε, τα παλληκάρια κράζει·
Σύρετε τα σπαθάκια σας, και πάρτε τα στο χέρι,
Κ’ ευθύς ορμήν να κάμουμε στου Πράβι το γεφύρι.

……….Κατά τα τέλη Ιουνίου είχε λήξει κιόλας η επιχείρησή του και τότε (ή στις πρώτες μέρες τού Ιουλίου), έκανε νέα εμφάνιση στο Λιτόχωρο, όπου και βρήκε τον θάνατο πολεμώντας εναντίον Τούρκων στρατιωτών και στρατολογημένων Ελλήνων χωρικών, που ήταν κουρασμένοι και αγανακτισμένοι από τις αναστατώσεις των κλεφτοπειρατών.

……….Δηλαδή είχαν περάσει 20 περίπου μέρες από την απόβαση τού Νικοτσάρα στον Σταυρό τής Χαλκιδικής ως την επιστροφή του. Οι σύντροφοί του μετέφεραν το πτώμα του στην Σκιάθο και το έθαψαν στην μονή τής Ευαγγελίστριας. Σύμφωνα όμως μ’ ένα τραγούδι, πού ίσως τραγουδιέται ακόμη στο νησί:

Συντρόφοι τον εσκότωσαν, συντρόφοι τον θρηνούσαν
και δε ντο μαρτυρούσαν. 

Ούτε σε χώρα τάφηκε ούτε σε μοναστήρι,
μόν’ πήγαν και τον έθαψαν στού Λεχουνιού το ρέμα.

Χρήμα πολύ τού βάλανε στο τάφο του μαζί του,
μαζί και το τουφέκι του, μαζί και το σπαθί του.

……….Την προσωπικότητα τού Νικοτσάρα, που στάθηκε υπόδειγμα ανδρείας και τόλμης στους μεταγενεστέρους, μόνον ένας μεγάλος μπορούσε να εκτιμήσει ορθά. Και πραγματικά, πολλά χρόνια αργότερα, αμέσως μετά την άλωση τής Τριπολιτσάς (Σεπτέμβριος 1821), ο Κολοκοτρώνης, που είχε γνωρίσει τον Νικοτσάρα στα Επτάνησα, αναπολώντας μιά νύχτα τα περασμένα, εξυμνούσε την προσωπικότητά του εμπρός στην συντροφιά που τον άκουγε προσεκτικά. Έλεγε ότι ήταν ο μόνος από τους Ολυμπίους, που θα μπορούσε να προσφέρει μεγάλες υπηρεσίες στην Επανάσταση, και δάκρυζε γιά τον πρόωρο χαμό του.


Κατσαντώνης 

……….Ο Κατσαντώνης το 1807 ξαναγυρίζει πάλι στα γνώριμά του λημέρια και μάχεται εναντίον των στρατιωτικών σωμάτων, τα οποία στέλνει εναντίον του ο Αλή πασάς, ωσότου τελικά συλλαμβάνεται άρρωστος από ευλογιά στην σπηλιά τού Μοναστηρακιού των Αγράφων και θανατώνεται στα Ιωάννινα με φρικτό τρόπο.

……….Τα κατορθώματα και η μορφή του γρήγορα καλύφθηκαν με την ομίχλη τού θρύλου. Γι’ αυτό παρουσιάζει δυσκολίες ιδίως η χρονολογική τοποθέτηση των διαφόρων συγκρούσεων και τού θανάτου. Τα ρωσικά αρχεία ίσως μάς δώσουν τα αναγκαία ιστορικά στοιχεία, αν ο Έλληνας στρατηγός Εμμανουήλ Παπαδόπουλος, που υπηρετούσε στον ρωσικό στρατό στην Κέρκυρα και με τον οποίο είχε κάποιες σχέσεις ο Κατσαντώνης, έστελνε σχετικές εκθέσεις στην Πετρούπολη.

……….Γνωρίζουμε όμως με σιγουριά ότι συμμετείχε στις 30 Ιουνίου 1807 στην επινίκια γιορτή που έγινε στο Μαγεμένο τής Λευκάδας, μαζί με τον Ιωάννη Καποδίστρια, τους Περραιβό και Ιγνάτιο και άλλους καπεταναίους τής θάλασσας, τής Πιερίας, τού Ολύμπου και τού Μοριά, καθώς επίσης και με τους Ρώσους αξιωματικούς ελληνικής καταγωγής.

……….Ο Κατσαντώνης και ο Μπότσαρης με τα παλικάρια τους, ανήκαν στο αντάρτικο φθοράς που είχε οργανώσει ο Καποδίστριας, και δρούσε στα μετόπισθεν τού Αλή πασά. Την ημέρα τής γιορτής αποβιβάστηκαν στην Λευκάδα αφού έσπασαν όλες τις γραμμές των αλβανών. Αυτό το δεύτερο μέτωπο οργανώθηκε και λειτουργούσε στα μετόπισθεν τού Αλή σε ολόκληρη την έκταση από τον Όλυμπο, την Θεσσαλία, την Μακεδονία, την Σερβία και τις Παραδουνάβιες ηγεμονίες, καθοδηγούμενο από την Κέρκυρα και την Λευκάδα.


Διαδικτυακή πηγή το μεγάλο: www.e-istoria.com
***

Αφήστε μια απάντηση