ΟΙ ΤΟΥΡΚΑΛΒΑΝΟΙ ΤΣΑΜΗΔΕΣ ΤΟΥ ΝΟΜΟΥ ΘΕΣΠΡΩΤΙΑΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ ΤΗΣ ΚΑΤΟΧΗΣ

,

,

Οι τουρκαλβανοί Τσάμηδες τού Νομού Θεσπρωτίας κατά την περίοδο τής Κατοχής 
(*Από την επίσημη Κρατική Έκθεση)

.

……….«Η περιφέρεια αύτη είχε την ατυχίαν να περιλαμβάνη εις τους κόλπους της ένα μικρόν, ελάχιστον ως γνωστόν αριθμόν Τουρκαλβανών, οι οποίοι απεδείχθησαν οι κύριοι ένοχοι όλων των δεινών και συμφορών τού Νομού Θεσπρωτίας.

……….Η Επιτροπή θεωρεί σκόπιμον πριν η προβεί εις την καταγραφήν των καταστροφών κλπ. ζημιών τής περιοχής αύτης, να αναφέρει πρώτον την επιδειχθείσαν γενικώς διαγωγήν των Τουρκαλβανών καθ’ όλην την διάρκειαν τής Κατοχής και μάλιστα από τής παραμονής ακόμη τής κηρύξεως τού Ελληνοϊταλικού πολέμου.

……….Είναι γνωστή η αμεροληψία τής Ελληνικής Διοικήσεως έναντι τής μικράς αυτής μειονότητος. Ουδεμία διάκρισις υπήρχεν ως προς τους άλλους συγκατοίκους των· τουναντίον μάλιστα έχαιρον και ειδικών προνομίων διά τής λειτουργίας των Αλβανικών σχολείων, ένθα ελευθέρως επετρέπετο η διδασκαλία τής γλώσσης των και διά τής ελευθέρας εξασκήσεως των θρησκευτικών των καθηκόντων κλπ. ελευθεριών και ισότητος δικαιωμάτων, άτινα είχον.

……….Παρ’ όλα ταύτα από τής παραμονής ακόμη τού Ελληνοϊταλικού πολέμου, εποχής καθ’ ην αι σχέσεις Ελλάδος — Ιταλίας, ευρίσκοντο εις κρίσιμον σημείον, λόγω των αδικαιολογήτων προκλήσεων τής Ιταλικής πολιτικής, ήρχισαν να εκδηλώνωνται εχθρικώς.

……….Πλείστοι τούτων κατέφυγον εις Αλβανίαν και κατετάγησαν ως εθελονταί εις τον Αλβανικόν Φασιστικόν Στρατόν, (αι πληροφορίαι των κατοίκων αναβιβάζουσι τούτους εις 2.000) και όταν μετά την κήρυξιν τού πολέμου τα Ιταλικά στρατεύματα ήρχισαν να εισβάλλουν εις το Ελληνικόν έδαφος, τα πρώτα τμήματα τα οποία εισήλθον εις τον Νομόν Θεσπρωτίας ήσαν ακριβώς αυτοί τους οποίους οι Ιταλοί είχον συγκροτήσει πλέον εις ωργανωμένα τμήματα.

……….Όπου διήλθον άφησαν ανεξίτηλα τα ίχνη τής διαβάσεώς των. Διότι άμα τη εισόδω των εις Φιλιάτες, προέβησαν εις αγρίαν λεηλασίαν τής πόλεως και των πέριξ χωρίων, μετά δε την πρόσκαιρον διάβασιν τού Καλαμά εις το σημείον «Παραπόταμος», εισήλθαν εις την ωραίαν πόλιν τής Ηγουμενίτσης, την οποίαν και επυρπόλησον εξ ολοκλήρου, φονεύσαντες και τους προκρίτους αυτής, μεταξύ των οποίων τον Χρίστον Πιτούλην.

……….Επηκολούθησεν η προέλασις τού Ελληνικού στρατού και η επονείδιστος φυγή των Ιταλών και των Αλβανικών ορδών, τας οποίας ηκολούθησαν λόγω τής εγκληματικής διαγωγής των πολλοί των Τουρκαλβανών, οι οποίοι ενείχοντο εις διαφόρους βιαιοπραγίας, κλοπάς, διαρπαγάς και φόνους των κατοίκων.

……….Επήλθεν είτα η σύμπτυξις των Ελληνικών στρατευμάτων και η εκ νέου είσοδος τού Ιταλικού και Αλβανικού στρατού, ως και των ανωτέρω ορδών των Τουρκαλβανών τής περιοχής Θεσπρωτίας. Έκτοτε αρχίζουν τα δεινά των κατοίκων τής περιοχής ταύτης, διότι εκτός τού Ιταλού κατακτητού, προσετέθη και έτερος, ο πλέον απαίσιος και βάρβαρος, ο Τουρκαλβανός.

