Η ΟΜΗΡΙΚΗ ΔΙΑΛΕΚΤΟΣ

,

.

Η ΟΜΗΡΙΚΗ ΔΙΑΛΕΚΤΟΣ, μαρτυρεί, ως ένα βαθμό και την καταγωγή τού μεγάλου ποιητή.

Τού Χρήστου Κουβαρά

……….«Επτά εριδμαίνουσι πόλεις διά ρίζαν Ομήρου. Σμύρνα, Ιθάκη, Χίος, Κολοφών, Πύλος, Άργος, Αθήνα», χωρίς βέβαια η Κύμη (Μικράς Ασίας), η Σαλαμίνα ή η Ρόδος, να παραιτούνται από την διεκδίκησή τους ως γενέτειρες τού μεγάλου ποιητή. Κάνοντας μερικές υποθετικές σκέψεις γι’ αυτές τις πόλεις, μπορούμε διά τής εις άτοπον απαγωγής να καταλήξουμε ποιές απ’ αυτές δεν συγκεντρώνουν ισχυρά λογικά στοιχεία να ’ναι η γενέτειρα τού ποιητή. Βέβαια, στην συνέχεια τούτου τού άρθρου, θα προσπαθήσουμε να δούμε με βάση την διάλεκτο που ’ναι γραμμένη η ΙΛΙΑΔΑ και η ΟΔΥΣΣΕΙΑ, ποιά πόλη συγκεντρώνει τις περισσότερες πιθανότητες να είναι η γενέτειρά του. Όπως π.χ. και σήμερα, ένας που γράφει στην Κρητική διάλεκτο φανερώνει την Κρητική του καταγωγή, ως επίσης κι ένας που μιλάει την Θεσσαλική διάλεκτο, μαρτυρεί την Θεσσαλική του καταγωγή και ούτω καθεξής. Όσον αφορά τώρα γιά τις παραπάνω πόλεις που ερίζουν γιά την καταγωγή τού ποιητή, στον Κολοφώνα ξέρουμε ότι έφτασε επιστρέφοντας από την Ιθάκη και μάλλον δεν θα είχε ακόμα γράψει την Οδύσσεια. Η Κύμη τής Μικράς Ασίας μάλλον θα ήταν η γενέτειρα τής μητέρας του, η οποία έφυγε από εκεί.

……….Οι Μυκήνες, το Άργος και η Κνωσσός, πρέπει να μπήκαν στο παιχνίδι τής διεκδίκησης τής γενέτειράς του, λόγω των λαμπρών των ονομάτων και τής ιστορίας τους. Η Αθήνα και λόγω λαμπρού ονόματος και ιστορίας, αλλά και γιατί την εποχή που γεννήθηκε ο Όμηρος υπήρχε μεγάλο ρεύμα εποικισμού από Αθηναίους προς Ιωνία. Η Ιθάκη γιατί αναφέρει έντονα το όνομά της η παράδοση και γιατί ακόμα υπήρχε χρησμός τού μαντείου των Δελφών γιά τούτο, ότι ήταν γιος τού Τηλέμαχου, εγγονός τού Οδυσσέα και τής Επικάστης κόρης τού Νέστορα.

……….Η Χίος έχει πολλά και γερά επιχειρήματα γιά το θέμα αυτό και κυρίως τούς Ομηρίδες και ακόμα το γεγονός ότι τόσον ο Όμηρος όσο και η μία του κόρη, παντρεύτηκαν στην Χίο. Γι’ αυτό οι Ομηρίδες αυτοαποκαλούντο ότι ήσαν «τού Εκείνου γένος». Πλούσια επιχειρήματα έχει και η Σμύρνη, με κυρίαρχο το όνομά του: Μελησιγενής, αφού εκεί βρίσκεται ο ποταμός Μέλης, στις όχθες τού οποίου, κατά την παράδοση γεννήθηκε, παίρνοντας έτσι το όνομά του. Η Λέσβος οικίστηκε 130 χρόνια μετά τον Τρωικό πόλεμο. Η Κύμη τής Μικράς Ασίας οικίστηκε 20 χρόνια αργότερα τής Λέσβου ήτοι: 130+20 = 150. Η Σμύρνη οικίστηκε 18 χρόνια μετά την Κύμη ήτοι: 150+18=168 χρόνια μετά τον Τρωικό πόλεμο.

