Η Ελληνική Ποντιακή κοινότητα τού Μεταλλείου Ταύρου τής Μικράς Ασίας

,

Χάρτης τού Πόντου με ελληνικές ονομασίες
Χάρτης τού Πόντου με ελληνικές ονομασίες

 

Τάσου Φεστερίδη

«Η ελληνική ποντιακή κοινότητα τού Μεταλλείου Ταύρου τής Μικράς Ασίας»

ΠΡΟΛΟΓΟΣ

Η άγνωστη ιστορία των Ελλήνων τού Πόντου, είναι ένα συναρπαστικό κομμάτι τής ιστορίας 30 περίπου αιώνων ενός τμήματος τού ελληνισμού, που παρέμεινε ζωντανό και δημιουργικό παρά τις ιδιαίτερα αρνητικές συνθήκες που συνεπάγονταν η απομόνωσή του στις μακρινές και απόκρημνες βορειοανατολικές ακτές τής Μικράς Ασίας.
Η Μυθολογία των Ελλήνων και κυρίως οι μύθοι τού Τρωικού πολέμου και τής Αργοναυτικής εκστρατείας, δηλώνουν την πανάρχαια (από τις αρχές τής 1ης π.Χ χιλιετίας), παρουσία των Ελλήνων στις ακτές τού Ευξείνου Πόντου.

Έτσι δεν είναι παράξενο που η περιοχή αυτή γέμισε πολύ γρήγορα από εγκαταστάσεις που μετεξελίχθηκαν σε σημαντικά εμπορικά κέντρα: Σινώπη, Αμισός, Οινόη, Κοτύωρα, Τρίπολη, Κερασούς, Τραπεζούς, Αθήνα, κλπ.

Μία πολύ σύντομη περιγραφή των σημαντικότερων ιστορικών σταθμών εξέλιξης τού ποντιακού ελληνισμού περιλαμβάνει κατ αρχάς την έλευση των Μυρίων τού Ξενοφώντα στην Τραπεζούντα στις αρχές τού 400 π.Χ, οι οποίοι κατάπληκτοι είδαν ανθρώπους να μιλούν την ίδια γλώσσα μ’ αυτούς και να πιστεύουν στους ίδιους θεούς. Στην συνέχεια το Βασίλειο τού Πόντου (363-63 πχ), που υπό την ηγεσία τού τελευταίου και σημαντικότερου βασιλιά του, Μιθριδάτη ΣΤ΄ τού Ευπάτορα κυριαρχεί σ’ όλη την Μ.Ασία, την Μακεδονία, συμμαχεί με την Αθήνα και απειλεί την ίδια την κοσμοκράτειρα Ρώμη.

Ακολουθούν τα ποντιακά ακριτικά τραγούδια, που αντανακλούν την βαθιά ελληνικότητα κι ένα μοναδικό πάθος προς την ελευθερία. Επόμενος σταθμός η Αυτοκρατορία τής Τραπεζούντας (1204-1461), με την δημιουργία ενός από τα συμπαγέστερα ελληνικά κρατικά μορφώματα τού μεσαίωνα, που γεννήθηκε αμέσως μετά την άλωση τής Κωνσταντινούπολης από τους Σταυροφόρους και μεγαλούργησε γιά 2,5 σχεδόν αιώνες.

Ακολουθούν οι κλασικοί αιώνες τής οθωμανικής κυριαρχίας, ενώ κατά τον 17ο-18ο αιώνα έχουμε τους μαζικούς εξισλαμισμούς αλλά και το συγκλονιστικό έπος των κρυπτοχριστιανών τού Πόντου, γιά να φτάσουμε στα μέσα τού 19ου αιώνα, όπου με τις μεταρρυθμίσεις τού Τανζιμάτ, οι Έλληνες τού Πόντου αξιοποιώντας τις μικρές δυνατότητες που τους παρουσιάζονται, φαίνονται σαν να ξυπνούν από ένα βαθύ λήθαργο.

