.

.

.

.,

,

ΟΙ ΑΠΟΚΡΙΑΤΙΚΕΣ ΓΙΟΡΤΕΣ ΚΑΙ Η ΔΙΟΝΥΣΙΑΚΗ ΛΑΤΡΕΙΑ

 .

.

Μόνικα Ἀδᾶμ

Δρ.Πηνελόπη Μωραῒτου

 .

Περιεχόμενα :  Ἱστορία, Αἰσθητική Ἀγωγή, Χορὸς καὶ Μουσικὴ, Ἡ Διονυσιακή λατρεῖα καὶ οἱ σημερινὲς γιορτὲς ἀποκριᾶς, Γεωγραφία, Γλῶσσα καὶ ἑτυμολογία λέξεων, Λαογραφία, Συγκέντρωση – ἐπεξεργασία καὶ καταγραφὴ τῆς ὕλης, Βιβλιογραφία.

 .

.

ΠΕΡΙΛΗΨΗ

Ἡ Διονυσιακὴ λατρεῖα, εἶναι μὲν στοιχεῖο κεντρικὸ στὸ σύστημα τοῦ ἑλληνικοῦ πολιτισμοῦ, ἔχει ὅμως διαφορετικὴ κατεύθυνση (Vernant, 2003: 470)· εἶναι ἡ μορφὴ τοῦ Ἄλλου, ἡ ἄλλη ὅψη τοῦ ἱεροῦ, ἀσταθής, ἔκρυθμη, συγκλονιστικὴ, ἀσύλληπτη (Vigetti, 1996: 397).

Ἡ ἀνάπτυξη τῆς λατρεῖας αὐτῆς, κυρίως στὶς πόλεις (Ἀττικά Διονύσια), ἐμπεριέχει ἄφθονα στοιχεῖα ἀντιστροφῆς – κατάργησης τῶν κυρίαρχων κοινωνικῶν προτύπων. Οἱ ἀποκριάτικες γιορτὲς, ἀπό τὴν ἀπαρχή τους μέχρι σήμερα, μὲ ὅλες τὶς ἀλλοιώσεις, τὶς παραμορφώσεις, τοὺς μετασχηματισμοὺς καὶ τὶς συνθέσεις νέων πολιτισμικῶν στοιχείων, ἀποτελοῦν Συνέχεια ανάγνωσης ΟΙ ΑΠΟΚΡΙΑΤΙΚΕΣ ΓΙΟΡΤΕΣ ΚΑΙ Η ΔΙΟΝΥΣΙΑΚΗ ΛΑΤΡΕΙΑ →

.

.

.

..

.

Ο ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΣ ΓΑΜΟΣ ΣΤΑ ΧΩΡΙΑ ΤΗΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΡΩΜΥΛΙΑΣ [ΒΟΡΕΙΑΣ ΘΡΑΚΗΣ ]
,

,

Ὁ σεβασμὸς στοὺς θεσμοὺς καὶ ἡ πειθαρχία στὶς ἀρχές τῆς οἰκογένειας, ἔκαναν ἁρμονική τὴ συμβίωση μέσα στὸ σπίτι, οἱ δὲ γονεῖς εἶχαν τὴν πρώτη καὶ τὴν τελευταῖα λέξη στὴν οἰκογένεια. Καὶ ὅταν ἀκόμα ἐπρόκειτο τὰ παιδιὰ τους νὰ ἑνωθοῦν μὲ τὰ δεσμὰ τοῦ γάμου, οἱ γονεῖς ἦταν ἐκεῖνοι ποὺ θὰ ἔκαναν τὴν ἐπιλογή, γιὰ τὴν καταλληλότητα τοῦ συντρόφου, ἀφοῦ θὰ ζοῦσαν ὅλοι μαζὶ στὸ ἴδιο σπίτι καὶ ἔτσι, ἀποφάσιζαν ἐρήμην τους.

Τὸ μυστήριο τοῦ γάμου, ἦταν ἕνα εὐχάριστο γεγονὸς, ὄχι μόνο γιὰ τὶς δύο οἰκογένειες ποὺ εἶχαν τὸν πρωταγωνιστικὸ καὶ κύριο ρόλο, ἀλλά καὶ γιὰ ὅλη τὴ μικρὴ κοινωνία, ἡ ὁποῖα συμμετεῖχε ἐνεργά στὴ χαρὰ, ὅπως συνήθιζαν νὰ ὀνομάζουν τὸ γᾶμο. Καὶ ἡ χαρὰ αὐτή, κρατοῦσε μιᾶ ὁλόκληρη ἑβδομάδα, μὲ τὴ συμμετοχὴ συγγενῶν, φίλων καὶ γειτόνων.