……….Κάπου εκεί περίπου πρέπει να γεννήθηκε και ο Όμηρος. Ο Πορφύριος υποστηρίζει πως γεννήθηκε 275 χρόνια μετά τον Τρωικό πόλεμο. Ο Τρωικός πόλεμος πρέπει να έγινε γύρω στα 1200 με 1190 π.Χ. Υπάρχει όμως και μία αναφορά ότι τον Όμηρο αντάμωσε στην Χίο ο Λυκούργος ο οποίος αντέγραψε τα ομηρικά έπη και τα μετέφερε στην Σπάρτη, όπου και νομοθέτησε. Αυτό βέβαια έγινε προ τού 776 π.Χ. (ημερομηνία επανέναρξης των Ολυμπιακών αγώνων). Γι’ αυτό ο Όμηρος πουθενά δεν αναφέρει τον επίσημο πανελλαδικό θεσμό των Ολυμπιακών αγώνων. Γιατί είχε ήδη γράψει τα αριστουργήματά του προ τού 776 π.Χ.

……….Ας έλθουμε τώρα σε κάτι πιό συγκεκριμένο. Στην Ελληνική διάλεκτο που είναι γραμμένες η ΙΛΙΑΔΑ και η ΟΔΥΣΣΕΙΑ. Οι αρχαίες ελληνικές διάλεκτοι, διαιρούνται γεωγραφικά σε δυτικές και ανατολικές. Οι δυτικές περιλαμβάνουν την βορειοδυτική Ελλάδα, Φωκική, Λοκρική, διάλεκτος τής Ηλείας και τής Αιτωλίας και την Δωρική, Λακωνική, Αργολική, Δωδεκανησιακή κ.ά. Οι ανατολικές περιλαμβάνουν: Την Ιωνική, την Αιολική και την Αρκαδο-κυπριακή. Αυτές οι διάλεκτοι είχαν αρκετές διαφορές μεταξύ τους στην φωνητική, αλλά όχι τόσο πολύ μεγάλη, ώστε να μην καταλαβαίνουν μεταξύ τους. Χοντρά ο διαλεκτικός χάρτης ήταν ο εξής:

……….Αιολική διάλεκτος, μιλιόταν: Στην Βοιωτία, στην Θεσσαλία, Λέσβο με την απέναντί της μικρασιατική ακτή, (Κύμη, Πέργαμος, Ελαία).

……….Ιωνοαττική διάλεκτος, μιλιόταν: Στην Αττική, Εύβοια, Κυκλάδες, Σμύρνη, Φώκαια, Μίληττο, Σάμο, Χίο, Δήλο, Νάξο, Άνδρο, Έφεσσο, Κολοφώνας.

……….Αρκαδοκυπριακή διάλεκτος, μιλιόταν: Στην Αρκαδία, στο μεγαλύτερο μέρος τής Κύπρου.

……….Δωρική διάλεκτος, μιλιόταν: Στο 1/3 τής Πελοποννήσου, μερικά νησιά των Σποράδων όπως η Μήλος, η Θήρα, όλη σχεδόν η Κρήτη, η Ρόδος, τα Δωδεκάνησα, Κως, Αλικαρνασσός, Κνίδος.

……….Οι Δυτικές διάλεκτοι, που λέμε παραπάνω, χρησίμευσαν σαν γέφυρες που οδηγούσαν στις δωρικές διαλέκτους. Δεν έπαιξαν κανένα ρόλο στη διαμόρφωση τής επικής διαλέκτου. 

……….Φαίνεται πως κάποτε υπήρχε μία γλωσσική ενότητα, από την οποία αποκλείονταν μόνο όσοι μιλούσαν την Αρκαδοκυπριακή. Δηλαδή με απλά λόγια πρέπει να υπήρχε μία ενότητα η οποία συμπεριελάμβανε τούς Έλληνες τής δυτικής Ελλάδας, τούς Αιολείς και τούς Ίωνες. Μερικοί υποστηρίζουν, όπως και ο Αύγουστος Φίκ (August Fick), ότι τα Ομηρικά Έπη συντέθηκαν αρχικά στην Αιολική και ότι αργότερα μεταφράστηκε στην Ιωνική διάλεκτο και ότι σ’ αυτή την μεταφορά από την μιά διάλεκτο στην άλλη, διατηρήθηκαν οι αιολικοί τύποι, αν δεν ήσαν μετρικά ισοδύναμοι με αντίστοιχους ιωνικούς τύπους. Ο εξάμετρος δεν είναι ο πιό κατάλληλος γιά μία εύκολη χρήση τής ελληνικής γλώσσας. Αποκλείει γιά μετρικούς λόγους πολλές λέξεις. Αυτός είναι ο λόγος που ο Όμηρος δεν χρησιμοποιεί ορισμένες λέξεις που θα τού ήταν γνωστές, δεν μπορούσαν όμως να ταιριάσουν στον στοίχο.