……….Πρώτη ενέργεια των Τουρκαλβανών υπήρξεν η προσπάθειά των όπως προσαρτήσωσι την Θεσπρωτίαν εις την Μεγάλην Φασιστικήν Αλβανίαν. Προς τον σκοπόν τούτον υπό την προστασίαν και τού Ιταλικού στρατού επέτυχον την διάλυσιν των Κοινοτικών Συμβουλίων και αντικατάστασιν αυτών διά Τουρκαλβανών, ανάρτησιν τής Αλβανικής σημαίας εις δημόσια κτίρια και λοιπά Κοινοτικά καταστήματα και την δημιουργίαν πυρήνων τού Φασιστικού Κόμματος.

……….Δεν ελάμβανον καθόλου υπ’ όψιν τας διαταγάς των Ελληνικών και Αστυνομικών Αρχών, ίνα επιτύχωσι δε την απομάκρυνσίν των προέβησαν εις δολοφονίας υπαλλήλων τού Κράτους, ως τού Νομάρχου Θεσπρωτίας Γεωργίου Βασιλάκου, γενομένην την 13.11.43 εν μέσω τής Αγοράς τής πόλεως Ηγουμενίτσης και υπό τα βλέμματα των Ιταλών, και τού Ταμειακού υπαλλήλου Ν. Οικονομίδη.

……….Ούτως επέτυχον την κατάργησιν παντός ίχνους Ελληνικής Διοικήσεως και θέσαντες τους εαυτούς των εις την διάθεσιν των εχθρών τής Ελληνικής Πατρίδος και τού Συμμαχικού Αγώνος, ήρχισαν την εφαρμογήν τού σχεδίου των, ήτοι την εξόντωσιν παντός Ελληνικού στοιχείου.

……….Οι Αλβανοί καταλαμβάνουν τα κτήματα των Ελλήνων και ουχί μόνον εκείνα τα όποια ούτοι είχον λάβει κατόπιν τής εφαρμογής τού Αγροτικού Νόμου, αλλά και αυτήν ακόμα την παλαιάν ιδιοκτησίαν των, τής οποίας ήσαν κύριοι βάσει παλαιών επισήμων τίτλων.

……….Οι Έλληνες γεωργοί μεταβάλλονται εις είλωτας των Αλβανών εργαζόμενοι εις τα κτήματά των, χωρίς όμως να απολαμβάνουν τους καρπούς των κόπων των. Η εσοδεία περιήρχετο εις τους Τουρκαλβανούς δικαστάς των.

……….Συμμορίαι Τουρκαλβανών περιήρχοντο την ύπαιθρον και πλείστοι των κατοίκων ασχολούμενοι εις τους αγρούς των εδολοφονούντο, μεταξύ των οποίων δέον να αναφερθώσιν 12 κάτοικοι Κονίτσης τους οποίους συνέλαβον καθ’ οδόν, αόπλους και ερχομένους δι’ εμπορικούς λόγους και αφού τους ελήστευσαν τους εφόνευσαν ρίψαντες αυτούς εντός μίας χαράδρας.

……….Λεηλασίαι των χωρίων, εμπρησμοί και δολοφονίαι των κατοίκων επηκολούθησαν εις μεγάλην κλίμακα.

……….Συνεκροτήθησαν τα περίφημα τμήματα τής Αλβανικής Φασιστικής Μιλίτσιας και τα Εθνικά Αλβανικά Συμβούλια Τοπικής Αυτοδιοικήσεως, τα οποία δι’ ασυστάτων κατηγοριών επετύγχανον παρά των αρχών κατοχής την σύλληψιν διαφόρων κατοίκων, φυλάκισιν πολλών και εκτέλεσιν άλλων.

……….Ομαδικαί εξορμήσεις τη συνεργασία ενίοτε και τού στρατού κατοχής ελάμβανον χώραν, υποκινούμεναι καταλλήλως υπό των διοικούντων τα ανωτέρω τμήματα και επετυγχάνοντο ούτω μεγάλαι καταστροφαί των χωρίων.

……….Εις τοιαύτας εξορμήσεις οφείλεται η ολοκληρωτική καταστροφή τού Φαναριού και των 24 χωρίων τής περιοχής του. Εναντίον τής περιοχής ταύτης επέδραμον Τουρκαλβανοί μετά τμημάτων τού Γερμανικού στρατού και προέβησαν εις την άνευ προηγουμένου λεηλασίαν ολοκλήρου τού κινητού πλούτου, και μεταφοράν αυτού δι’ αυτοκινήτων και διαρπαγέντων ζώων, εις την πυρπόλησιν των χωρίων, και σύλληψιν χιλίων και πλέον κατοίκων.