Ὁ γᾶμος, γινόταν συνήθως μὲ προξενιὸ, μὲ τὴν ἔννοια ὅτι οἱ οἰκογένειες ποὺ εἶχαν ἀγόρια τῆς παντρειᾶς, ἤξεραν τὶς οἰκογένειες ποὺ εἶχαν κορίτσια καὶ οἱ ἴδιοι οἱ γονεῖς, πήγαιναν στὸ σπίτι τοῦ κοριτσιοῦ νὰ ζητήσουν τὸ χέρι του.

Τὸ ἰδανικό ἦταν, ὅταν εἶχαν γνωριμία οἱ δύο νέοι καὶ συμφωνοῦσαν καὶ οἱ γονεῖς. Τότε, Συνέχεια ανάγνωσης Ο ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΣ ΓΑΜΟΣ ΣΤΑ ΧΩΡΙΑ ΤΗΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΡΩΜΥΛΙΑΣ →

,

,

.

..

.

Ομοτίμου καθηγητή του Πανεπιστημίου της Γενεύης

Samuel Baud- Bovy

,

,

Ενώ οι λόγιοι του περασμένου αιώνα, είτε για να ευχαριστήσουν τους φιλέλληνες, είτε για να καταπολεμήσουν τη θεωρία του Φαλμεράϊερ για τον εκσλαβισμό της Ελλάδας, προσπαθούσαν με κάθε τρόπο ν’αποδείξουν ότι οι Νεοέλληνες είναι άμεσοι απόγονοι των αρχαίων, οι μετέπειτα γενιές βαρέθηκαν αυτή την προγονολατρεία. Ακόμα κι ο Παλαμάς ξέσπασε καμμιά φορά :

“ Τρανοί κι αν είναι οι τάφοι, τάφοι θά ‘ ναι, στον ήλιο τόποι θέλουμε κ’ εμείς.”

Σήμερα όμως, αφού αναγνωρίζεται σε όλους τους τομείς η ύπαρξη σύγχρονου αυθύπαρκτου ελληνικού πολιτισμού, δεν έχομε πιά κανένα  λόγο να μην παραδεχτούμε ότι ορισμένα στοιχεία του αρχαίου κόσμου είναι ακόμα ολοζώντανα στην τωρινή Ελλάδα.

Θα σας αναφέρω δύο παραδείγματα: ένα χορό, το συρτό, ένα στίχο, το δεκαπεντασύλλαβο. Συνέχεια ανάγνωσης Ο ΣΥΡΤΟΣ ΚΑΙ Ο ΔΕΚΑΠΕΝΤΑΣΥΛΛΑΒΟΣ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΙ ΝΕΑ ΕΛΛΑΔΑ →

,

,.

.

..

.

Αποκριάτικα έθιμα του Άργους Ορεστικού.

.

.

Οι «Παλιαπούλιες»

.
Λαμβάνουν χώρα την Κυριακή της μεγάλης Αποκριάς, όπου κάθε γειτονιά της πόλης αλλά και των περισσοτέρων οικισμών συμμετέχει με τη δική της παλιαπούλια. Στο έθιμο αυτό παρέες από κάθε γειτονιά μαζεύουν λεπτά ξύλα (τσάκνα), τα στήνουν σε μεγάλους σωρούς και το βράδυ, μετά τις 8, ανάβουν φωτιές, συνοδεία μουσικής, χορού και παραδοσιακών μεζέδων. Οι παλιαπούλιες βραβεύονται από τον Δήμο με χρηματικά έπαθλα.

.

..
Ίσως για την υπόλοιπη Ελλάδα, Αποκριά να σημαίνει καρναβάλι, χορός, ξεφάντωμα, για το Άργος Ορεστικό όμως, Αποκριά σημαίνει «Παλιαπούλιες».

Στην αλάνα κάθε γειτονιάς το βράδυ της τελευταίας Κυριακής της Αποκριάς, ανάβουμε τις παλιαπούλιες, που είναι μεγάλοι κωνικοί σωροί από στοιβαγμένα αγκάθια, ξερόκλαδα, αποκλάδια.
Λένε πως το έθιμο της παλιαπούλιας έλκει την καταγωγή του από την παγανιστική πυρολατρεία και τις πανάρχαιες εθιμικές εκδηλώσεις γύρω από τη λατρεία του θεού Πάνα.