……….Άλλωστε η ιστορία τής Ιλιάδας εξελίσσεται γύρω από έναν αιολικό ήρωα, τον Αχιλλέα από την Φθία τής Θεσσαλίας, ενώ η Σμύρνη ήταν αρχικά αιολική πόλη, πριν από την κατάληψή της από τούς Ίωνες. Όσο γιά τα λίγα αττικά στοιχεία που περιέχει η ομηρική διάλεκτος, άλλα απ’ αυτά αποτελούν γλωσσικά κατάλοιπα τής διαλέκτου των Ιώνων, ενώ άλλα παρεισέφρησαν κατά την συγκέντρωση και καταγραφή τής Ιλιάδας και τής Οδύσσειας στην Αθήνα. Το ότι όμως τα ομηρικά έπη δεν περιέχουν στοιχεία Δωρικής γλώσσας δεν αποκλείει καθόλου την περίπτωση να είναι ο ποιητής δωρικής καταγωγής κι αυτό γιατί χαρακτηριστικά παραδείγματα είναι τα εξής:

……….Ο ποιητής Πίνδαρος που αν και κατάγεται από την Βοιωτία και έχει μητρική γλώσσα την αιολική διάλεκτο, εν τούτοις γράφει στην δωρική τα ποιήματά του. Κι αυτό γιατί οι αρχαίοι γράφουν όχι στην γλώσσα τού τόπου τους, αλλά στην γλώσσα που καλλιεργήθηκε το είδος με το οποίο ασχολούνται. Ακόμα και ο ποιητής Βακχιλίδης είχε μητρική διάλεκτο διαφορετική απ’ αυτήν που έγραψε, δηλαδή την δωρική διάλεκτο. Ο Ηρόδοτος, από την δωρική Αλικαρνασσό, γράφει στην Ιωνική διάλεκτο. Τα ιατρικά κείμενα τού Ιπποκράτη από την δωρική Κω, είναι γραμμένα στην Ιωνική διάλεκτο. Τον 5ον π.Χ. αιώνα επικρατεί και διαδίδεται η αττική διάλεκτος στην Μακεδονία, όπου μιλούσαν μιά διάλεκτο δωρική, συγγενική με την δωρική τής Θεσσαλίας. Ο δε Μέγας Αλέξανδρος, με τις κατακτήσεις του διέδωσε την αττική διάλεκτο σ’ όλο τον κόσμο τής Αυτοκρατορίας του. Μην ξεχνάμε άλλωστε ότι στα Ομηρικά έπη εξυμνούνται οι δόξες μόνο των τότε Αχαιών, ενός από τους τέσσερεις βασικούς ελληνικούς κλάδους, που όλοι ξεπήδησαν μέσα από το γηγενές υπάρχον ελληνικό στοιχείο, το Πελασγικό.

Η ΓΛΩΣΣΑ ΤΩΝ ΟΜΗΡΙΚΩΝ ΕΠΩΝ:

……….Νεότερες και πολύ σοβαρές έρευνες αποδεικνύουν ότι τα ομηρικά έπη, εξ αρχής γράφτηκαν από τον Όμηρο στο δεύτερο μισό τού 8ου π.Χ. αιώνα και οι ραψωδοί και οι αοιδοί τα αποστήθιζαν από το γραπτό κείμενο και τα απήγγειλαν. Όμως η γλώσσα (διάλεκτος) των ομηρικών αριστουργημάτων δεν συμπίπτει με μιά ορισμένη διάλεκτο, αλλά χαρακτηρίζεται από μία διαλεκτική ποικιλία. Γι’ αυτό μερικοί από τούς παλαιότερους φιλολόγους, πίστευαν πως η Ιλιάδα είναι αρχαιότερη και ότι είχε γραφεί στα αιολικά, από την οποία λένε ότι προήλθε η μεταγενέστερη Ιωνική Ιλιάδα. Οι απόψεις όμως αυτές δεν ευσταθούν και γι’ αυτό δεν καρποφόρησαν, γιατί αποδείχθηκε ότι η ομηρική γλώσσα (διάλεκτος) δεν ανήκει καθαρά σε καμμιά διάλεκτο, παρουσιάζοντας στοιχεία κυρίως αιολικά και ιωνικά. Και τούτο γιατί οι Ίωνες και οι Αιολείς συμπορεύτηκαν στην κατάκτηση αυτής τής περιοχής και ιδιαίτερα μετά τον Τρωικό πόλεμο.