Έτσι μπαίνουμε σε μία πορεία εντυπωσιακής οικονομικής και πολιτιστικής ανάπτυξης. Το υπάρχον σχολικό δίκτυο είναι πλέον τελείως ανεπαρκές ν’ ανταποκριθεί στις πιεστικές ανάγκες γιά στοιχειωδώς καταρτισμένο προσωπικό, που θα στελεχώσει τις υπό ραγδαία άνοδο εμπορικές κυρίως επιχειρήσεις. Γιά τον λόγο αυτό, νέα σχολεία ξεφυτρώνουν σαν μανιτάρια σε κάθε πόλη και χωριό τού Πόντου.

Κεντρικό ρόλο διαδραματίζει αυτή την περίοδο το Φροντιστήριο Τραπεζούντας, το αρχαιότερο εκπαιδευτικό ίδρυμα και σημείο αναφοράς των Ελλήνων τού Πόντου, που ιδρύθηκε ήδη από το 1682. Με την σοφή καθοδήγηση τού φωτισμένου μητροπολίτη Κωνστάντιου Β΄ και με την συνδρομή τού συνόλου σχεδόν των Ποντίων, οικοδομείται το νέο κτίριο τού Φροντιστηρίου στην αυγή τού 20ου αιώνα- που δεσπόζει με τους 4 μεγαλειώδεις ορόφους του στην θάλασσα μέχρι και σήμερα- και απογειώνει τον ποντιακό ελληνισμό.

Η οικονομική και εκπαιδευτική άνοιξη συνεχίζεται μέχρι την έναρξη τού 1ου παγκοσμίου πολέμου. Η επικράτηση όμως των Νεοτούρκων, συνιστά την αρχή τού τέλους. Από το 1916 αρχίζει η μαρτυρική πορεία των Ελλήνων τού Πόντου. Γιά να επιβιώσουν από τις ορδές των ατάκτων Οθωμανών κυρίως τού Τοπάλ Οσμάν, καταφεύγουν στα απρόσιτα ποντιακά βουνά και συγκροτούν το αντάρτικο σωτηρίας.

Οι προσπάθειες των Ποντίων με επικεφαλής τον Μητροπολίτη Τραπεζούντας Χρύσανθο γιά την ίδρυση ανεξάρτητου ποντιακού κράτους με πρωτεύουσα την Τραπεζούντα, δεν ευοδώνονται. Μέχρι την Μικρασιατική Καταστροφή, 350 περίπου χιλιάδες Ελλήνων οδηγούνται στον όλεθρο. Οι καταθέσεις ξένων αυτοπτών μαρτύρων γιά τα γεγονότα είναι συγκλονιστικές.

Η συνθήκη ανταλλαγής των πληθυσμών που υπογράφεται στις αρχές τού 1923, βρίσκει την μεγάλη πλειοψηφία των Ποντίων στην Ελλάδα, όπου έχουν ήδη μετακινηθεί για ν’ αποφύγουν το βέβαιο θάνατο. Ένας ιστορικός κύκλος 30 αιώνων στις απόκρημνες ακτές τής ΒΔ Μικράς Ασίας και τις πανύψηλες πλαγιές των ποντιακών ορέων, έκλεινε οριστικά.

Ένα απ’ τα πιό ενδιαφέροντα κομμάτια τής ποντιακής ιστορίας αφορά τους μεταλλουργούς τού Πόντου. Είναι γεγονός ότι από τα πανάρχαια χρόνια η ύπαρξη πολυτίμων μετάλλων στον χώρο αυτό τού Ευξείνου, υπήρξε ο βασικός παράγοντας προσέλκυσης των Ελλήνων στην περιοχή.

Ολόκληρο το κείμενο μπορείτε να διαβάσετε στο: www.e-istoria.com

 

Αφήστε μια απάντηση