.

..

.Του Αθανάσιου Τσακνάκη

.

Η Ετυμολογία είναι κλάδος τής επιστήμης τής Γλωσσολογίας και διερευνά την καταγωγή και την διαχρονική σημασία των λέξεων. Γιά τους πολιτισμένους λαούς η Ετυμολογία αποτελεί μία από τις σημαντικότερες πνευματικές διεργασίες, επειδή η γνώση τής προέλευσης τής «πρώτης ύλης» (δηλαδή των λέξεων) μίας γλώσσας συμβάλλει στην σαφέστερη, αρτιότερη, αρμονικότερη και αποτελεσματικότερη επικοινωνία των χρηστών της. Γιά τους παρηκμασμένους λαούς η Ετυμολογία είτε παραμένει άγνωστη είτε χλευάζεται, με αποτέλεσμα να επικρατεί επικοινωνιακό χάος σε κάθε τομέα τού εξαθλιωμένου βίου τους.

Επιθυμώντας να στρέψουμε τις νεότερες γενιές προς φωτεινότερες και ωφελιμότερες ατραπούς διανοητικής ενασχόλησης, πολύ πέρα από τις τετριμμένες και επικίνδυνες διεξόδους που συνεχώς προτείνει η συλλογική ολιγόνοιά μας, αφιερώνουμε το παρόν άρθρο στην ετυμολόγηση των ονομάτων που φέρουν οι έξι Θεές τού Ολύμπου. Επιπλέον, καλούμε κάθε σκεπτόμενο Ελληνόπουλο, που όντως ποθεί να αποκτήσει υγιή και δημιουργικό νου, να επισκεφθεί και τον ακόλουθο διαδικτυακό τόπο, www.24grammata.com , όπου θα έχει την ευκαιρία να γνωρίσει το αξεπέραστο μεγαλείο, τον ακατάβλητο δυναμισμό και τον αστείρευτο πλούτο τής Γλώσσας μας. Στο σημείο αυτό παραθέτουμε τιμητικά την άποψη τού μεγάλου Βάσκου διανοητή Φεδερίκο Κάρλος Κρούτβιγκ Σαγρέδο γιά την Ελληνική Γλώσσα: «Σήμερα, όποιος σπουδάζει την ελληνική γλώσσα, να είναι βέβαιος ότι τρέφει το πνεύμα του με συστατικά μοναδικής επιλογής και τής καλλίτερης ποιότητας».

Ήρα: Γιά το όνομα τής σεπτής Βασίλισσας των Θεών δύο είναι οι σοβαρότερες ετυμολογικές εκδοχές. Είτε προέρχεται από την δασυνόμενη λέξη «ώρα», η οποία πρωτίστως υποδηλώνει την «χρονική περίοδο», είτε από την επίσης δασυνόμενη λέξη «ήρως», που σημαίνει «ήρωας», οπότε Ήρα είναι είτε η χρονική περίοδος είτε η ηρωίδα. Το όνομα απαντά και ως Ήρη ή Ηρώ.

Αθηνά: Η ετυμολόγηση τού πανάρχαιου ονόματος τής Παρθένου Αθηνάς έχει γνωρίσει διάφορες απόπειρες. Εδώ παρατίθεται προς κρίση η γνώμη τού υπογράφοντα. Το όνομα προέρχεται από το στερητικό «α-» και την λέξη «θήνιον», η οποία, κατά τον λεξικογράφο Ησύχιο, σημαίνει «γάλα», οπότε Αθηνά είναι «εκείνη που δεν έλαβε γάλα», «εκείνη που δεν θήλασε», υπονοώντας σαφώς την γέννηση τής Θεάς από την κεφαλή τού Δία, απ’ όπου η Αθηνά εξήλθε πάνοπλη και ετοιμοπόλεμη.

Άρτεμις: Το όνομα τής Αειπαρθένου Αρτέμιδος προέρχεται από το επίθετο «αρτεμής», δηλαδή «σώος, ακέραιος, υγιής», το οποίο, με την σειρά του, συντίθεται από τις λέξεις «άρτιος» (τέλειος, πλήρης) και «τέμνω» (κόβω, τεμαχίζω). Άρτεμις, λοιπόν, είναι η σώα, η ακέραια, η υγιής. Στην κλασική ελληνική γλώσσα, το όνομα κλίνεται «η Άρτεμις, τής Αρτέμιδος», με κλητική «Άρτεμις», ενώ στην νέα ελληνική υπάρχουν δύο τρόποι: είτε «η Άρτεμη, τής Άρτεμης», με κλιτική «Άρτεμη», είτε «η Άρτεμις, τής Αρτέμιδας», με κλιτική «Άρτεμις».