……….Πάντως όλα αυτά τα αιολικά, ιωνικά και αττικά στοιχεία δουλεύτηκαν τέλεια από τον Όμηρο στην ιωνική διάλεκτο. Αυτό το δούλεμα στις διαλέκτους, μαζί με την τεράστια γλωσσοπλαστική και λεξοπλαστική δεινότητα τού ποιητή, στάθηκε αφορμή να υποστηριχθεί η άποψη από μερικούς ότι η γλώσσα των επών είναι τεχνητή, καθαρά λογοτεχνική και δεν μιλιόταν από τον κόσμο. Αυτό όμως δεν μπορεί να ευσταθεί. Γιατί ποτέ και πουθενά δεν έγιναν αξιόλογα έργα τού λόγου με φτιαχτή γλώσσα. Παντού και πάντα οι ποιητές δημιουργούν μιά ζωντανή γλώσσα τού τόπου τους, γιατί μόνο μ’ αυτήν μπορούν να επικοινωνούν με τον κόσμο τους. Την αναπλάθουν δουλεύοντάς την λεξοπλαστικά, ναι. Όμως ποτέ δεν την παραμερίζουν.

……….Ο Όμηρος λοιπόν έγραψε στην Ιωνική τής εποχής του. Αυτό όμως δεν θα μάς κάνει να ανατρέξουμε παραπάνω γιά να θυμηθούμε ποιές πόλεις μιλούσαν την ιωνική διάλεκτο, γιά να αποδώσουμε ιωνική καταγωγή στον ποιητή. Μην ξεχνάμε ότι η ιωνική Σμύρνη, πρώτα ήταν αιολική και την κατέκτησαν οι Ίωνες.

ΜΙΝΩΪΚΗ ΚΑΙ ΜΥΚΗΝΑΪΚΗ ΔΙΑΛΕΚΤΟΣ

……….Το 1952 ο Άγγλος αρχιτέκτονας Βέντρις με την συνεργασία τού συμπατριώτη του, ελληνιστή Τσάντγουικ, διάβασε ελληνικά γραπτά κείμενα, τα οποία ήταν χαραγμένα με αιχμηρό εργαλείο πάνω σε πήλινες πινακίδες, ξεραμένες στον ήλιο και κατά την πυρκαγιά των ανακτόρων ψήθηκαν κι έτσι διατηρήθηκαν ως τα σήμερα. Ήταν γραμμένες στην γραμμική γραφή Β΄ και βρέθηκαν στ’ ανάκτορα τής Κρήτης τού Μίνωα και τής Πύλου τού Νέστορα. Η γλώσσα των επιγραφών αυτών είναι ελληνικότατη και μάλιστα πολλά στοιχεία τα συναντάμε στην ομηρική γλώσσα ή στις ελληνικές διαλέκτους.

……….Το συμπέρασμα αυτών των γραπτών επί των κεραμικών, τής γραμμικής γραφής Β΄ είναι ότι η γλώσσα τους συγγενεύει περισσότερο με την γλώσσα των Ομηρικών επών. π.χ. τό(σ)σα. Η κοινή αυτή και σήμερα αντωνυμία είναι συνηθισμένη στα Μυκηναϊκά κείμενα. Άλλη λέξη: φάσγανα (το φάσγανο): Συνηθισμένη και στα ομηρικά έπη λέξη, γιά το ξίφος την συναντάμε και στην αρχαία Κυπριακή διάλεκτο και φυσικά στις παραπάνω πινακίδες.

……….Ο Βέντρις (Ventris) και ο Τσάντγουικ (Chadwick) έγραψαν: «Αν αυτή ήταν η γλώσσα τού Νέστορα και τού Αγαμέμνονα, τότε αυτή ήταν και η γλώσσα τού Δημόδοκου και των ποιητών εκείνης τής εποχής». Ομολογείται δηλαδή ότι ο Όμηρος, ο Νέστορας, ο Οδυσσέας, ο Αγαμέμνονας και ο Μίνωας στην Κρήτη, μιλούσαν την ίδια γλώσσα, την ελληνική. Στην Μυκηναϊκή διάλεκτο παρατηρούμε και την ύπαρξη αμιγών δωρικών στοιχείων. Άλλωστε ο Όμηρος στην Οδύσσεια, ραψωδία τ, στίχοι: 172-180 μάς λέει ότι πολλά χρόνια προ τού Τρωικού πολέμου (1.200 π.Χ.) στην Κρήτη ζούσαν ανάμεσα σε άλλους και οι Δωριείς.

Πηγή : www.e-istoria.com

Αφήστε μια απάντηση