……….Ο απολογισμός τής καταστρεπτικής ταύτης επιδρομής υπήρξεν καταπληκτικός. Άνω των 200 εξ αυτών εδολοφονήθησαν αγρίως και περί τους εξήκοντα απέθανον εκ των στερήσεων και κακουχιών, πλείστοι δε απήχθησαν εις Θεσσαλονίκην υπό των Γερμανών.

……….Μεταξύ των απαχθέντων ήσαν και νεάνιδες τας οποίας απήγαγον Τουρκαλβανοί. Οι κάτοικοι μετά φρίκης ενθυμούνται την επιδεικτικήν δήλωσιν των επιστρεψάντων Τουρκαλβανών. «Χορτάσαμε ελληνικό αίμα».

……….Επί γερμανικής κατοχής, μετά την κατάρρευσιν τής Ιταλίας, τα τμήματα των Τουρκαλβανών ενεσωματώθησαν εις τον Γερμανικόν Στρατόν και εχρησιμοποιήθησαν διά την ασφάλεια των πόλεων και τας διαφόρους επιδρομάς κατά των χωρίων. Ανώτερος διοικητής αυτών ήτο ο Τουρκαλβανός πρώην Ταγματάρχης τού Αλβανικού Φασιστικού Στρατού Νουρή Ντίνο, όστις και δέον να θεωρηθεί ως ένοχος εγκλημάτων κατά τού αμάχου πληθυσμού (Εγκληματίας πολέμου).

……….Εις τας υποκινήσεις και δολοπλοκίας των οργάνων του οφείλεται ο τυφεκισμός δέκα (10) ανδρών και μίας γυναικός κατά την 19ην Σεπτεμβρίου 1943 εις τον περίβολον τού Σχολείου τής Παραμυθίας, αφού πρώτον τους υπεχρέωσαν να ετοιμάσουν τους τάφους των.

……….Επίσης την 27ην Σεπτεμβρίου 1943 Τουρκαλβανοί με σκοπόν να εξεγείρωσι την μήνιν των Γερμανών έναντι των κατοίκων έτι περισσότερον, αναφέρουσιν εις τον Γερμανικόν Διοικητήν ότι εις την θέσιν «Σκάλα» Παραμυθίας, ενεφανίσθησαν Έλληνες αντάρται και ζητούσι την ενίσχυσίν του διά να τους εξοντώσωσι.

……….Λόχος Τουρκαλβανών, πλήρως εξωπλισμένος, με επικεφαλής εξ (6) Γερμανούς εκκινεί κατά των ανταρτών. Μετά ολιγόωρον απουσίαν επιστρέφουσι και αναφέρουσιν ότι οι Έλληνες αντάρται εξοντώθησαν αλλά έπεσαν όμως και οι εξ (6) Γερμανοί εις το πεδίον τής μάχης μετά 3 ιδικών των. Εις τους κατοίκους υπάρχει η πεποίθησις ότι τους εξ αυτούς Γερμανούς εφόνευσαν οι ίδιοι, ίνα προκαλέσουν αντίποινα κατά τού πληθυσμού. Όπερ και εγένετο. Διότι τη υποδείξει τού Τοπικού Συμβουλίου των Τουρκαλβανών συνελήφθησαν πεντήκοντα και πλέον προύχοντες τής Παραμυθίας εκ των οποίων εξετέλεσαν ομαδικώς τους τεσσαράκοντα εννέα.

……….Γενικώς με την δημιουργίαν των Εθνικών Αλβανικών Συμβουλίων Τοπικής Αυτοδιοικήσεως είχε καταργηθεί τελείως η έννοια τού Ελληνικού Κράτους και άπασα η εξουσία, Διοικητική – Δικαστική και Αστυνομική είχε περιέλθει εις τας χείρας των. Διά τής δυνάμεώς των ταύτης δεν παρέλειψαν ουδέν μέσον όπως επιτύχωσι την ολοκληρωτικήν εξόντωσιν τού Ελληνικού Στοιχείου με τον απώτερον σκοπόν πάντοτε την ενσωμάτωσιν τής περιοχής αύτης εις την Αλβανίαν και οικειοποίησιν των περιουσιών των εξολοθρευομένων Ελληνικών οικογενειών

[*Από Έκθεση ζημιών στην Ήπειρο, διαταχθείσα τω 1945.]


  • Πηγή: «Έκθεσις των γενομένων ζημιών εν γένει τής Ηπείρου από κηρύξεως τού Ελληνο – Ιταλικού πολέμου (28-10-40) μέχρι τής τελικής απελευθερώσεώς της, Οκτώβριος 1944». Χρησιμοποιήθηκε  η έκδοση τής «Βιβλιοθήκης Ηπειρωτικής Εταιρείας Αθηνών», αριθ. 58, η οποία εκδόθηκε το 1987.