Δήμητρα: Το όνομα τής καρποφόρου Θεάς τής γονιμότητας προέρχεται από τις λέξεις «δα» ή «δη» και «μήτηρ». Η πρώτη σημαίνει «γη» και η δεύτερη «μητέρα», άρα Δήμητρα είναι η Μητέρα Γη. Το αρσενικό όνομα Δημήτριος σημαίνει «εκείνον που ανήκει στην Δήμητρα», «εκείνον που είναι τής Δήμητρας».

Εστία: Το όνομα τής σεμνής Εστίας προέρχεται είτε από το ρήμα «έζομαι», που σημαίνει «καθίζω τον εαυτό μου, διαμένω», οπότε Εστία είναι η διαμονή, είτε από το ρήμα «ίστημι», δηλαδή «στήνω, ιδρύω, ανεγείρω», οπότε Εστία είναι η κατοικία. Ο σημερινός όρος «εστία» συμπεριλαμβάνει αμφότερες τις έννοιες.

Αφροδίτη: Το όνομα τής ερωτικής Θεάς προέρχεται από την λέξη «αφρός» και το ρήμα «δίω» (φεύγω, απομακρύνομαι ταχέως), άρα Αφροδίτη είναι «εκείνη που φεύγει μέσα από τον αφρό». Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η ετυμολόγηση τού ονόματος από τον παράλληλο τύπο «Αβροδίτη», ο οποίος σημαίνει «αβροδίαιτη», δηλαδή «εκείνη που διάγει βίο τρυφηλό».

 .

.

.

.

ΕΚ ΓΥΝΑΙΚΟΣ ΕΡΡΥΗ ΤΑ ΦΑΥΛΑ
.
.

ΒΑΣΙΛΙΚΗ Α. ΛΕΟΝΤΑΡΙΤΟΥ

.
Τρία κακά εισίν, τα διώχνουν τούς ανθρώπους
και εβγαίνουν απέ τα σπίτια τους και έχουν πικρίες
μεγάλες•
ήγουν ό καπνός και ή βροχή και ή σκληρή γυναίκα•
διά τούτο, όσον ημπορείς, κτύπα την πέντε δέκα!
διά τούτο ποτέ μηδέν τη πής ποτέ σου την αλήθειαν,
και ύστερα θανατώση σε και χάσης την ζωήν σου.
(…) Ή γυνή ουδέν δύνεται, να κτίση
σπίτι μεγάλον ή μικρόν, αμμή να το αφανίση.