Σήμερα το έθιμο αναβιωμένο, διατηρεί όλα τα στοιχεία του. Όπως παλαιότερα έτσι και τώρα,για την προετοιμασία της Παλιαπούλιας παιδιά και έφηβοι από κάθε γειτονιά αρχίζουν το μάζεμα των αγκαθιών από εβδομάδες πριν. Οι μαχαλάδες ανταγωνίζονται μεταξύ τους για το ποιος θα συγκεντρώσει τα περισσότερα. Παιδιά, μικρά και μεγάλα, μεταφέρουν «τσάκνα», (έτσι λέμε τα αγκάθια που τα ξεριζώνουν απ ‘τους φράκτες των χωραφιών), απ ‘τα κλαδεμένα φυτώρια, απ ‘το δασάκι δίπλα στον Αλιάκμονα.

Το πιο δύσκολο απ ‘όλη τη διάρκεια του εθίμου αυτού, αλλά συγχρόνως και διασκεδαστικό, είναι η φύλαξη για βδομάδες ολόκληρες των αγκαθιών, που ο όγκος τους μεγαλώνει. Γι αυτό χρειάζεται η κάθε γειτονιά να βρει ένα καλό μέρος, ασφαλές, αποθήκες ή αυλές με ψηλά ντουβάρια. Γιατί τόσες προφυλάξεις; Γιατί μέρος του εθίμου είναι το κλέψιμο. Παιδιά από μια γειτονιά επιχειρούν να κλέψουν έτοιμα μαζεμένα αγκάθια από την άλλη. Η γειτονιά όμως που δέχεται μια τέτοια επιδρομή τη θεωρεί ντροπή και υποτιμητική πράξη γι’ αυτό και το ανταποδίδει. Κι όσο πλησιάζει ο καιρός της Αποκριάς, οι μικροί φυλάνε με βάρδιες όλη τη νύχτα τα αποθηκευμένα αγκάθια τους. Συνέχεια ανάγνωσης ΑΠΟΚΡΙΑΤΙΚΑ ΕΘΙΜΑ ΤΟΥ ΑΡΓΟΥΣ ΟΡΕΣΤΙΚΟΥ →

.

.

.

.

ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΣΤΑ ΘΡΑΚΙΩΤΙΚΑ ΕΘΙΜΑ ΤΟΥ ΚΑΡΝΑΒΑΛΙΟΥ

.

.

Οἱ ἀπαρχές του, ὀδηγοῦν στὴν ἀρχαία Ἑλλάδα, καὶ ὁ σκοπὸς της, ἡ μαγικὴ ὑποβοήθηση τῆς γῆς νὰ βλαστήσῃ μὲ βοήθεια χορῶν, πηδημάτων, ποικίλων λαϊκῶν δρωμένων καὶ μεταμφιέσεων, μὲ σκοπὸ νὰ ἐξευμενισθοῦν τὰ βλαπτικὰ πνεύματα.

Βασικὸ γνώρισμα τῶν μασκαράδων, εἶναι ἡ μάσκα, ποὺ θεωρεῖται ἀπόγονος τῶν ἀρχαίων κωμικῶν καὶ σατυρικῶν προσωπείων ποὺ φοροῦσαν οἱ ἠθοποιοί ὅταν ἔπαιζαν κωμωδίες καὶ σατυρικὰ δράματα. Ἦταν πήλινες καὶ ὅμοιες μεταξὺ τους.

.

(…) Γνωρίσματα τοῦ καρναβαλιοῦ

.

Οἱ ἀνοιξιάτικες γιορτὲς, ὅπως ἀναφέρει ὁ λαογράφος Δημήτριος  Λουκᾶτος στὸ βιβλίο του : “Εἰσαγωγή στὴν Ἑλληνική Λαογραφία”, ἀρχίζουν μὲ τὸ ἔθιμο τοῦ καρναβαλιοῦ. Οἱ διασκεδάσεις καὶ οἱ μεταμφιέσεις του, εἶναι προέκταση τῶν ἐορτῶν τῆς Πρωτοχρονιᾶς, ὅπως τὶς γιόρταζαν οἱ Ρωμαῖοι καὶ οἱ Βυζαντινοὶ, ἐνῷ οἱ ἀπαρχές τοῦ καρναβαλιοῦ,  μᾶς ὀδηγοῦν στὴν ἀρχαία Ἑλλάδα. Συνέχεια ανάγνωσης ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΣΤΑ ΘΡΑΚΙΩΤΙΚΑ ΕΘΙΜΑ ΤΟΥ ΚΑΡΝΑΒΑΛΙΟΥ →