Με αυτά τα μελανά χρώματα, Κυρίες και Κύριοι, ανώνυμος ποιητής του 16ου αιώνα περιγράφει τις γυναίκες και τις πράξεις τους. Και δεν είναι ο μόνος. Η φράση του αυτοκράτορα Θεόφιλου, που αποτελεί και μέρος του τίτλου της σημερινής διαλέξεως δεν αφίσταται και πολύ από τις απόψεις αυτές. Και δεν είναι καθόλου τυχαίο, το ότι σχεδόν όλοι οι βιογράφοι των αγίων, όταν ήθελαν να περιγράψουν το διάβολο, που εμφανιζόταν για να βάλει σε πειρασμό τους βιογραφούμενους, τον περιέγραφαν ως γυναίκα. Πέρα όμως από τις ακραίες απόψεις, δεν υπάρχει καμιά αμφιβολία για το ότι οι γυναίκες —ή μάλλον καλύτερα και οι γυναίκες— εγκληματούσαν και εγκληματούν. Φαντάζομαι άλλωστε ότι θα γνωρίζετε όλοι τον Ηρακλή Πουαρώ και θα έχετε διαβάσει ή θα έχετε δει σε κάποια ταινία, πως την ώρα της ανακαλύψεως ενός πτώματος, απλά και μόνο από τον τρόπο τελέσεως του εγκλήματος δηλώνει ότι αυτός ο φόνος είναι ή δεν είναι έγκλημα γυναίκας.
Το φύλο, ως γνωστόν, ασκεί μεγάλη επίδραση στην εγκληματικότητα. Οι άνδρες και οι γυναίκες διαφέρουν και κατά τη ψυχική και κατά τη σωματική κατασκευή. Στο πρόσφατο δε παρελθόν διέφεραν επίσης και κατά το είδος της διαβιώσεως. Οι γυναίκες ζούσαν κλεισμένες στο σπίτι, φρόντιζαν την οικογένεια και συμμετείχαν πολύ λίγο στον κοινωνικό βίο. Επομένως η κοινωνική και η οικονομική τους θέση ήταν διαφορετική από αυτή των ανδρών. Το συναίσθημα της αδυναμίας και η διαβίωση μέσα στο σπίτι είναι λοιπόν ένας από τους λόγους, για τους οποίους διαμορφώθηκε μια ιδιόμορφη γυναικεία εγκληματικότητα, αλλά όχι ο μοναδικός. Μερικά εγκλήματα δηλαδή από άποψη νομική και φυσική είναι δυνατόν να τελεσθούν μόνο από αντιπρόσωπο του ενός ή του άλλου φύλου. Η κύρια διαφορά μεταξύ ανδρών και γυναικών, που δεν μπορεί να καταργηθεί, είναι το φύλο. Για το λόγο αυτό θα εξετασθούν πρώτα τα εγκλήματα που σχετίζονται με τη διαφορά αυτή.
Το βασικό στοιχείο που διακρίνει το γυναικείο από το ανδρικό φύλο είναι η τεκνοποιΐα. Έτσι το πρώτο έγκλημα, που αναφέρεται σ’ αυτό ακριβώς το θέμα και το οποίο διέπρατταν αποκλειστικά οι γυναίκες —ήταν μάλιστα από τα συχνότερο διαπραττόμενα εγκλήματα των γυναικών — είναι η διακοπή της κυήσεως ή άμβλωση.
Στο ρωμαϊκό δίκαιο η άμβλωση δεν ήταν αξιόποινη πράξη, διότι οι ρωμαίοι νομικοί θεωρούσαν ότι το έμβρυο αποτελούσε συστατικό στοιχείο του σώματος της μητέρας και ότι δεν είχε δική του ξεχωριστή οντότητα. Για πρώτη φορά θεσπίσθηκε διάταξη για την τιμωρία της αμβλώσεως στο τέλος του 2ου ή αρχές του 3ου αιώνα, επί Σεπτιμίου Σεβήρου και Αντωνίνου Καρακάλλα. Η διάταξη όμως αυτή τιμωρούσε την πράξη όχι ως ανθρωποκτονία ή γενικότερα ως έγκλημα κατά της ζωής, αλλά διότι θεωρήθηκε ως εξαπάτηση του άνδρα και διάψευση των προσδοκιών του για απόκτηση διαδόχου. Αν η απόφαση για τη διενέργεια της αμβλώσεως είχε παρθεί από τον άνδρα ή αν είχε γίνει με τη συγκατάθεσή του, η πράξη δεν ήταν αξιόποινη. Η γυναίκα που διέκοπτε την εγκυμοσύνη της με φάρμακα τιμωρείτο με την ποινή της πρόσκαιρης εξορίας. Όταν όμως με τη διακοπή της κυήσεως, είχαμε ματαίωση γεννήσεως κυοφορούμενου κληρονόμου, της επιβαλλόταν κεφαλική ποινή. Εδώ πρέπει να σημειωθεί ότι η πράξη διωκόταν και με τις διατάξεις περί φαρμακείας, σύμφωνα με τις οποίες τιμωρείτο, όποιος παρασκεύαζε και χορηγούσε παρασκευάσματα, τα οποία προκαλούσαν την άμβλωση. Το «όποιος» δεν χρησιμοποιείται εδώ με ακριβολογία, γιατί από τη διατύπωση του συνόλου σχεδόν των νομικών —πολιτειακών και εκκλησιαστικών— πηγών προκύπτει, πως αυτουργοί και συμμέτοχοι στο έγκλημα της αμβλώσεως πρέπει να ήσαν αποκλειστικά γυναίκες. Μια εξήγηση αυτού του φαινομένου θα μπορούσε, κατά τη γνώμη μου, να είναι το ότι με τις γυναικολογικές ασθένειες και ειδικότερα με τις αμβλώσεις ασχολούνταν, αποκλειστικά σχεδόν, γυναίκες γιατροί ή μαίες. Εδώ πρέπει επίσης να σημειωθεί ότι η ποινικοποίηση αυτή της αμβλώσεως δεν σήμαινε ότι είχε και το χαρακτήρα της ανθρωποκτονίας. Ανθρωποκτονία όμως θεωρείτο η χορήγηση παρασκευασμάτων στη μητέρα για τη διακοπή της κυήσεως μόνον αν είχε ως συνέπεια το θάνατο της μητέρας και όχι επειδή πέθαινε ο κυοφορούμενος.
Πριν προχωρήσουμε στην αντιμετώπιση της αμβλώσεως από άποψη πολιτειακού δικαίου, ας σταθούμε λίγο στον τρόπο αντιμετωπίσεώς της από τη μεριά της Εκκλησίας, για την οποία θα πρέπει να τονισθεί ότι στα πρώτα χρόνια —ίσως καλύτερα στους πρώτους αιώνες— του βίου της είχε θεσμούς πολύ πιο προοδευτικούς και πολύ πιο ανοιχτούς ορίζοντες από αυτούς του χρονικά αντίστοιχου πολιτειακού δικαίου.
.
.
Η συνέχεια του κειμένου ΕΔΩ
.
.
.